Leerplandoelen zoeken — Leerplandoelen

NL.001 Begrijpen K1 KO 1.1.1

Herkennen eenvoudige eindrijm.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eindrijm:
via rijmpjes en versjes

Voorbeelden

Eenvoudige eindrijm:
kat-mat, koe-moe

NL.002 Begrijpen K2 K3 KO 1.1.1

Herkennen rijm.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het rijm, rijmen

NL.003 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.1

Passen rijm toe.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Toepassen:
• Rijmt het of rijmt het niet?
• Zoek bij elkaar wat rijmt. Zoek de rijmende woorden.
• ontbrekende zinnen en woorden aanvullen
• zelf rijm bedenken

Voorbeelden

Rijmt het of rijmt het niet?:
(a) boom-tak, zak-tak; b) kok-pot, kok-rot
Zoek bij elkaar wat rijmt:
(a) maan-haan-ster-kip; b) maan-haan-schaap-man

NL.004 Begrijpen K2 KO 1.1.1

Herkennen klankgroepen in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankgroepen:
in korte woorden

Voorbeelden

Klankgroepen in woorden:
in korte woorden: ‘fo-to’, ‘ba-llen’

NL.005 Begrijpen K3 KO 1.1.1

Herkennen klankgroepen in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankgroepen:
in langere woorden

Te hanteren begrippen

het woord, de klankgroep

Voorbeelden

Klankgroepen in woorden:
in langere woorden: ‘fo-to-toe-stel’, ‘re-gen-boog’

NL.006 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.1

Verdelen een woord in klankgroepen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

NL.007 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.1

Voegen klankgroepen samen tot een woord.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

NL.008 Begrijpen K2 K3 KO 1.1.2

Zeggen klanken, een reeks woorden of een zin op.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Opzeggen:
Herhalen van wat de leraar of een kleuter voorzegt: trainen van het auditief
geheugen.
Klanken:
• met aandacht voor de uitspraak

Een reeks woorden:
• 2 tot 4 woorden

Een zin:
• een eenvoudige, korte zin nazeggen
• een korte zin aanvullen

Voorbeelden

Opzeggen:
woordenrij onthouden en herhalen; onthoudspel zoals "Ik ga op reis en neem
mee..."; "Appel, banaan, peer." Luister nu goed, wat ontbreekt: "Appel, peer"; Als je
/oe/ hoort, sta je recht, als je /ie/ hoort handen omhoog en als je /ee/hoort ga je op
je hurken zitten.

NL.009 Gebruiken K1 KO 1.1.2

Onderscheiden klanken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klanken:
sterk contrasterende klanken

Voorbeelden

Sterk contrasterende klanken onderscheiden:

• De leraar laat twee sterk contrasterende klanken horen: “ssss” (slang) en “rrrr”
    (motor). Als de slang sist (“sss”) bewegen de kinderen als een slang. Als de
    motor rijdt (“rrr”) bewegen ze als een motor.

• De leraar vertelt een kort verhaaltje met veel “aaah” en “oooh”-uitroepen. Bij
    “aaah” doet de leraar samen met de kinderen de mond wijd open, bij “oooh”
    vormt iedereen met de handen een “toeter” rond de mond.

NL.010 Begrijpen K2 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Herkennen verschillen en overeenkomsten tussen twee gesproken klanken in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de klank

NL.011 Begrijpen K2 K3 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Herkennen klanken in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
aangeven of een klank wel of niet voorkomt in een woord

Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

NL.012 Gebruiken K2 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Onderscheiden de beginklank in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
De beginklank in het woord horen en onderscheiden van andere klanken (auditieve
discriminatie).

Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

Voorbeelden

Beginklank onderscheiden:
• Sorteren op beginklank (M – mand, muts, mama)
• “Wat klinkt hetzelfde, wat klinkt anders?” (maan-maan, mees-lees)

NL.013 Gebruiken K2 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Onderscheiden de eindklank in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
De eindklank in het woord horen en onderscheiden van andere klanken (auditieve
discriminatie).
Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

Voorbeelden

Eindklank onderscheiden:
• Sorteren op eindklank (M – oom, bloem, lam)
• “Wat klinkt hetzelfde, wat klinkt anders?” (boom-boos, lam-lam)

NL.014 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Onderscheiden klanken in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
auditieve discriminatie: De klank in het woord horen en onderscheiden van andere
klanken.

Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

Klanken in woorden:
• beginklank
• middenklank
• eindklank

Klanken:
Een variatie aan klanken

Te hanteren begrippen

vooraan, achteraan, in het midden

Voorbeelden

Klanken in woorden:
• Wat hoor je vooraan in /vuur/?
• Wat hoor je achteraan in /kaas/?
• Wat hoor je in het midden in /kat/?
• Wat hoor je vooraan in /ook/?
• Wat hoor je in het midden in /reus/?
• Wat hoor je vooraan in /ijs/?

NL.015 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.3

Verdelen een woord in afzonderlijke klanken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

NL.016 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.3

Voegen afzonderlijke klanken samen tot een woord.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

NL.017 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.2

Voeren klankbewerkingen uit in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankbewerkingen:
• toevoeging van een klank
• weglating van een klank
• vervanging van een klank

Voorbeelden

Toevoeging van een klank:
Ik voeg vooraan een /b/ toe aan /oom/ en bekom /boom/.
Weglating van een klank:
/raap/ zonder /r/ is /aap/.
Vervanging van een klank:
Bij het woord /mat/ wissel ik de /m/ in voor een /l/. Zo vorm ik het woord /lat/.

NL.018 Engageren K2 K3 L1 KO 1.1.1; KO 1.1.2; KO 1.1.3

Tonen hun kennis van klanken in verschillende contexten.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Daniel luistert naar een versje en klapt telkens als hij een woord hoort dat met
    de klank /s/ begint, zoals slang, stoel en sok.
• Abigail rijmt boom op room en legt uit dat ze dezelfde klankgroep achteraan
    hoort.

NL.019 Begrijpen K2 KO 1.1.4

Herkennen voor hen belangrijke letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het woord, de letter

Voorbeelden

Belangrijke letters:
• Letters herkennen in woorden die ze vaak tegenkomen.
• Letters herkennen in woorden die steeds in een letterlijke herhaling in een
    prentenboek voorkomen.

NL.020 Gebruiken K2 KO 1.1.4

Verklanken voor hen belangrijke letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

NL.021 Begrijpen K3 KO 1.1.4

H e r k e n n en minstens vijftien letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
• leesletters: kleine letter, hoofdletter
• in verschillende verschijningsvormen
Letters:
• korte klinkers
• lange klinkers
• tweetekenklinkers
• medeklinkers

Te hanteren begrippen

de klinker, de medeklinker

NL.022 Gebruiken K3 KO 1.1.4

Verklanken minstens vijftien letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verklanken:
• met correcte uitspraak
• leesletters: kleine letter, hoofdletter

NL.023 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.2

Herkennen alle letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Letters:
• leesletters: kleine letter, hoofdletter
• schrijfletters: kleine letter, hoofdletter
• in verschillende verschijningsvormen

Te hanteren begrippen

de korte klinker, de lange klinker, de tweetekenklinker, de medeklinker

NL.024 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2

Verklanken alle letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Letters:
• korte klinkers
• lange klinkers
• tweetekenklinkers
• medeklinkers

Verklanken:
• leesletters: kleine letter, hoofdletter
• schrijfletters: kleine letter, hoofdletter

NL.025 Begrijpen L2 L3 GO!-doel

Begrijpen het doel van het alfabet.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Doel:
• alfabetisch rangschikken
• alfabetisch opzoeken

Te hanteren begrippen

de letter, het alfabet

NL.026 Begrijpen L2 L3 GO!-doel

Zeggen het alfabet op.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

NL.027 Gebruiken L2 L3 GO!-doel

Gebruiken het alfabet bij het opzoeken of rangschikken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

NL.028 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.1.4; L4 1.1.2

Tonen hun kennis van letters in verschillende leescontexten.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• In de kleuterklas wordt gewerkt rond het thema verkeer. In de bouwhoek ligt
    een doos met verkeersborden. Dario en Frieke bouwen samen een winkel. De
    parkeerplaatsen bij de winkel duiden ze aan met het verkeersbord waar de
    letter ‘p’ op staat. Zij weten dat dat de letter ‘p’ is van het woord ‘parkeren’.
• In de schoolbibliotheek staan de boeken alfabetisch gerangschikt. Yaro vindt
    snel een boek dat hij wil lezen door met behulp van het alfabet te zoeken.
    Wanneer hij het uit heeft gelezen kan hij het ook gemakkelijk op de juiste plek
    terugplaatsen door gebruik te maken van de alfabetische volgorde.

NL.029 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen klankzuivere woorden met één lettergreep.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Klankzuivere woorden met één lettergreep:
pen, boos, juf, reus

NL.030 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen lidwoorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Lidwoorden:
de, het, een

NL.031 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen eenlettergrepige woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenlettergrepige woorden:
• eindigend op -d of -t
• eindigend op -ng, -nk
• met klankgroep aai, ooi, oei

NL.032 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen eenvoudige tweelettergrepige woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenvoudige tweelettergrepige woorden:
• niet samengestelde woorden
• samengestelde woorden

Voorbeelden

Eenvoudige tweelettergrepige samengestelde woorden:
kastdeur, voetbal

NL.033 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen klankzuivere woorden met medeklinkerclusters vooraan of achteraan.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woorden met medeklinkerclusters:
• MKMM
• MMKM
• MMKMM
• MMMKM
• MKMMM

Medeklinkerclusters:
• inclusief sch-, -ch, -cht

Voorbeelden

Woorden met een medeklinkercluster vooraan:
de kraan, de trap, de strik, het schaap
Woorden met een medeklinkercluster achteraan:
de poort, de berg, de herfst, de dag, mol lacht, beer zegt

NL.034 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen verkleinwoorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.035 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2

Lezen woorden met een hoofdletter.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.036 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.1; L4 1.1.2

Lezen woorden met een doffe e klank.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woorden met een doffe e:
• in een onbeklemtoonde lettergreep achteraan
• met voorvoegsel ge-, be-, ver-
• met achtervoegsel -ig, -lijk

NL.037 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.2

Lezen woorden met specifieke lettercombinaties.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Specifieke lettercombinaties:
• eeuw, ieuw en uw
• eindigend op -b, -p

NL.038 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.2

Lezen woorden met gesloten lettergrepen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.039 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.2

Lezen woorden met open lettergrepen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de lettergreep

NL.040 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.2

Lezen frequente woorden waarin specifieke letters en lettercombinaties afwijkend worden uitgesproken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Afwijkende uitspraak:
• politie (t als s)
• bureau (eau als oo)

NL.041 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.1

Lezen frequente leenwoorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het leenwoord

Voorbeelden

Frequente leenwoorden:
restaurant, computer

NL.042 Gebruiken L4 L5 L6 L6 1.1.1

Lezen vaak voorkomende afkortingen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Vaak voorkomende afkortingen:
• EU lezen als ‘Europese Unie’
• p.7 lezen als ‘pagina 7’

NL.043 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen gekende letters en woorden in eenvoudige zinnen aan een gepast tempo.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.044 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 8 woorden
• één zin per regel
• zowel kleine letters als hoofdletters
• enkelvoudige zinnen
• korte samengestelde zinnen met ‘en’, ‘maar’
• leestekens punt, uitroepteken en vraagteken

*in een variatie aan teksten

NL.045 Gebruiken L2 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 12 woorden
• korte zinnen die betekenisvol zijn afgebroken en doorlopen op de volgende
    regel
• samengestelde zinnen
• met klankzuivere en niet-klankzuivere één- en meerlettergrepige woorden
• leestekens komma, aanhalingstekens en dubbel punt
• leesgedrag afstemmen op leestekens punt, uitroepteken en vraagteken

*in een variatie aan teksten

NL.046 Gebruiken L3 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 16 woorden
• lange zinnen met woordgroepen die kunnen doorlopen over de regels heen
• leesgedrag afstemmen op leestekens komma, aanhalingstekens en dubbel punt

*In een variatie aan teksten

NL.047 Gebruiken L4 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 20 woorden
• zinnen beginnen niet meer noodzakelijk op een nieuwe regel
• alle soorten woorden komen aan bod

Lezen:
accuraat en geautomatiseerd

*In een variatie aan teksten

NL.048 Begrijpen L2 L3 L4 1.1.2

Herkennen bij het lezen woordgroepen in een zin als eenheid.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.049 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.3

Lezen woordgroepen in een zin als eenheid met hantering van de leesboog.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.050 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.1.3

Lezen woorden verstaanbaar en accuraat.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Accuraat:
• correcte uitspraak versus spellingsuitspraak

Verstaanbaar:
• articulatie

Voorbeelden

Correcte uitspraak versus spellingsuitspraak:
• De normale uitspraak van pannenkoek is [panəkoek]. Als je een [n] uitspreekt is
    dat een spellinguitspraak.
• Lezen woorden eindigend op -lijk met de juiste uitspraak zoals het woord
    /natuurlijk/, [natuurlək].

NL.051 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2; L4 1.1.3

Lezen het woord met intonatie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Intonatie:
met gepaste klemtoon

NL.052 Begrijpen L3 L4 L4 1.1.3; L4 1.1.12

Illustreren lezen met intonatie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Intonatie:
• met gepaste klemtoon
• met behulp van lees- en woordtekens
• in functie van de inhoud van de tekst

NL.053 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.3; L4 1.1.12

Lezen de zin met intonatie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Intonatie:
• met gepaste klemtoon
• met behulp van lees- en woordtekens
• in functie van de inhoud van de tekst

NL.054 Begrijpen L5 L6 L6 1.1.2

Illustreren lezen met expressie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Expressie:
• gepast volume
• gepast tempo
• natuurlijkheid
• emotionaliteit

NL.055 Gebruiken L2 L3 L6 1.1.2

Lezen met het gepaste volume.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.056 Gebruiken L2 L3 L4 L6 1.1.2

Lezen teksten in het gepaste tempo.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.057 Gebruiken L4 L5 L6 L6 1.1.2

Lezen met natuurlijkheid en emotionaliteit.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Natuurlijkheid en emotionaliteit:
• Spreken bij het luidop lezen van teksten op dezelfde manier als bij een gewoon
    gesprek. (natuurlijkheid)
• Laten het verschil horen tussen een dialoog en een beschrijving. (natuurlijkheid)
• Geven uitdrukking aan beelden, gevoelens en gedachten. (emotionaliteit)

NL.058 Gebruiken K2 K3 L4 1.1.1; L4 1.1.2

Lezen frequent voorkomende woorden met behulp van de visuele woordvorm.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Lezen met behulp van visuele woordvorm:
• directe woordherkenning zoals de eigen naam
• woordherkenning op basis van de eerste letter, dikwijls in combinatie met een
    afbeelding

NL.059 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.1; L4 1.1.2

Herkennen verschillende leestechnieken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leestechnieken:
• elementaire leeshandeling
• lezen met behulp van klankclusters en spellingspatronen
• lezen met behulp van morfologische analyse

NL.060 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Gebruiken de elementaire leeshandeling bij het lezen van nieuwe woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Elementaire leeshandeling:
• De letters in een woord verklanken in de juiste volgorde.
• De juiste volgorde van de klanken onthouden.
• De klanken samenvoegen tot een woord.
• Het nieuwe woord betekenis geven.

Voorbeelden

Elementaire leeshandeling:
• /mmmaaannn/, /maan/
• /lllijijijmmm/, /lijm/

NL.061 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2

Gebruiken klankclusters en spellingspatronen bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

klankclusters en spellingspatronen:
• combinaties van medeklinkers
• combinaties van zowel klinkers als medeklinkers
• vaste lettercombinaties

Voorbeelden

klankclusters en spellingspatronen bij het lezen:
• Lettercombinaties worden herkend en in één keer gelezen: /z/, /eep/, /zeep/,
    /st/, /ap/, /stap/ (als gevolg van automatisering van de elementaire
    leeshandeling).
• Cluster: str, spr, kl
• Spellingpatroon: ak, open, aan
• Vaste lettercombinaties: aai, ooi

NL.062 Gebruiken L2 L4 1.1.2

Gebruiken de visuele woordvorm bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Visuele woordvorm:
de woordvorm en de bijhorende klankvorm is in het geheugen opgeslagen, als gevolg
van automatisering van de elementaire leeshandeling

NL.063 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.1; L4 1.1.2; L6 1.1.1

Gebruiken morfologische analyse bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Morfologische analyse:
Het woord opdelen aan de hand van betekenisvolle lettercombinaties.

Voorbeelden

Morfologische analyse:
• Herkennen direct woorddelen in een woord zoals /voet/ en /bal/ in /voetbal/
    (als gevolg van automatisering van de elementaire leeshandeling).
• Herkennen betekenisvolle lettercombinaties zoals /ge/,/knoei/, /geknoei/;
    /ver/, /geven/, /vergeven/ (als gevolg van automatisering van de elementaire
    leeshandeling).

NL.064 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.1

Lezen onbekende woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Lezen:
• met behulp van inzicht in de morfologische opbouw
• met behulp van kennis van leenwoorden

Voorbeelden

Morfologische opbouw:
• indrukwekkend = samenstelling van indruk (in + druk) en het afgeleide woord
    wekkend (werkwoord wekken + achtervoegsel -end). betekenis: iets dat indruk
    wekt.
• verdedigingsmiddel = afleiding van het werkwoord verdedigen, verdediging
    (verdedig + -ing), gevolgd door een samenstelling met middel. De -s- is een
    tussenklank (verbindings-s).
• verstandshuwelijk = samenstelling van verstand en huwelijk, verbonden door
    een tussen-s. betekenis: een huwelijk gebaseerd op verstandelijke
    overwegingen.
• desinformatie = afleiding met het voorvoegsel des- ('verkeerd', 'misleidend') en
    het zelfstandig naamwoord informatie. betekenis: opzettelijk misleidende
    informatie.
Leenwoorden:
multifunctioneel, telecommunicatie, treinconducteur, infantiel, artificieel

NL.065 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Verbeteren eigen fouten bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbeteren:
met behulp van:
• leestechnieken
• afbeeldingen
• aanwijzingen van anderen

NL.066 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Verbeteren zichzelf wanneer een woord of een regel niet of foutief gelezen is.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbeteren:
met behulp van:
• de inhoud van de tekst
• kennis van woord- en leestekens

NL.067 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Verbeteren zichzelf qua intonatie en expressie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

NL.068 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.4

Reflecteren over hoe accuraat de eigen leesvaardigheid is.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

NL.069 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Tonen na reflectie verbeteringen in een volgende leesbeurt.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

NL.070 Begrijpen K1 K2 K3 L1 KO 1.3.4; KO 1.1.5; KO 1.1.6; KO 1.1.7; KO 1.1.8; KO 1.1.9

Begrijpen (voor)gelezen teksten.*

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Begrijpen:
• eenvoudige visuele boodschappen
• expliciete informatie
• belangrijkste gebeurtenissen uit een verhaallijn
• reageren door vragen te stellen

*een variatie aan teksten

NL.071 Gebruiken K1 K2 KO 1.1.6

Geven informatie uit een voorgelezen tekst weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
• de belangrijkste gebeurtenissen
• de situatie
• de gevoelens
• de personages
• de perspectiefname

Weergeven:
• in eigen woorden
• door het uit te beelden
• met behulp van concreet materiaal en/of afbeeldingen

Voorbeelden

Perspectiefname:
• Het hoofpersonage in het voorgelezen verhaal huilt. De kleuters leven zich in in
    het verdriet van het hoofdpersonage. Ze leggen aan de leerkracht uit dat het
    personage verdrietig is omdat die zijn speelgoed kwijt is.
• De leerkracht leest een verhaal voor dat verteld wordt vanuit het ik-perspectief:
    ‘… en plots hoorde ik een luide ‘bonk’.’ De kleuters weten dat het personage in
    een vreemd huis is binnengewandeld. Ze vertellen dat het hoofdpersonage denkt
    dat de deur is dichtgewaaid.

NL.072 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.6

Geven informatie uit een (voor)gelezen tekst weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
• de belangrijkste gebeurtenissen
• de situatie
• de gevoelens
• de personages
• de perspectiefname

Weergeven:
• in eigen woorden
• met gebruik van taal uit de tekst

NL.073 Begrijpen K1 K2 K3 L1 KO 1.1.9

Begrijpen de verhaallijn van (voor)gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.074 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.1.9

Geven de belangrijkste elementen uit een verhaallijn van (voor)gelezen teksten weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Weergeven:
• in eigen woorden
• in chronologische volgorde
• met gebruik van taal uit de tekst

Belangrijkste elementen:
• hoofdpersonage(s)
• hoofdgedachte

NL.075 Begrijpen L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.5; L4 1.1.7

Begrijpen gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Begrijpen:
• expliciete informatie
• hoofd- en bijzaken
• hoofdgedachte
• verbanden tussen voorgelezen tekst en vakspecifieke kennis en voorkennis
• belangrijkste gebeurtenissen uit een verhaallijn

*een variatie aan teksten

NL.076 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.5

Geven informatie uit een gelezen tekst weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.077 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.5

Geven hoofd- en bijzaken in gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.078 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.5

Geven de hoofdgedachte uit gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.079 Gebruiken K2 K3 L1 L2 KO 1.1.7

Leiden relaties en verbanden af bij (voor)gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
• oorzaak en gevolg
• probleem en oplossing

*een variatie aan teksten

NL.080 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.6

Leiden relaties en verbanden af bij gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
• oorzaak en gevolg
• probleem en oplossing
• middel-doel
• deel-geheel
• tussen hoofdpersonen en nevenpersonages

*een variatie aan teksten

NL.081 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.6

Leiden logische conclusies af uit gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Logische conclusies afleiden:
door informatie uit de tekst te combineren

*een variatie aan teksten

NL.082 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.3

Leiden impliciete boodschappen in een gelezen tekst* af.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Impliciete boodschappen afleiden:
aanwijzingen identificeren, verbindingen maken, conclusies trekken

Voorbeelden

Impliciete boodschappen afleiden:
• In het verhaal zegt het hoofdpersonage ‘Oef! Deze doos is zwaar’. Wat hij niet
    zegt tegen de nevenpersonages is dat die graag hulp zou krijgen bij het dragen
    van de doos.
• ‘Fietsen is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de gezondheid. Toch
    blijven veel ouders kiezen voor de auto, vooral op regenachtige dagen of
    wanneer ze haast hebben.’: In deze passage uit de tekst wordt impliciet gezegd
    dat het beter zou zijn als ouders hun kinderen vaker met de fiets naar school
    laten gaan.

*een variatie aan teksten

NL.083 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.3

Leiden logische conclusies af uit gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Logische conclusies afleiden:
impliciete en expliciete informatie uit de tekst te combineren

*een variatie aan teksten

NL.084 Gebruiken K1 K2 K3 L1 KO 1.1.8

Maken verbindingen tijdens het luisteren naar of lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbindingen:
• tussen de tekst en eigen ervaringen
• tussen de tekst en vakspecifieke (voor)kennis

NL.085 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.7; L6 1.1.4

Maken verbindingen tijdens het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbindingen:
• tussen de tekst en eigen ervaringen
• tussen de tekst en vakspecifieke (voor)kennis
• tussen passages uit de tekst

NL.086 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L4 1.1.8

Bepalen of de titel bij de tekst past.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.087 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.6

Herkennen werkelijkheid en fantasie.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
bij (voor)gelezen teksten

NL.088 Engageren L1 L2 L4 1.1.6

Reflecteren over werkelijkheid en fantasie bij (voor)gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.089 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.1.6

Onderscheiden fictie en non-fictie bij gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

fictie, non-fictie

NL.090 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.6; L6 1.1.3

Herkennen feiten en meningen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in gelezen teksten

Te hanteren begrippen

de mening, het feit

NL.091 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.3

Onderscheiden feiten en meningen in gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.092 Begrijpen L3 L4 L4 1.1.9

Verwoorden het standpunt van de auteur.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Standpunt:
over het onderwerp van de tekst

NL.093 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Geven een onderbouwde beoordeling over de standpunten van de auteur.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderbouwde beoordeling:
argumenten uit de tekst

NL.094 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.10

Verwoorden hoe een tekst aansluit bij het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.095 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.10

Herkennen de bruikbaarheid van gelezen teksten in functie van het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.096 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.5

Analyseren standpunten en boodschappen uit verschillende teksten over hetzelfde onderwerp.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verschillende teksten:
• teksten van verschillende auteurs
• verschillende teksten van dezelfde auteur

NL.097 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Vatten informatie uit verschillende bronnen over hetzelfde onderwerp samen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.098 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.6

Geven eigen gedachten en meningen weer over teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gedachten en meningen:
• over de vorm
• over de inhoud

Weergeven:
• onderbouwd met informatie uit de tekst

NL.099 Gebruiken L6 GO!-doel

Onderbouwen hun mening op basis van vergelijking van verschillende bronnen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.100 Engageren L5 L6 L6 1.1.6

Reflecteren over de invloed van de gelezen tekst op de eigen mening.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reflecteren over de invloed van de gelezen tekst op de eigen mening:
• relatie tussen zender en ontvanger
• houding van de zender ten opzichte van de ontvanger en omgekeerd

NL.101 Engageren L2 L3 L4 L5 L6 L6 1.1.4; L4 1.1.7

Reflecteren over de kennis die de gelezen tekst opleverde.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.102 Begrijpen L5 L6 GO!-doel

Herkennen de betrouwbaarheid van bronnen bij gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betrouwbaarheid van bronnen herkennen:
• Wie is de auteur?
• Wat is de datum?
• Waarom schrijft de auteur dit?

NL.103 Begrijpen K2 K3 L1 L4 1.1.11

Herkennen sturingsstrategieën bij het beluisteren van voorgelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Sturingsstrategieën:
• actualiseren van kennis en woordenschat
• actief luisteren aan de hand van luisterstrategieën

NL.104 Gebruiken K2 K3 L1 L4 1.1.11

Gebruiken sturingsstrategieën bij het beluisteren van voorgelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.105 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.1.11

Beschrijven sturingsstrategieën bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Sturingsstrategieën:
• leesdoel bepalen
• oriëntatie op de tekst
• actualiseren van kennis en woordenschat
• actief lezen door toepassen van leesstrategieën
• controleren van begrip
• toepassen van herstelstrategieën
• controle bereiken leesdoel

Te hanteren begrippen

de controle, het leesdoel, het begrip

NL.106 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11

Passen sturingsstrategieën toe bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.107 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Stemmen hun manier van lezen af op het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Manieren van lezen:
• globaal lezen
• intensief lezen
• kritisch lezen

NL.108 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Reflecteren over de keuze van zelf gekozen gelezen teksten in functie van het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.109 Begrijpen L4 L5 L6 GO!-doel

Duiden de invloed van eigen voorkennis en identiteit op de interpretatie van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Bodhi weet al veel over de ruimte en zegt: ‘Wanneer ik een verhaal lees dat zich
    in de ruimte afspeelt, kan ik me gemakkelijk voorstellen hoe de ruimte eruitziet.’
• Sara is sportief en speelt voetbal in haar vrije tijd. Ze zegt: ‘Ik vind het stom dat in
    de meeste verhalen over voetbal de hoofdpersonages jongens zijn.’
• Bashir is moslim. Hij las een boek waarin het hoofdpersonage ook een moslim is
    en zegt: ‘Ik herken mezelf helemaal in Omar, het hoofdpersonage!’

NL.110 Begrijpen L1 L2 L3 L4 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Illustreren herstelstrategieën bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herstelstrategieën:
• Een stukje opnieuw lezen, langzamer.
• Een stukje hardop lezen.
• Een stukje verder lezen, wordt het dan duidelijk?
• Naar de illustraties kijken, wordt het dan duidelijk?
• Helpt het om een leesstrategie toe te passen?
• Hulp vragen als je er echt niet uitkomt.

Te hanteren begrippen

hardop, de illustratie, opnieuw, langzamer, verder, de hulp

NL.111 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Passen herstelstrategieën toe.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.112 Begrijpen K2 K3 L1 KO 1.3.4; L4 1.1.11

Herkennen leesstrategieën bij (voor)gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leesstrategieën:
• voorspellen
• vragen stellen
• visualiseren
• verbinden

NL.113 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.3.4; L4 1.1.11

Gebruiken leesstrategieën bij (voor)gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.114 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.1.11

Beschrijven leesstrategieën bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
Welke strategie zet ik wanneer in en waarom?

Leesstrategieën:
• voorspellen
• vragen stellen
• visualiseren: mentale beelden en zintuigelijke gewaarwordingen
• verbinden
• samenvatten
• afleiden

Te hanteren begrippen

voorspellen, vragen stellen, visualiseren, verbinden, samenvatten, afleiden

Voorbeelden

Visualiseren:
• Terwijl je leest speelt er zich een film af in je hoofd.
• Bij het lezen van een tekst over een heerlijk geurende en mooi versierde taart,
    beelden de leerlingen zich in hoe de taart smaakt.

NL.115 Begrijpen L5 L6 L6 1.1.7

Beschrijven de best passende leesstrategie(ën) bij het begrijpend lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Selecteren:
• Wanneer de leesstrategie inzetten?
• Waarom de leesstrategie inzetten?
• Welke leesstrategie inzetten?

NL.116 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.11

Passen leesstrategieën toe bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.117 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.7

Selecteren leesstrategieën bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.118 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Reflecteren over het eigen gebruik van leesstrategieën.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.119 Begrijpen K1 K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.13

Herkennen een grote variatie aan teksttypes.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Teksttypes:
instructie, recept, handleiding, schema, flyer, boekbespreking, e-mail, liedjestekst,
gedicht, verhaal, formulier, verslag, artikel, opinietekst, historische bronnen

NL.120 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.13; L6 1.1.9

Verwoorden het doel van een teksttype bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Doel:
informeren, mening vertellen, gevoelens tot uitdrukking brengen, overtuigen,
aansporen, amuseren, raad geven, waarschuwen

Te hanteren begrippen

informeren, mening vertellen, gevoelens tot uitdrukking brengen, overtuigen,
aansporen, amuseren, adviseren, waarschuwen

NL.121 Begrijpen K1 K2 KO 1.1.10

Begrijpen de leesrichting.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leesrichting:
van links naar rechts, van boven naar beneden, van voor naar achter

NL.122 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.1.10

Volgen tijdens het voorlezen de leesrichting en paginawisseling.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

NL.123 Begrijpen K3 L1 KO 1.1.10

Duiden het principe van leesrichting.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leesrichting:
van links naar rechts, van boven naar beneden, van voor naar achter

NL.124 Begrijpen K1 K2 KO 1.1.10

Herkennen het verschil tussen tekst en beeld.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verschil tussen:
• symbolen
• pictogrammen
• afbeeldingen
• letters en andere tekens

NL.125 Begrijpen K1 K2 K3 KO 1.1.10

Begrijpen de congruentie tussen tekst en beeld.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Congruentie:
• de tekening in het prentenboek laat precies zien wat de tekst zegt
• de bewegingen bij een liedje ondersteunen de tekst. Bij het woord ‘springen’
    springen de kleuters
• afbeeldingen bij woordplaten

NL.126 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.10

Onderscheiden letters als verschillend van andere symbolen.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Letters:
in verschillende verschijningsvormen: leesletters, schrijfletters

NL.127 Begrijpen K1 K2 K3 KO 1.1.11

Herkennen dat geschreven taal een communicatief en esthetisch doel heeft.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Communicatief doel:
• Taal kan bewaard blijven.
• Taal kan tijd en afstand overbruggen.
• Taal kan gelezen worden.
• Taal kan gebruikt worden om iets te onthouden.
• Taal kan gebruikt worden om een boodschap over te brengen.
• Taal kan gebruikt worden om iets te benoemen.
• Taal kan gebruikt worden om een verhaal weer te geven.

Esthetisch doel:
• Taal kan gebruikt worden om van te genieten.

NL.128 Begrijpen K2 K3 L4 1.1.12

Illustreren dat verhalen een opbouw hebben.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

NL.129 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.12

Begrijpen de functie van hoofdletters en interpunctie bij het lezen van een tekst.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Functies van hoofdletters en interpunctie bij het lezen:
• De hoofdletter duidt het begin van een nieuwe zin aan.
• De hoofdletter geeft een naam aan.
• Het punt, uitroepteken en vraagteken duiden het einde van een zin aan.
• Een uitroepteken geeft weer dat de tekst luid wordt gelezen.
• Een vraagteken geeft weer dat een zin vragend wordt gelezen.

NL.130 Begrijpen L2 L4 1.1.12

Herkennen vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur.*

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur:
• de alinea
• de titel
• de tussentitel

Te hanteren begrippen

de alinea, de tussentitel, de titel

* Tekststructuur: informatieve teksten. Verhaalstructuur: verhalende teksten.

NL.131 Begrijpen L3 L4 1.1.12

Herkennen elementen van tekststructuur/verhaalstruc tuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Elementen van tekststructuur/verhaalstructuur:
• de regel
• het begin
• het midden
• het slot

Te hanteren begrippen

de regel, het begin, het midden, het slot

NL.132 Begrijpen L4 L5 L6 L6 1.1.8

Herkennen vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur:
• de tekstopmaak
• cursief
• vet
• hoofdstuk

Te hanteren begrippen

de tekstopmaak, cursief, vet, het hoofdstuk

NL.133 Begrijpen L5 L6 L6 1.1.8

Begrijpen vormelijke elementen van tekststructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Begrijpen:
• doel en gebruik

Vormelijke elementen van tekststructuur:
• de index
• de inhoudsopgave
• de legende
• de tabellen
• de figuren

NL.134 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.1.13

Illustreren het verband tussen tekststructuur/verhaalstructuur en teksttype.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de tekst, het teksttype

Voorbeelden

Verband tekststructuur en teksttype:
• Binnenkort gaat de klas naar een interactief museum. De leraar bracht een folder
    mee. De kinderen ontdekken zelf wat er allemaal te beleven valt door de folder te
    lezen. Het valt op dat elke activiteit wordt voorgesteld in een apart stukje tekst in
    de folder. Ze ontdekken de inkomprijs, het adres en de openingsuren achteraan op
    de folder.
• Bij het lezen van een verslag van een activiteit merkt Tijl op dat er eerst een
    inleiding is over de activiteit en dat daarna de gebeurtenissen beschreven worden.

NL.135 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.13; L6 1.1.9

Begrijpen de hoofdgedachte van een tekst aan de hand van inhoudelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Inhoudelijke elementen van tekststructuur:
• oorzaak-gevolgstructuur
• chronologische opbouw
• probleem-oplossingsstructuur
• vergelijkende opbouw
• beschrijvende opbouw

Inhoudelijke elementen van verhaalstructuur:
• begin (kennismaking: personages, situatie, plaats), midden (probleem en obstakels),
    slot (oplossing en afloop)
• chronologische opbouw

Voorbeelden

Oorzaak-gevolg:
In een tekst over de opwarming van de aarde lezen de leerlingen dat door de
opwarming de ijskappen smelten en daardoor de zeespiegel stijgt. De hoofdgedachte in
de tekst (oorzaak-gevolg) is: “de opwarming van de aarde zorgt voor een stijgende
zeespiegel”
Chronologisch opbouw:
In een tekst over de levenscyclus van een vlinder leiden leerlingen aan de hand van de
opeenvolgende chronologische stappen volgende hoofdgedachte af: “Het leven van een
vlinder bestaat uit vier fases die elkaar opvolgen.”
Probleem-oplossing:
In een tekst over het verkeer lezen de leerlingen over de toenemende
verkeersonveiligheid en mogelijke oplossingen. De hoofdgedachte is: “Toenemend
verkeer veroorzaakt gevaar voor voetgangers en fietsers, dus worden er maatregelen
genomen.”
Vergelijkende opbouw:
In een tekst over de verschillen en gelijkenissen tussen haaien en dolfijnen leiden
leerlingen aan de hand van vergelijkende elementen volgende hoofdgedachte af:
“Dolfijnen en haaien leven in zee maar verschillen sterk in bouw en ademhaling.”
Beschrijvende opbouw:
In een tekst over het leven in een middeleeuwse stad leiden de leerlingen aan de hand
van de verschillende beschrijvende elementen af dat de tekst beschrijft hoe een
middeleeuwse stad eruitzag en hoe het leven daar georganiseerd was.

NL.136 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.9

Analyseren de doelen van teksten aan de hand van tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekststructuur/verhaalstructuur:
• vormelijke elementen
• inhoudelijke elementen

NL.137 Begrijpen L2 L4 1.1.12

Herkennen samenhang in teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Samenhang:
woorden die de volgorde aanduiden

Voorbeelden

Woorden die de volgorde aanduiden:
eerst, toen, daarna

NL.138 Begrijpen L3 L4 1.1.12

Herkennen samenhang in teksten aan de hand van structuuraanduiders.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
• verwijswoorden: verwijzen naar andere woorden of woordgroepen in de tekst
• signaal- en verbindingswoorden: verbinden zinnen of tekstdelen en geven aan wat
    voor verband er tussen die zinnen of tekstdelen bestaat.

Voorbeelden

Verwijswoorden
“Lisa zocht haar potlood maar ze kon het nergens vinden”
Signaal- en verbindingswoorden:
• Oorzaak-gevolg: “Door de zware regenval trad de rivier buiten haar oevers zodat
    verschillende dorpen tijdelijk onbereikbaar waren.”
• Chronologisch: “Toen de eerste telescopen werden uitgevonden, konden mensen
    voor het eerst planeten bestuderen.”
• Probleem-oplossing: “De waterfilter werd aangepast om de kwaliteit te
    verbeteren.”
• Vergelijking:” De lynx beweegt geruisloos net als andere katachtigen die in bossen
    leven.”
• Beschrijving: “De stad heeft historische gebouwen, onder andere kerken en
    marktpleinen.”

NL.139 Begrijpen L4 L4 1.1.12; L6 1.1.9

Begrijpen de betekenis van structuuraanduiders.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
• verwijswoorden
• signaal- en verbindingswoorden

Te hanteren begrippen

de structuuraanduider

Voorbeelden

Signaal- en verbindingswoorden:
• Oorzaak-gevolg: “Veel mensen rijden met de wagen dus stijgt de luchtvervuiling
    aanzienlijk.”
• Chronologisch: “Hij oefende elke dag dus werd hij beter in piano spelen..”
• Probleem-oplossing: “Sommige leerlingen hebben moeite met concentratie en
    daarom bieden scholen stilteplekken aan.”
• Vergelijking:” De tijger jaagt in het donker terwijl de leeuw meestal overdag jaagt.”
• Beschrijving: “Sommige vlinders hebben bijzondere patronen bijvoorbeeld stippen
    of strepen”

NL.140 Begrijpen L5 L6 L4 1.1.12

Herkennen de invloed van zinsconstructies en tekststructuur/verhaalstructuur op het tekstbegrip bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

De invloed van zinsconstructies en tekststructuur/verhaalstructuur:
• Korte concrete zinnen geven duidelijk de boodschap weer.
• Zinnen met structuuraanduiders geven een oorzaak-gevolg, chronologie, probleem-
    oplossing, vergelijking of beschrijving weer.
• In een informatieve tekst geven tussentitels bij alinea’s kort weer welke informatie
    in die alinea over het onderwerp zal gegeven worden.

Te hanteren begrippen

de redenering

NL.141 Engageren L4 L5 L6 L6 1.1.8

Tonen hun kennis van tekstconventies in verschillende contexten.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Thijs kan goed voorlezen. Dat komt omdat hij tijdens het lezen goed kijkt naar de
    leestekens. Zo weet hij wanneer hij moet ademhalen, de zinnen moet splitsen, even
    moet wachten enzovoort.
• Amina en Leyla lezen samen in een boek. Ze lezen om de beurt een zin. Daarbij
    kijken ze goed naar de hoofdletters en de leestekens. Zo weten zij waar de zin
    begint en waar die stopt.

NL.142 Begrijpen K2 K3 KO 1.2.1

Herkennen een dynamische pengreep.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Dynamische pengreep:
• doseren van de spierspanning van de vingers
• met soepele vingers en pols
• schrijfgerief tussen duim en wijsvinger

Te hanteren begrippen

de duim, de vingers, de wijsvinger, de hand, de pols

NL.143 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.1

Gebruiken een dynamische pengreep bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.144 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.3

Schrijven rechte en gebogen lijnen tussen twee lijnen.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.145 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.4

Schrijven patronen tussen twee lijnen.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.146 Gebruiken K3 KO 1.2.5

Kleuren egaal.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.147 Gebruiken K3 KO 1.2.5

Kleuren binnen de lijntjes.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.148 Gebruiken K3 KO 1.2.6

Arceren met rechte lijnen.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.149 Begrijpen K3 KO 1.2.7

Beschrijven de schrijfrichting.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijfrichting:
• van links naar rechts
• van boven naar beneden
• pagina na pagina

Te hanteren begrippen

van links, naar rechts, van boven, naar beneden, van voor, naar achter

NL.150 Gebruiken K3 L1 KO 1.2.7

Schrijven volgens het principe van schrijfrichting.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.151 Begrijpen K3 L1 L2 KO 1.2.2

Illustreren een correcte schrijfhouding.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Correcte schrijfhouding:
• een goede zithouding
• afstand tussen ogen en schrijfhand

Voorbeelden

• Lex zit mooi recht, met het onderste deel van de rug tegen de rugleuning van de stoel,
    het bovenlichaam licht voorovergebogen en de buik op een vuistbreedte afstand van de
    tafel. De voeten staan naast elkaar, plat op de grond. De onderarmen rusten op de tafel
    terwijl de ellebogen net op of net buiten de tafel liggen. Het hoofd is licht gebogen.
• Lumi controleert met een meetlat of de afstand tussen de ogen en de schrijfhand van
    Fré ongeveer 30 cm meet. ‘Dat is de ideale afstand om te schrijven’, zegt de juf.

NL.152 Gebruiken K3 L1 L2 KO 1.2.2

Passen een correcte schrijfhouding toe.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.153 Begrijpen L1 L2 GO!-doel

Illustreren een gepaste positie van het schrijfoppervlak.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Gepaste positie van het schrijfoppervlak:
• rechtshandigen leggen hun schrijfoppervlak iets schuin gedraaid naar de kant van de
    schrijfhand
• linkshandigen die boven de regel schrijven leggen hun schrijfoppervlak iets schuin
    gedraaid naar de kant van de schrijfhand
• linkshandigen die onderhands schrijven leggen hun schrijfoppervlak iets schuin gedraaid
    weg van de schrijfhand

NL.154 Gebruiken L1 L2 GO!-doel

Passen een gepaste positie van het schrijfoppervlak toe.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.155 Begrijpen L1 L2 GO!-doel

Beschrijven de functie van de niet-schrijfhand.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Functie van de niet-schrijfhand:
• om het schrijfoppervlak te fixeren zodat het niet verschuift
• om het schrijfoppervlak na iedere regel een stukje omhoog te schuiven

NL.156 Gebruiken L1 L2 GO!-doel

Gebruiken de niet-schrijfhand als ondersteuning bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.157 Begrijpen K1 GO!-doel

Herkennen verschillende schrijfmaterialen.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijfmaterialen:
• schrijfgerief
• schrijfoppervlakken

NL.158 Begrijpen K2 K3 GO!-doel

Beschrijven welke schrijfmaterialen geschikt zijn in functie van het resultaat.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijfmaterialen:
• schrijfgerief
• schrijfoppervlakken

NL.159 Gebruiken K1 K2 K3 GO!-doel

Gebruiken verschillende schrijfmaterialen.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.160 Engageren K3 L1 L2 GO!-doel

Zetten geschikte schrijfmaterialen in om een tekst te creëren.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Liam merkt dat schrijven met een wasco of dikke stift op een post-it niet goed werkt,
    omdat dit schrijfmateriaal te dik is voor het kleine papiertje.
• Sofie gebruikt een whiteboardstift in plaats van een gewone stift om te schrijven op een
    whiteboard, omdat de inkt uitwisbaar moet zijn.

NL.161 Begrijpen L1 L2 L4 1.2.2

Illustreren de correcte route bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Correcte route:
• kleine letters, cijfers
• leestekens: het punt, het vraagteken, het uitroepteken
• rekentekens

Te hanteren begrippen

omhoog, omlaag, (naar) boven, (naar) onder, rond, gebogen, de lijn, de lus, schuin

NL.162 Begrijpen L2 L3 L4 1.2.2

Illustreren de correcte route bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Correcte route:
• hoofdletters
• leestekens: de komma

NL.163 Begrijpen L3 L4 1.2.2

Illustreren de correcte route bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Correcte route:
• leestekens: het dubbele punt

NL.164 Begrijpen L1 L4 1.2.1

Illustreren het schrijven binnen een volledige liniatuur.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Volledige liniatuur:
de grondlijn en de hulplijnen

Te hanteren begrippen

de grondlijn, de hulplijnen

NL.165 Gebruiken L1 L4 1.2.2

Schrijven volgens de correcte route tussen een volledige liniatuur.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
• kleine letters, cijfers
• leestekens: het punt, het vraagteken, het uitroepteken
• letters, woorden en zinnen
• rekentekens

NL.166 Gebruiken L2 L4 1.2.2

Schrijven volgens de correcte route tussen een volledige liniatuur.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
• kleine letters, hoofdletters, cijfers
• leestekens: het punt, het vraagteken, het uitroepteken
• letters, woorden en zinnen
• rekentekens

NL.167 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.2

Schrijven volgens een correcte route binnen een volledige liniatuur.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
• kleine letters, hoofdletters en cijfers
• leestekens: het dubbele punt, de komma
• woorden, zinnen en rekentekens

NL.168 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.1

Schrijven volgens een correcte route.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
zinnen met een variatie aan leestekens
• zonder hulplijnen
• op een enkele grondlijn
• woordtekens: trema, koppelteken, apostrof, accent

NL.169 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.3

Gebruiken een regelmatig handschrift.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Regelmatig handschrift:
regelmaat in (romp)letterhoogte, op de grondlijn, regelmaat in woord- en letterafstand

NL.170 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L4 1.2.3; L4 1.2.4

Schrijven met juiste spatiëring.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Juiste spatiëring:
• met afstand tussen letters binnen woorden
• met witruimte tussen woorden.

Te hanteren begrippen

de spatie

NL.171 Gebruiken L4 L4 1.2.4

Gebruiken de kantlijn op gelijnd papier.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.172 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.1

Schrijven regelmatig, zonder hulplijnen, op een enkele grondlijn.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.173 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.2

Stemmen het schrijftempo en de vormgevingskwaliteit op elkaar af.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Camille leert sneller schrijven, terwijl haar persoonlijk handschrift regelmatig en
    duidelijk blijft.
• Sylvie schrijft heel snel, maar moet alert blijven om duidelijk en regelmatig te schrijven.

NL.174 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Corrigeren het eigen handschrift in functie van leesbaarheid.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.175 Engageren L5 L6 GO!-doel

Reflecteren over de impact van de leesbaarheid van de eigen schrijfproducten.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Robbe en Lex maken een interview voor op de klasblog. Lex stelt de vragen en Robbe neemt
notities. Robbe weet dat hij in een vlot tempo moet schrijven om het gesprek te kunnen
volgen. Hij weet ook dat hij leesbaar moet schrijven, zodat ze nadien de notities kunnen
overtypen op de computer.

NL.176 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.3

Schrijven digitale teksten.

Nederlands › Schrijven › Handschrift en digitale vaardigheden

NL.177 Gebruiken K2 K3 GO!-doel

Schrijven voor hen belangrijke woorden als globale eenheden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met klankzuivere klinkers en medeklinkers

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het woord, de letter

Voorbeelden

Voor hen belangrijke woorden:
• de eigen naam, namen van voor hen belangrijke mensen, naamwoorden van voor hen
    belangrijke mensen zoals papa, oma, tante… kopiëren door letters te stempelen, met
    losse letters te leggen, met een toetsenbord te typen, na te tekenen in kapitalen
• themawoorden kopiëren door letters te stempelen, met losse letters te leggen, met
    een toetsenbord te typen, na te tekenen met schrijfmaterialen

NL.178 Gebruiken L1 L4 1.2.5

Schrijven klankzuivere woorden met één lettergreep.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met klankzuivere klinkers en medeklinkers

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankzuivere woorden met één lettergreep:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden
• inclusief woorden met ui, oe, eu

Te hanteren begrippen

de klank, de medeklinker, de klinker

NL.179 Gebruiken L1 L4 1.2.5

Schrijven klankzuivere woorden met één lettergreep door middel van foneem- grafeemkoppeling.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met klankzuivere klinkers en medeklinkers

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
woorden die ze nog niet eerder hebben gezien

Voorbeelden

Woorden die ze nog niet eerder hebben gezien:
Ik ken de letters s, m, aa, r, v en maak zelf nieuwe woorden zoals vaar, vaas, raam; Ik leerde
het woord ‘om’ en kan nu ook kom, som en sok maken.

NL.180 Gebruiken L1 L4 1.2.5

Schrijven klankzuivere woorden met meerdere lettergrepen.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met klankzuivere klinkers en medeklinkers

NL.181 Begrijpen L2 L3 L4 1.2.5

Illustreren de verlengingsregel bij woorden die eindigen op een t-/d- of p-/b- klank.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met niet-klankzuivere klinkers en medeklinkers

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de medeklinker, de klinker

Voorbeelden

Verlengingsregel:
• Schrijf ik paart of paard? Bij verlenging hoor ik paarden, dus schrijf ik paard.
• Schrijf ik rib of rip? Bij verlenging hoor ik ribben, dus schrijf ik rib.

NL.182 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.5

Passen de verlengingsregel toe bij woorden die eindigen op een t-/d- of p/b- klank.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met niet-klankzuivere klinkers en medeklinkers

NL.183 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.2.5

Illustreren de verdubbelingsregel voor medeklinkers voorafgegaan door een gedekte klinker.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met niet-klankzuivere klinkers en medeklinkers

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de korte klinker, de lange klinker, de open lettergreep, de gesloten lettergreep, de dubbele
medeklinker

Voorbeelden

(woorden met) medeklinkers voorafgegaan door een gedekte klinker
bommen, takken, padden, ladder, teller

NL.184 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.2.5

Passen de verdubbelingsregel voor medeklinkers voorafgegaan door een gedekte klinker toe.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met niet-klankzuivere klinkers en medeklinkers

NL.185 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.2.5

Illustreren de verenkelingsregel voor vrije klinkers.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met niet-klankzuivere klinkers en medeklinkers

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vrije klinker:
• vrije klinker in een woord
• vrije klinker op het einde van een woord

Voorbeelden

(woorden met) Vrije klinkers:
Bomen, taken, paden, lader, teler, auto, na, nu

NL.186 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.2.5

Passen de verenkelingsregel voor ongedekte klinkers toe.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met niet-klankzuivere klinkers en medeklinkers

NL.187 Begrijpen L2 L3 L4 1.2.5

Illustreren het vormen van regelmatige verkleinwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van verkleinwoorden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Regelmatige verkleinwoorden:
• op -je,
• op -tje
• op -pje
• op -etje

Te hanteren begrippen

het verkleinwoord

NL.188 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.5

Illustreren het vormen van onregelmatige verkleinwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van verkleinwoorden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van onregelmatige verkleinwoorden:
Bij het achtervoegsel -kje valt de g van het woordeinde -ng in het grondwoord weg.

Voorbeelden

Onregelmatige verkleinwoorden:
koning – koninkje, ketting – kettinkje

NL.189 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Illustreren het vormen van onregelmatige verkleinwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van verkleinwoorden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van onregelmatige verkleinwoorden:
• Klankverandering in grondwoord
• Verlenging van vrije klinker
• Verdubbeling van medeklinker
• Uitzonderlijk verkleinwoord
• Verkleinwoorden van leenwoorden

Voorbeelden

Onregelmatige verkleinwoorden:
• schip – scheepje, vat – vaatje
• oma – omaatje, taxi – taxietje
• bel – belletje, slab- slabbetje
• jongen – jongetje
• café – cafeetje, baby – baby’tje, sms- sms’je

NL.190 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.2.5; L6 1.2.4

Schrijven verkleinwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van verkleinwoorden

NL.191 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.2.5

Illustreren het vormen van meervouden op -s, -en, -eren.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van meervouden

NL.192 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.5

Illustreren het vormen van meervouden op ‘s.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van meervouden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het zelfstandig naamwoord, het enkelvoud, het meervoud

NL.193 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Illustreren het vormen van meervouden van zelfstandige naamwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van meervouden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van meervouden:
• meervouden met behoud van betekenis en verandering van betekenis
• zelfstandige naamwoorden die geen meervoud hebben
• zelfstandige naamwoorden die geen enkelvoud hebben

Te hanteren begrippen

het zelfstandig naamwoord, het enkelvoud, het meervoud

Voorbeelden

Meervouden van zelfstandige naamwoorden met verandering van betekenis:
been > beenderen – benen
Zelfstandige naamwoorden die geen meervoud hebben:
ongedierte
Zelfstandige naamwoorden die geen enkelvoud hebben:
mazelen, hersenen

NL.194 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Illustreren het vormen van meervouden van woorden op -ie, -ee.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van meervouden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Meervouden van woorden op -ie, -ee:
zee > zeeën; kopie > kopieën; bacterie > bacteriën

NL.195 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Illustreren het vormen van woorden met een afwijkende meervoudsvorm.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van meervouden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Woorden met een afwijkende meervoudsvorm:
museum > musea; centrum > centra

NL.196 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L6 1.2.4

Schrijven meervouden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van meervouden

NL.197 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.6; L6 1.2.5

Illustreren het vervoegen van werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordige tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordige tijd:
stam + uitgang

Te hanteren begrippen

het werkwoord, de persoonsvorm, de stam, de uitgang, de tegenwoordige tijd, de infinitief

Voorbeelden

Werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordige tijd:
ik werk, jij denkt, hij gaat, wij wandelen, jullie eten, zij dromen

NL.198 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.6; L6 1.2.5

Schrijven werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordige tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

NL.199 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.6; L6 1.2.5

Illustreren het vervoegen van werkwoorden in de voltooid tegenwoordige tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van werkwoorden in de voltooid tegenwoordige tijd:
vervoeging van ‘hebben’ of ‘zijn’ in de onvoltooid tegenwoordige tijd + voltooid deelwoord

Te hanteren begrippen

de voltooid tegenwoordige tijd, het voltooid deelwoord

Voorbeelden

Werkwoorden in de voltooid tegenwoordige tijd:
ik heb gewerkt, ik ben gekomen

NL.200 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.6; L6 1.2.5

Schrijven werkwoorden in de voltooid tegenwoordige tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

NL.201 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.7; L6 1.2.5

Illustreren het vervoegen van zwakke werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van zwakke werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd:
• stam + uitgang
• zonder klankverandering

Te hanteren begrippen

de verleden tijd

Voorbeelden

Werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd:
ik werkte, wij wandelden, zij droomden

NL.202 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.7; L6 1.2.5

Illustreren het vervoegen van sterke werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van sterke werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd:
• stam + uitgang
• met klankverandering

Voorbeelden

Sterke werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd
jij dacht, hij ging, jullie aten

NL.203 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.7; L6 1.2.5

Schrijven werkwoorden in de onvoltooid verleden tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

NL.204 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.7; L6 1.2.5

Illustreren het vervoegen van werkwoorden in de voltooid verleden tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van werkwoorden in de voltooid verleden tijd:
vervoeging van ‘hebben’ of ‘zijn’ in de onvoltooid verleden tijd + voltooid deelwoord

Te hanteren begrippen

de voltooid verleden tijd

Voorbeelden

Werkwoorden in de voltooid verleden tijd:
ik had gewerkt, ik was gekomen.

NL.205 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.7; L6 1.2.5

Schrijven werkwoorden in de voltooid verleden tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

NL.206 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.5

Illustreren het vervoegen van werkwoorden in de toekomende tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vorming van werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordig toekomende tijd:
vervoeging van het werkwoord zullen + infinitief

Te hanteren begrippen

de infinitief, de toekomende tijd

NL.207 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.5

Schrijven werkwoorden in de toekomende tijd.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

NL.208 Engageren L5 L6 L6 1.2.5

Tonen hun kennis van spellingsregels van frequente werkwoorden in de tegenwoordige, verleden, voltooide en toekomende tijd in verschillende contexten.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van werkwoordsvormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• In de klas werken de leerlingen rond het brede thema ‘Toen, nu en binnenkort’. Amir,
    Jackson en Robin onderzoeken hoe onze kustlijn zich doorheen de tijd verlegde. Ze
    schrijven daarover een artikel voor op de klasblog. Bij het schrijven letten ze op de
    spelling van de werkwoorden in de verschillende tijden.
• Nadia koos ervoor om een verhaal te schrijven over haar moeder, haar grootmoeder en
    zijzelf wanneer ze 8 jaar oud waren. Daarin vergelijkt ze het leven van haar
    grootmoeder, haar moeder en zichzelf. Na het schrijven kijkt Nadia na of ze telkens de
    juiste spelling van de werkwoorden in de verschillende tijden heeft gebruikt.

NL.209 Gebruiken L1 L2 L4 1.2.5

Schrijven woorden met een medeklinkercluster vooraan of achteraan.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Woorden met een medeklinkercluster vooraan:
de kraan, de trap, de strik
Woorden met een medeklinkercluster achteraan:
de poort, de berg, herfst

NL.210 Gebruiken L1 L2 L3 L4 1.2.5

Schrijven -ng en -nk woorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

NL.211 Gebruiken L1 L2 L3 L4 1.2.5

Schrijven woorden met sch-.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

NL.212 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.5

Schrijven woorden met meerdere medeklinkers in het midden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Woorden met meerdere medeklinkers in het midden:
het masker, het kasteel, onder

NL.213 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.5

Schrijven woorden met au/ou en ei/ij.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

NL.214 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.5

Schrijven woorden met meertekenklanken.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Meertekenklanken:
• aai
• ooi
• oei
• eeuw
• ieuw
• uw
• eu
• ui
• oe

NL.215 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.5

Schrijven -ch/-g en -cht/-gt woorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

NL.216 Gebruiken L4 L5 GO!-doel

Schrijven woorden die eindigen op -teit en -heid.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

NL.217 Gebruiken L5 GO!-doel

Schrijven laagfrequente woorden met een dubbele medeklinker.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Laagfrequente woorden met een dubbele medeklinker:
onmiddellijk, het parallellogram, de professor

NL.218 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.4

Schrijven woorden die eindigen op -isch(e), -air(e), -iaal, -eaal, -ueel, -ieel.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met specifieke lettercombinaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het grondwoord, het achtervoegsel

NL.219 Gebruiken L1 L4 1.2.5

Schrijven de doffe klank in lidwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met een doffe klank

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Lidwoorden:
de, het, een

NL.220 Gebruiken L2 L4 1.2.5

Schrijven de doffe klank in hoogfrequente woorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met een doffe klank

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

doffe klank in hoogfrequente woorden:
me, de moeder, deze

NL.221 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.5

Schrijven de doffe klank in onbeklemtoonde lettergrepen, weergegeven door e, i, o of u.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met een doffe klank

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

doffe klank in onbeklemtoonde lettergrepen:
de dokter, de havik, de avond, de datum

NL.222 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.5

Schrijven in woorden met een voor- en/of achtervoegsel de doffe klank.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van woorden met een doffe klank

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

voor- en/of achtervoegsel:
• ge-, ver-, be-
• -elen, -eren, -enen
• -ig, -lijk

NL.223 Begrijpen L4 L6 1.2.4

Herkennen frequente leenwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Frequente leenwoorden:
de agenda, de game

NL.224 Begrijpen L4 L5 L6 L6 1.2.4

Herkennen tweeklanken in frequente leenwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Tweeklanken in frequente leenwoorden:
cacao, patio, koala

NL.225 Gebruiken L4 L5 L6 L6 1.2.4

Schrijven frequente leenwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

NL.226 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Herkennen frequente woorden met een afwijkende uitspraak van de letters ‘g’, ‘j’ en ‘ch’.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Frequente woorden met een afwijkende uitspraak:
de bagage, de jury, de chauffeur

NL.227 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Herkennen in frequente woorden fonemen die als bepaalde grafemen geschreven worden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Fonemen die als bepaalde grafemen geschreven worden:
• k als c
• s als c
• t als th
• i als y
• z als s
• s als t
• ks als cc
• k als cc
• k als q
• kw als qu
• ks als x
• wr als vr
• oo als eau
• oo als au
• oe als ou
• ie als i

Voorbeelden

Woorden met fonemen die als bepaalde grafemen geschreven worden:
cursus, citroen, thuis, systeem, museum, politie, accent, accordeon, quotiënt, aquarium,
examen, wreed, bureau, restaurant, journalist, februari

NL.228 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Herkennen in frequente woorden medeklinkers die niet uitdrukkelijk uitgesproken worden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Frequente woorden met medeklinkers die niet uitdrukkelijk uitgesproken worden:
zachtjes, het lichtje

NL.229 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.4

Schrijven woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

NL.230 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Illustreren de oorsprong van woorden uit verschillende vakgebieden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Oorsprong van woorden uit verschillende vakgebieden:
fauna en flora uit het Latijn; fotografie uit het Grieks

NL.231 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.4

Schrijven woorden uit verschillende vakgebieden met een oorsprong in het Latijn of Grieks.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

NL.232 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4; L6 1.4.5

Herkennen vaak voorkomende afkortingen, initiaalwoorden en letterwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

afkortingen:
a.u.b., bv.
initiaalwoorden:
EHBO, pc
letterwoorden:
vip, ufo

NL.233 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.4; L6 1.4.5

Schrijven vaak voorkomende afkortingen, initiaalwoorden en letterwoorden.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Spelling van woorden › Spelling van leenwoorden en frequente woorden waarin specifieke letter(combinatie)s afwijkend worden uitgesproken

NL.234 Begrijpen L2 L3 L4 1.2.5

Illustreren de regels voor het gebruik van hoofdletters bij schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Regels voor het gebruik van hoofdletters:
• aan het begin van een zin
• bij het schrijven van eigennamen van personen
• bij titels van boeken en films

Te hanteren begrippen

de hoofdletter, de kleine letter

Voorbeelden

Gebruik van hoofdletters:
• Op een dag gebeurde er iets geks.
• Erwin Vandenbroucke, Adelinde Loconsole
• Sjakie en de chocoladefabriek (boek van Roald Dahl)
• Wonka (film naar het boek van Roald Dahl)

NL.235 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.5

Illustreren de regels voor het gebruik van hoofdletters bij schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Regels voor het gebruik met hoofdletters:
• het eerste woord van een aanhaling
• aan het begin van een zin
• aardrijkskundige namen
• namen van windstreken die verwijzen naar een geografisch gebied
• feestdagen
• namen van talen en taalvariëteiten

Regels voor het gebruik zonder hoofdletter:
• een zin die met een getal begint

Te hanteren begrippen

de hoofdletter, de kleine letter

Voorbeelden

Met hoofdletter:
• Hij zei: “Ik lust geen kaas.”
• België, Gent, Limburg
• Noord, Zuid
• Dag van de Leraar, Dag van de Arbeid, Nieuwjaar, Internationale Vrouwendag,
    Europese Dag van de Talen, Werelddierendag
• Nederlands, West-Vlaams
Zonder hoofdletter:
67 personen werden geëvacueerd.

NL.236 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.4

Illustreren de regels voor het gebruik van hoofdletters bij schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Regels voor het gebruik met hoofdletter:
• na een afgekort woord aan het begin van een zin: ‘s en ‘t
• vaste benaming van een bekende historische gebeurtenis
• afleidingen van aardrijkskundige namen
• namen van windstreken die deel uitmaken van aardrijkskundige namen
• namen van gebouwen, bedrijven en merken

Regels voor het gebruik zonder hoofdletter:
• historische periodes
• namen van windstreken in afleidingen

Voorbeelden

Met hoofdletter:
• ’s Morgens eet ik yoghurt.
• de Slag bij Waterloo, de Tweede Wereldoorlog
• een Antwerpenaar, Franse kaas
• Zuid-Afrika, Noord-Amerika
• het Atomium
Zonder hoofdletter:
• middeleeuwen, ijstijd, juli
• de westerse beschaving, oosterse wijsheid

NL.237 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.2.5; L6 1.2.4

Passen de regels voor het gebruik van hoofdletters toe bij schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

NL.238 Gebruiken L1 L2 L4 1.2.8

Gebruiken interpunctietekens bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Interpunctietekens:
• het punt
• het uitroepteken
• het vraagteken

NL.239 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.8

Gebruiken interpunctietekens bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Interpunctietekens:
• het dubbele punt
• de komma

NL.240 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.6

Gebruiken interpunctietekens bij het schrijven.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Interpunctietekens:
de dubbele aanhalingstekens, de haakjes

NL.241 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.4

Schrijven frequent gebruikte woorden met woordtekens.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woordtekens:
het trema, het koppelteken, de apostrof, het accent

Te hanteren begrippen

het trema, het koppelteken, de apostrof, het accent

NL.242 Engageren L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.2.8; L6 1.2.6

Tonen hun kennis van spelling in verschillende contexten.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Hoofdletters en interpunctie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Jean-Baptist controleert zijn toets op spelling en merkt dat hij werkwoorden in de
    verleden tijd correct moet vervoegen om een foutloze tekst te schrijven.
• Lena schrijft een boodschappenlijstje en let erop dat ze woorden zoals ‘yoghurt’ en
    ‘mayonaise’ correct spelt.

NL.243 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.8

Schrijven zinnen en teksten met aandacht voor het gebruik van hoofdletters en interpunctie.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruik van hoofdletters en interpunctie:
• hoofdletter aan het begin van een zin
• leesteken aan het einde van de zin: punt, uitroepteken, vraagteken

NL.244 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.8

Schrijven zinnen en teksten met aandacht voor het gebruik van hoofdletters en interpunctie.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruik van hoofdletters en interpunctie:
• hoofdletter aan het begin van een zin, inclusief uitzondering bij een zin die met een
    getal begint
• leesteken in de zin: komma, dubbele punt

NL.245 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.6

Schrijven zinnen en teksten met aandacht voor het gebruik van hoofdletters en interpunctie.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruik van hoofdletters en interpunctie:
• hoofdletter aan het begin van een zin, inclusief uitzonderingen zoals ’s Morgens… en 14
    dagen later…
• hoofletter aan het begin van een aanhaling
• leesteken in de zin: dubbele aanhalingstekens

NL.246 Gebruiken L1 L2 L4 1.2.8

Schrijven zinnen in teksten met aandacht voor zinsstructuren.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• enkelvoudige zinnen
• mededelende zin

Zinsstructuren:
• juiste woordvolgorde: met woorden op de juiste plaats in de zin, afgestemd op de soort
    zin

NL.247 Gebruiken L2 L3 L4 1.2.8

Schrijven zinnen in teksten met aandacht voor zinsstructuren.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• enkelvoudige zinnen
• uitroepende zin, vragende zin, ontkennende zin, gebiedende wijs

Zinsstructuren:
• juiste woordvolgorde: met woorden op de juiste plaats in de zin, afgestemd op de soort
    zin

NL.248 Gebruiken L3 L4 1.2.8; L6 1.2.6

Schrijven zinnen in teksten met aandacht voor zinsstructuren.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• enkelvoudige en samengestelde zinnen
• mededelende zin

Zinsstructuren:
• juiste woordvolgorde: met woorden op de juiste plaats in de zin, afgestemd op de soort
    zin

NL.249 Gebruiken L4 L5 L6 L4 1.2.8; L6 1.2.6

Schrijven zinnen in teksten met aandacht voor zinsstructuren.

Nederlands › Schrijven › Correct schrijven › Correct schrijven van zinnen en teksten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• enkelvoudige en samengestelde zinnen
• mededelende zin, uitroepende zin, vragende zin, ontkennende zin, gebiedende wijs

Zinsstructuren:
• juiste woordvolgorde: met woorden op de juiste plaats in de zin, afgestemd op de soort
    zin

NL.250 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.8

Gebruiken tekeningen, krabbels, symbolen, letter- of cijfervormen om ideeën, gebeurtenissen en kennis vast te leggen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Lotje tekent een smiley naast haar opdracht om aan te geven dat ze het leuk vond om
    die te maken.
• Achilles vult de eerste letter van een woord aan met een zelf uitgevonden letterteken.

NL.251 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.8

Geven de betekenis van hun schrijfproduct weer.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Gilles toont met trots zijn prijslijst en zegt: “Ik heb een lijst gemaakt voor de winkel”

NL.252 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.8

Gebruiken specifieke stukken uit het schrijfproduct als antwoord op een specifieke vraag.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

De leraar vraagt aan Gilles wat hij schreef. Hij toont zijn prijslijst, zegt en wijst tegelijkertijd
aan: “Ik schreef wortel, brood, banaan en de prijzen”

NL.253 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.8

Gebruiken het schrijven geïntegreerd tijdens hun spel.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
• tekeningen
• al dan niet uitgevonden grafemen

NL.254 Gebruiken K2 K3 KO 1.2.8

Schrijven teksten voor zelfgekozen doeleinden.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Teksten voor zelfgekozen doeleinden:
• kopiërend letters, woorden en zinnen schrijven voor eigen plezier
• een eigen ervaring, belevenis, gevoelens… in een dagboek schrijven

NL.255 Gebruiken L1 L2 L4 1.2.9

Noteren informatie in een aangeboden schematische voorstelling.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
uit verschillende vakdisciplines

Schematische voorstelling:
• schema
• lijst

Voorbeelden

• Het is winter. De kinderen leren over weersverschijnselen die bij de winter horen. Ze
    leren ook dat daar aangepaste kledij bij hoort. Ze maken een lijstje van welke kledij
    geschikt is om in de winter te dragen.
• In de les verkeer onderzoeken de kinderen welke soorten verkeersborden er zijn. Ze
    noteren in hun schema welke vormen en kleuren de aangeboden verkeersborden
    hebben, door de vorm te tekenen en in te kleuren. Samen met de leerkracht noteren ze
    er de naam bij en wat de betekenis van de combinatie van vorm en kleur is, zoals
    verbodsbord, gevaarsbord… Zo hebben ze een handig overzicht gemaakt van de soorten
    verkeersborden dat ze later nog kunnen raadplegen om de betekenis van een ongezien
    verkeersbord te achterhalen.

NL.256 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.9

Herkennen kernwoorden in teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

NL.257 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.9

Maken beknopte notities met behulp van kernwoorden uit teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Teksten:
• mondeling of schriftelijk aangeboden
• van verschillende vakdisciplines

NL.258 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.9

Gebruiken schematische voorstellingen bij het ordenen van inhouden uit teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruiken:
• met gebruik van kernwoorden
• met weergave van verbanden

Voorbeelden

• In een tekst over de verschillende diersoorten worden er verschillende voorbeelden
    gegeven. Suzanna en Doris maken samen een lijstje waarin ze per diersoort de
    voorbeelden opsommen.
• Linde en Samia vergelijken twee landschappen met elkaar. Ze stellen dit voor in een
    venndiagram.

NL.259 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.10

Verwoorden de hoofdgedachte van een tekst in een korte zin.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekst:
• een alinea of de volledige tekst

Verwoorden:
• met behulp van genoteerde kernwoorden

NL.260 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.10

Schrijven de hoofdgedachte van een tekst in een korte zin.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekst:
• een alinea of de volledige tekst

Schrijven:
• met behulp van kernwoorden

NL.261 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.9

Maken gestructureerde aantekeningen met behulp van kernwoorden.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

NL.262 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.7

Schrijven in eigen woorden het kernidee van een tekst op.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekst:
een alinea of de volledige tekst

NL.263 Begrijpen L5 L6 GO!-doel

Verwoorden het belang van het samenvatten van teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Belang van samenvatten:
• informatie verwerven en onthouden
• Een gelezen verhaal kort samenvatten omdat je het wil aanraden aan een vriend.

NL.264 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.8

Vatten een tekst samen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Samenvatten:
• kernidee/hoofdgedachte
• argumenten
• relevante details

NL.265 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.8

Vatten de inhoud van teksten samen, gebruikmakend van de tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekststructuur/verhaalstructuur:
• vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur: titel, tussentitel, alinea,
    hoofdstuk, bladzijde, regel, cursief, vet, tekstopmaak
• inhoudelijke elementen van tekststructuur: oorzaak-gevolgstructuur, chronologische
    opbouw, probleem-oplossingsstructuur, vergelijkende opbouw, beschrijvende opbouw
• inhoudelijke elementen van verhaalstructuur: begin (kennismaking: personages, situatie,
    plaats), midden (probleem en obstakels), slot (oplossing en afloop); chronologische
    opbouw

Te hanteren begrippen

het hoofdstuk, de bladzijde, de alinea, de regel, de titel, de tussentitel, de tekstopmaak,
cursief, vet

NL.266 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Schrijven teksten op basis van informatie, verzameld uit verschillende bronnen (synthese).

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te leren › Noteren en samenvatten

NL.267 Begrijpen K2 K3 KO 1.2.9

Illustreren de functies van geschreven taal.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Invloed van de auteur op de lezer

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Functies van geschreven taal:
• om te informeren
• om te communiceren

NL.268 Begrijpen L3 L4 L4 1.2.16

Illustreren dat je als auteur invloed kan uitoefenen op de lezer.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Invloed van de auteur op de lezer

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Invloed auteur:
• taalgebruik
• woordkeuze

Voorbeelden

Invloed auteur:
• In een spannend verhaal kies je geschikte woorden om als auteur te beschrijven wat een
    angstig personage voelt, ziet en hoort. De lezer kan deze spanning als het ware in zijn
    lichaam voelen.
• Als auteur van een informatiebrochure kies je voor korte, krachtige zinnen en duidelijke
    afbeeldingen. Zo moet de lezer weinig moeite doen om te lezen en is die toch goed
    geïnformeerd.

NL.269 Engageren L3 L4 L4 1.2.16

Reflecteren samen over de invloed die elkaars schrijfproducten uitoefenen op lezers.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Invloed van de auteur op de lezer

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Evi maakte een poster om iedereen duidelijk te maken dat bananenschillen in de
    groenafvalbak horen. Ze kleurde de afvalbak groen en tekende een pijl van de
    bananenschil naar de vuilbak. Evi en haar klasgenoten reflecteren samen over de
    duidelijkheid van deze boodschap. Ze leggen aan elkaar uit hoe zij de boodschap op de
    poster van Evi begrijpen.
• Mehmet maakte een verslag met een tekening over de voetbalmatch. Mehmet schreef in
    grote letters wat de supporters riepen en hij gebruikte uitroeptekens. Mehmet en zijn
    klasgenoten reflecteren samen over de tekstopmaak. Zij leggen aan elkaar uit in
    hoeverre grote letters en uitroeptekens duidelijk maken dat de supporters roepen.
• Daria schreef een spookverhaal. De leerlingen ervaren hoe spannend het is door de
    manier waarop Daria beschrijft hoe het hoofdpersonage kippenvel krijgt en rilt van angst
    wanneer ze een deur hard hoorde dichtklappen. Daria en haar klasgenoten reflecteren
    samen over de spanning in het verhaal. Ze geven aan welke woorden of woordgroepen
    het verhaal voor hen spannend maken.

NL.270 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.15

Geven weer wat hen als auteur motiveert om iets te schrijven wat invloed kan uitoefenen op de lezers.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Invloed van de auteur op de lezer

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Dario schreef als auteur van een fantastisch verhaal over de knotsgekke avonturen van
    een kind om de lezers plezier te doen beleven aan een fantasievol verhaal.
• Misha wil als auteur dierenleed onder de aandacht brengen door een schokkende poster
    van een verwaarloosd huisdier te maken.

NL.271 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.2.11; L4 1.2.12; L4 1.2.13; L4 1.2.14; L4 1.2.15; L4 1.2.16; L4 1.2.17; L4 1.2.18; L6 1.2.10; L6 1.2.11; L6 1.2.12; L6 1.2.13; L6 1.2.14; L6 1.2.15; L6 1.2.16; L6 1.2.17

Beschrijven stappen van een schrijfproces.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijfstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijfproces:
• schrijven voorbereiden
• boodschap formuleren
• reviseren
• verzenden/ publiceren
• reflecteren op het schrijfproces

NL.272 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.2.19; L6 1.2.18

Voeren de stappen van het schrijfproces nauwkeurig uit.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijfstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Uitvoeren:
• met aandacht
• met doorzettingsvermogen

NL.273 Begrijpen K2 K3 L1 KO 1.2.9

Beschrijven het schrijfdoel en -publiek.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Schrijfdoel en -publiek:
• Binnenkort gaan de kleuters op bezoek in het rusthuis. Samen met de meester schrijven
    ze een brief om de inwoners van het rusthuis te vertellen dat ze ernaar uitkijken om
    samen spelletjes te spelen en dat ze een verrassing voor hen hebben. Samen met de
    meester verwoorden de kleuters dat ze een brief schrijven aan de rusthuisbewoners
    (publiek) om hen te informeren over wat ze komen doen (doel).
• Richard (publiek) is ziek. Alle kinderen van de klas hebben een tekening voor hem
    gemaakt. Samen met de juf schrijven de kleuters een kaartje met beterschapswensen
    (doel). De kleuters brengen samen met de juf het hele pakket naar de post.

NL.274 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.2.16

Beschrijven het schrijfdoel en -publiek.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
gebruik makend van het communicatiemodel: zender, ontvanger, boodschap, kanaal

NL.275 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.15

Beschrijven het schrijfdoel en -publiek.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
gebruik makend van het communicatiemodel: doel, medium, effect

NL.276 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.2.16; L6 1.2.15

Bepalen het schrijfdoel en -publiek.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Sara heeft een raadsel geschreven en hangt het op het prikbord achteraan in de klas. Aan
    haar klasgenoten én de meester (publiek) vertelt ze dat zij hun oplossing (doel) op een
    papiertje mogen noteren en in de pot stoppen. Aan het einde van de week kijkt ze na of
    er iemand het raadsel heeft opgelost. Het juiste antwoord hangt ze bij het raadsel op het
    prikbord.
• Tiago, Zayn en Matteo kiezen ervoor om een mail te schrijven naar het jeugdverblijf
    (publiek) waar ze binnenkort met de klas naartoe gaan. Ze willen weten of er een lift in
    het gebouw is zodat Zayn met zijn rolstoel naar de tweede verdieping kan gaan (doel).

NL.277 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.2.11; L6 1.2.10

Selecteren een teksttype dat het best bij het schrijfdoel en het -publiek past.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Teksttype:
uit een variatie aan teksten

NL.278 Engageren L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.2.11; L6 1.2.10

Reflecteren over de keuze van teksttype in functie van het schrijfdoel.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

NL.279 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.2.12; L4 1.2.13; L4 1.2.15

Beschrijven manieren om een bepaald schrijfonderwerp voor te bereiden.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Manieren om een schrijfonderwerp voor te bereiden:
• inhoud bedenken, gebruikmakend van vakspecifieke kennis en voorkennis
• verzamelen van ideeën en informatie via een woordspin of schema
• selecteren van ideeën en geschikte informatie
• ordenen van ideeën en verzamelde informatie via een woordspin of schema
• structureren van ideeën en verzamelde informatie: begin, midden, slot

Te hanteren begrippen

het begin, het midden, het slot

Voorbeelden

Manieren om een schrijfonderwerp voor te bereiden:
• inhoud bedenken, verzamelen en ordenen gebruik makend van een woordspin,
    mindmap, tabel
• inhoud selecteren en structureren gebruik makend van een stroomschema, tijdlijn,
    venndiagram, boomdiagram

NL.280 Begrijpen L5 L6 L6 1.2.11; L6 1.2.12; L6 1.2.14

Beschrijven manieren om een bepaald schrijfonderwerp voor te bereiden.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Manieren om een schrijfonderwerp voor te bereiden:
• inhoud bedenken, gebruikmakend van vakspecifieke kennis en voorkennis
• inhoud bedenken met behulp van strategieën: brainstorm, vragen stellen, associëren
• verzamelen van ideeën en informatie
• selecteren van ideeën en geschikte informatie
• ordenen van ideeën en verzamelde informatie
• structureren van ideeën en verzamelde informatie: titel, tussentitels, alinea’s,
    structuuraanduiders

Te hanteren begrippen

de titel, de tussentitel, de alinea, verwijswoorden, verbindingswoorden

Voorbeelden

Manieren om een schrijfonderwerp voor te bereiden:
• inhoud bedenken en verzamelen gebruik makend van een woordspin, mindmap, tabel
• inhoud selecteren en structureren gebruik makend van een stroomschema, tijdlijn,
    venndiagram, boomdiagram

NL.281 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.2.13; L6 1.2.12

Ordenen verzamelde ideeën en informatie over het bepaalde schrijfonderwerp.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

NL.282 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.2.13

Selecteren relevante ideeën en informatie die in de geschreven tekst zullen worden verwerkt.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

NL.283 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.12

Selecteren geschikte informatie uit verschillende (relevante) bronnen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Schrijven voorbereiden

NL.284 Engageren K2 K3 KO 1.2.10

Dragen bij aan een tekst om eigen ervaringen, creatieve ideeën en aangeboden inhouden vast te leggen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Boodschap formuleren

NL.285 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.2.10

Schrijven teksten over voor hen bekende onderwerpen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
• samen met de leraar
• met letters, cijfers en al dan niet uitgevonden tekens

NL.286 Begrijpen L1 L2 L3 KO 1.2.10

Begrijpen het principe van hardop schrijven.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Principe van hardop schrijven:
• gedachten weergeven in de vorm van woorden, zinnen en teksten
• zinnen en formuleringen uitproberen ‘in mijn hoofd’

NL.287 Gebruiken L1 L2 L4 1.2.14; L; 4; L4 1.2.16

Schrijven korte teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Korte teksten:
• met meestal één inhoudselement
• vaak met chronologische opbouw
• korte zinnen, meestal enkelvoudig, grammaticaal eenvoudig

NL.288 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.11; L4 1.2.14; L4 1.2.16

Schrijven langere teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Langere teksten:
• met enkele inhoudselementen
• met chronologische opbouw
• langere zinnen, naast enkelvoudige ook samengestelde zinnen

NL.289 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.10; L6 1.2.13; L6 1.2.15

Schrijven langere teksten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Langere teksten:
• met meerdere, samenhangende inhoudselementen: de tekst bevat steeds meer details,
    karakters worden steeds meer uitgediept, ideeën worden steeds dieper uitgewerkt
• variatie in zinsbouw
• gepaste woordkeuze
• figuurlijk taalgebruik
• register afgestemd op het publiek

NL.290 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L4 1.2.18

Verbeteren hun schrijfproducten op basis van feedback.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Shari kan heel goed vriendschapsbandjes maken. Ze maakt een stappenplan voor haar
    klasgenootjes, zodat die zelf vriendschapsbandjes kunnen maken. Ze beschrijft hoe de
    draden aan elkaar geknoopt moeten worden, maar vergeet te schrijven dat het een
    stappenplan is om vriendschapsbandjes te maken. Haar klasgenootjes geven haar
    hierover feedback. Shari verbetert haar werk door een passende titel bovenaan haar
    stappenplan te schrijven.
• In zijn verhaal gebruikt Bert vaak erg lange zinnen zonder komma’s. Bij een klassikale
    leesbeurt door de meester valt het de leerlingen op dat er weinig leestekens gebruikt
    zijn. Bert gaat er meteen mee aan de slag. Het helpt hem om daarbij de zinnen zachtjes
    aan zichzelf voor te lezen. Zo merkt hij wanneer er een komma moet komen om adem te
    halen.

NL.291 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.18

Lezen zelfgeschreven schrijfproducten na.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Nalezen:
verbeteren foutjes die ze zelf opmerken alvorens hun werk in te leveren

NL.292 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.2.18; L6 1.2.16

Gaan in dialoog met elkaar bij het reviseren van hun schrijfproducten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reviseren:
• tekststructuur
• zinsbouw
• woordgebruik
• tekstconventies
• spelling

Voorbeelden

• Levi las zijn zelfgeschreven verhaal voor in de klas. De klasgenoten konden meelezen op
    het Smartboard. Nona merkt op dat het hoofdpersonage zeer goed beschreven is: ze kan
    zich inbeelden hoe die eruitziet en hoe die zich voelt. (woordgebruik)
• Jax en Phil schreven een krantenartikel over de klasuitstap voor de schoolkrant. Lien en
    Frauke lezen het artikel na. Ze ervaren de tekst als verwarrend omdat alle
    gebeurtenissen door elkaar zijn opgesomd. Ze helpen Jax en Phil om de tekst goed te
    structureren.

NL.293 Begrijpen L3 L4 GO!-doel

Illustreren hulpmiddelen om schrijfproducten te reviseren.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Hulpmiddelen:
woordenboek

NL.294 Begrijpen L5 L6 GO!-doel

Illustreren hulpmiddelen om schrijfproducten te reviseren.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Hulpmiddelen:
woordenboek, spellingscorrector

NL.295 Gebruiken L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Gebruiken hulpmiddelen bij het reviseren van schrijfproducten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reviseren

NL.296 Engageren K2 K3 GO!-doel

Tonen een selectie aan eigen schrijfproducten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

NL.297 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Selecteren uit eigen geschreven teksten welke ze willen delen met anderen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eigen geschreven teksten:
• persoonlijke teksten
• teksten van de groep

NL.298 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.2.16; L4 1.2.17; L6 1.2.15; L6 1.2.17

Illustreren criteria waaraan een schrijfproduct dat ze willen delen met anderen moet voldoen.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Criteria:
• afgestemd op het publiek
• gepast taalregister
• gepaste woordkeuze
• figuurlijk taalgebruik
• variatie aan zinsbouw
• gepaste tekstopmaak
• gepaste kanaal en medium: geschreven tekst

Voorbeelden

Gepaste kanaal en medium - geschreven tekst:
een kartonboekje voor een verhaal voor jonge kleuters, een poster om een oproep te doen
aan kinderen, een brief aan een ouder persoon

NL.299 Begrijpen L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Illustreren presentatievormen voor schrijfproducten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Presentatievormen:
een klaskrant, een poster, een dagboek, een presentatie, een leesboek, een informatiemuur

NL.300 Gebruiken L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Bepalen een presentatievorm in functie van het schrijfdoel en publiek.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

NL.301 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.17

Schrijven teksten met een verzorgde tekstopmaak.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijven:
passend bij het schrijfdoel

NL.302 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.17

Schrijven teksten met een verzorgde opmaak.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verzorgde opmaak:
• handgeschreven
• digitaal

NL.303 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.17

Gebruiken digitale middelen om geschreven teksten vorm te geven.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Verzenden/ publiceren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Geschreven teksten:
• voor verschillende doeleinden en -groepen

Vormgeven:
• volgens gangbare schrijfconventies

Voorbeelden

Digitale middelen:
• verschillende devices (of dragers)
• tekstverwerkers
• presentatiesoftware

NL.304 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.2.18; L6 1.2.16

Duiden de gemaakte keuzes bij het schrijven van een tekst in functie van het schrijfdoel.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reflectie op het schrijven

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Duiden gemaakte keuzes:
• over het eigen schrijfproces en schrijfproduct
• over het schrijfproces en schrijfproduct van anderen

Voorbeelden

Keuzes in functie van het schrijfdoel:
• Een brief schrijven op een wisbordje is niet handig.
• De structuur ‘inleiding – midden – slot’ gebruiken bij het schrijven van een verhaal.
• Bij een presentatie schrijf je trefwoorden, géén zinnen.
• Bij een verslag over ons groepswerk schrijven we hoe we te werk zijn gegaan, in de juiste
    volgorde.
• In een versje dat we schrijven voor de kleuters van de eerste kleuterklas, gebruiken we
    geen moeilijke woorden.

NL.305 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.2.18; L6 1.2.16

Vergelijken de eigen intentie als schrijver met de interpretatie van het publiek over hun eigen geschreven tekst.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reflectie op het schrijven

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

De eigen intentie en interpretatie van het publiek:
• Ik schreef een instructie om een doosje van papier te vouwen. Ik zie dat mijn klasgenoten
    er niet in slagen om met behulp van mijn instructie succesvol een doosje te vouwen. Mijn
    instructie is dus niet duidelijk genoeg.
• Ik schreef een recensie over een boek dat ik héél goed vind. Ik zie dat mijn klasgenoten
    dit boek nu ook willen lezen. Ik ben erin geslaagd om mijn enthousiasme over het boek
    over te brengen op de klasgenoten die mijn recensie lazen.

NL.306 Engageren L5 L6 L4 1.2.18; L6 1.2.16

Reflecteren over hun persoonlijke schrijfstijl.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfproces sturen › Reflectie op het schrijven

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reflecteren:
op kenmerken van hun teksten die specifiek zijn voor hun eigen schrijfstijl

NL.307 Gebruiken L4 L5 L6 L4 1.2.17; L6 1.2.17

Schrijven teksten met aandacht voor schrijfconventies.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Schrijfconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Schrijfconventies:
• leesbaar handschrift
• tekstopmaak afgestemd op teksttype en schrijfdoel
• met aandacht voor een passende bladschikking: schrijven naast de kantlijn, schrijven op
    de schrijflijn, spaties tussen woorden, zinnen en alinea’s, afspraken rond het gebruik van
    leestekens

Te hanteren begrippen

tekstopmaak, cursief, vet

NL.308 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.12; L4 1.2.15

Gebruiken kennis over tekststructuur/verhaalstructuur om de eigen gedachten te structureren ter voorbereiding op het uiteindelijke schrijfproduct.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Tekststructuur/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekststructuur:
• vormelijke structuur
• inhoudelijke structuur: oorzaak-gevolgstructuur, chronologische opbouw, probleem-
    oplossingstructuur, vergelijkende opbouw, beschrijvende opbouw

Te hanteren begrippen

de tekst, het begin, het midden, het slot

NL.309 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.11; L6 1.2.14

Gebruiken kennis over tekststructuur/verhaalstructuur om de eigen gedachten te structureren ter voorbereiding op het uiteindelijke schrijfproduct.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Tekststructuur/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekststructuur:
• vormelijke structuur
• inhoudelijke structuur: oorzaak-gevolgstructuur, chronologische opbouw, probleem-
    oplossingstructuur, vergelijkende opbouw, beschrijvende opbouw

Te hanteren begrippen

de titel, de tussentitel, de alinea, de structuuraanduiders

NL.310 Gebruiken L3 L4 L4 1.2.15

Schrijven teksten met een eenvoudige en herkenbare structuur die bij het teksttype past.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Tekststructuur/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Teksten met eenvoudige en herkenbare structuur:
• een recept: ingrediënten, werkwijze
• een brief: plaats en datum, aanhef, slot

NL.311 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.14

Schrijven steeds complexer wordende teksten in een structuur die bij het teksttype past.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Tekststructuur/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Steeds complexer worden teksten:
• een brochure: omslag met titel en afbeelding of logo; introductie; informatief gedeelte
    met alinea’s en tussentitels, contactgegevens
• een verhaal: inleiding-midden-slot

NL.312 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.15

Schrijven teksten met variatie in zinsbouw.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Tekststructuur/verhaalstructuur

NL.313 Engageren L4 L5 L6 L4 1.2.15; L6 1.2.14

Tonen hun kennis over tekststructuur/verhaalstructuur in verschillende contexten.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Tekststructuur/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Levi leest een stappenplan om pannenkoeken te bakken. Hij zegt dat er eerst een lijst
    met benodigdheden staat, gevolgd door duidelijke instructies in volgorde. Hij herkent dat
    dit een instructietekst is.
• Rebecca vertelt een zelfverzonnen verhaal aan haar klasgenoten. Ze begint met wie en
    waar, daarna vertelt ze wat er misloopt en eindigt met hoe het opgelost wordt. Ze
    gebruikt bewust de opbouw van een verhaalstructuur.

NL.314 Gebruiken L2 L3 L6 1.2.14

Gebruiken structuuraanduiders om verbanden in teksten weer te geven.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Verbanden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
signaalwoorden die de volgorde aanduiden

Voorbeelden

Structuuraanduiders:
eerst, toen, daarna

NL.315 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L6 1.2.14

Illustreren het gebruik van structuuraanduiders.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Verbanden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
• verwijswoorden: verwijzen naar iemand of iets wat eerder in de tekst genoemd was
• verbindingswoorden: leggen verbanden tussen zinnen en tussen alinea’s
• signaalwoorden: geven het soort verband tussen zinnen en tussen alinea’s weer (tijd:
    eerst, toen, daarna; oorzaak: omdat, doordat; gevolg: zodat, waardoor; tegenstelling:
    maar; opsomming: en, bovendien; conclusie: dus, daarom)

Voorbeelden

Structuuraanduiders:
• Het konijn van Alice was verdwenen. Alle buren hielpen haar zoeken. (verwijswoord)
• Juf Jo was ervan overtuigd dat onze school kampioen zou worden. We hadden dan ook
    goed getraind. (verbindingswoord)
• Meester Steve gelooft dat het ons zal lukken om heerlijke pannenkoeken te bakken.
    Maar dan is het wel nodig om de ingrediënten precies af te meten. (signaalwoord)

NL.316 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.2.14

Gebruiken structuuraanduiders om verbanden in teksten weer te geven.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Verbanden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
• verwijswoorden: verwijzen naar iemand of iets wat eerder in de tekst genoemd was
• verbindingswoorden: leggen verbanden tussen zinnen en tussen alinea’s
• signaalwoorden: geven het soort verband tussen zinnen en tussen alinea’s weer

NL.317 Gebruiken L5 L6 L6 1.2.14

Gebruiken structuuraanduiders om verbanden in teksten weer te geven.

Nederlands › Schrijven › Schrijven om te delen › Verbanden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
argumentatieve verbindingswoorden

Voorbeelden

Structuuraanduiders:
We willen dat de bibliotheek in onze school aantrekkelijk blijft.
• Daarom zetten we de boeken netjes terug op hun plaats in de boekenkasten. (argument)
• Toch zijn er nog altijd boeken die in de sofa blijven liggen. (tegenargument)

NL.318 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.1

Luisteren aandachtig.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.319 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.1

Gebruiken non-verbale communicatie bij het luisteren.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Non-verbale communicatie:
• blik gericht houden
• blik van de leraar volgen
• oogcontact maken
• aandacht voor lichaamstaal, mimiek en stemgebruik van de spreker

NL.320 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.4

Leiden de betekenis van mondelinge boodschappen af met behulp van de context.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Context:
• visuele ondersteuning: boeken, prenten, concreet materiaal, presentatie,
    gebaren, mimiek
• auditieve ondersteuning: stemgebruik, intonatie

NL.321 Gebruiken K1 K0; 1.3.2

Voeren enkelvoudige mondeling gegeven instructies uit.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.322 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.2

Voeren meervoudige mondeling gegeven instructies uit.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.323 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.2

Reageren op eenvoudige mondeling gestelde vragen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reageren:
• verbaal
• non-verbaal

Vragen:
• open vragen
• gesloten vragen
• denkstimulerende vragen

NL.324 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.3

Formuleren vragen in functie van de luisteropdracht.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Luisteropdracht:
• om meer informatie te krijgen
• om na te gaan of ze de boodschap goed begrepen hebben

NL.325 Begrijpen K3 L1 L2 L3 L4 L4 1.3.1

Begrijpen in concrete luistersituaties expliciete boodschappen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.326 Gebruiken K3 L1 L2 L3 L4 L4 1.3.1

Leiden in concrete luistersituaties expliciete boodschappen af.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.327 Begrijpen L5 L6 L6 1.3.1

Begrijpen in concrete luistersituaties expliciete en impliciete boodschappen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.328 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1

Leiden in concrete luistersituaties expliciete en impliciete informatie af.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Impliciete boodschappen:
• Bij ‘Ik heb het koud’ wordt niet gezegd: ‘Het zou fijn zijn als het raam
    gesloten werd.’
• Bij ‘Je hebt je best gedaan’ wordt niet gezegd: ‘Het resultaat is niet goed
    genoeg.’

NL.329 Gebruiken K2 K3 L1 L2 KO 1.3.4

Leiden relaties en verbanden af bij een beluisterde tekst.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
• oorzaak en gevolg
• probleem en oplossing

NL.330 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.2

Leiden relaties en verbanden af bij expliciete informatie uit een beluisterde tekst.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
• oorzaak en gevolg
• probleem en oplossing
• middel-doelrelatie
• conclusie trekken: informatie uit de tekst combineren om tot een
    conclusie te komen

NL.331 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1

Leiden relaties en verbanden af bij expliciete en impliciete informatie uit een beluisterde tekst.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
conclusie trekken: informatie uit de tekst combineren om tot een conclusie te
komen

NL.332 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.3.10; L4 1.3.14

Herkennen feiten en meningen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in beluisterde teksten

Te hanteren begrippen

de mening, het feit

NL.333 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.10; L4 1.3.14

Onderscheiden feiten en meningen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
in beluisterde teksten

NL.334 Gebruiken K1 K2 K3 L1 KO 1.3.4

Maken verbindingen tijdens het beluisteren van teksten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbindingen:
• tussen de tekst en eigen ervaringen
• tussen de tekst en vakspecifieke (voor)kennis

NL.335 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.3; L6 1.3.2

Maken verbindingen tijdens het beluisteren van teksten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbindingen:
• tussen de tekst en eigen ervaringen voorkennis
• tussen de tekst en vakspecifieke (voor)kennis
• tussen passages uit de tekst

NL.336 Engageren K1 K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.3; L6 1.3.2

Reflecteren over de kennis die de beluisterde tekst opleverde.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.337 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.2

Analyseren in luistersituaties factoren van het communicatiemodel.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
• relatie tussen zender en ontvanger
• houding van de zender ten opzichte van de ontvanger en omgekeerd

Te hanteren begrippen

communicatie, de zender, de ontvanger

NL.338 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.2

Analyseren in luistersituaties factoren van het communicatiemodel.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
• relatie tussen boodschap en kanaal
• mening, feit

Te hanteren begrippen

de boodschap, het kanaal

NL.339 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.4

Geven weer hoe een spreker over het onderwerp denkt.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.340 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1

Analyseren in concrete luistersituaties factoren van het communicatiemodel.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
• het medium herkennen als drager van de boodschap
• het kanaal herkennen als de weg waarlangs de boodschap wordt
    verspreid

Te hanteren begrippen

communicatie, het medium, het kanaal

Voorbeelden

Communicatiemodel:
• via een persoonlijke gesprek (medium) een presentatie (kanaal) over een
    onderzoek geven
• via een radiozender (medium) een reclameboodschap in een radiospot
    (kanaal) verspreiden

NL.341 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.3

Vergelijken hoe verschillende sprekers over eenzelfde onderwerp denken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.342 Engageren L5 L6 L6 1.3.4

Reflecteren over hoe de spreker hun standpunt beïnvloedt.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.343 Begrijpen K2 K3 L1 KO 1.3.3

Herkennen sturingsstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Sturingsstrategieën:
• actualiseren van kennis en woordenschat
• actief luisteren met behulp van luisterstrategieën

NL.344 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.3.3

Gebruiken sturingsstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

NL.345 Begrijpen K2 K3 L1 L2 L3 L4 KO 1.3.3

Herkennen herstelstrategieën bij het luisteren.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herstelstrategieën:
controle van begrip door:
• vragen om herhaling
• vragen om verduidelijking
• vragen om tempo of volume aan te passen

NL.346 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.3

Passen herstelstrategieën functioneel toe.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

NL.347 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.3

Tonen hun kennis van herstelstrategieën in verschillende contexten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Caleb leest een moeilijk woord voor tijdens het hoekenwerk, maar hapert
    halverwege het woord. Hij stopt even, kijkt naar het woord, spreekt het
    opnieuw maar trager uit en probeert het opnieuw.
• Asher legt een spel uit aan haar groepje, maar merkt dat de anderen het
    niet begrijpen. Ze herformuleert haar uitleg, gebruikt voorbeelden en
    controleert of iedereen het nu wel begrijpt.

NL.348 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.3.5

Beschrijven sturingsstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Sturingsstrategieën:
• luisterdoel bepalen
• toepassen van herstelstrategieën
• controle bereiken luisterdoel
• actief luisteren door toepassen van luisterstrategieën
• actualiseren van kennis en woordenschat

NL.349 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.5; L6 1.3.2

Passen sturingsstrategieën toe in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

NL.350 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.5; L6 1.3.2

Stemmen hun manier van luisteren af op het luisterdoel.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

• Een variatie aan manieren van luisteren: globaal luisteren, intensief
    luisteren, kritisch luisteren, empatisch luisteren

NL.351 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.3; L4 1.3.5; L6 1.3.2

Tonen hun kennis van sturingsstrategieën in verschillende contexten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij luisteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Norah hoort de juf iets zeggen maar begrijpt het niet goed. Ze steekt haar
    hand op en vraagt: “Wil je het nog eens zeggen, maar trager alsjeblieft?”
• Isaac zit naast een klasgenoot die iets uitlegt over een spel, maar hij
    verstaat het niet goed. Hij vraagt: “Wat bedoel je precies met ‘kaart
    omdraaien’?”

NL.352 Begrijpen K2 K3 L1 KO 1.3.4

Herkennen luisterstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Luisterstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Luisterstrategieën:
• voorspellen
• vragen stellen
• visualiseren
• verbinden

NL.353 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.3.4

Gebruiken luisterstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Luisterstrategieën (cognitief)

NL.354 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.3.3

Beschrijven luisterstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Luisterstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Luisterstrategieën:
• voorspellen
• vragen stellen
• visualiseren
• verbinden
• samenvatten
• afleiden

Te hanteren begrippen

voorspellen, vragen stellen, visualiseren, verbinden, samenvatten, afleiden

NL.355 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.3; L4 1.3.5; L6 1.3.2

Passen luisterstrategieën toe in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Luisterstrategieën (cognitief)

NL.356 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.2

Selecteren luisterstrategieën in luistersituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Luisterstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Selecteren:
• Wanneer de luisterstrategie inzetten?
• Waarom de luisterstrategie inzetten?
• Welke luisterstrategie inzetten?

NL.357 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.3; L4 1.3.5; L6 1.3.2

Tonen hun kennis van luisterstrategieën in verschillende contexten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Luisterbegrip › Het luisterproces sturen met behulp van strategieën › Luisterstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Juf Linde toont de kleuters de kaft van het nieuwe boek dat ze gaat
    voorlezen. Daarop staat een grote vogel met zijn vleugel in een verband.
    Juf Linde vraagt de kleuters wat zij denken dat er zou kunnen gebeurd zijn
    met de vogel. De kleuters geven voorspellingen. Tijdens het lezen van het
    verhaal gaat juf Linde samen met de kleuters na of de voorspellingen
    overeenkomen met het verhaal. De kleuters sturen hun voorspellingen
    bij.
• Er is een man met een blindengeleidehond naar de klas van Mika
    gekomen om uitleg te geven over hoe zo’n hond een blinde kan helpen.
    De kinderen stellen vragen om verduidelijking, of om nog meer te weten
    te komen.

NL.358 Begrijpen K2 K3 KO 1.3.5

Herkennen factoren voor verstaanbaar spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren voor verstaanbaar spreken:
• verstaanbaar uitspreken van klanken en klankcombinaties
• passend volume

NL.359 Begrijpen L1 L2 L4 1.3.7

Herkennen factoren voor verstaanbaar spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren voor verstaanbaar spreken:
• correcte uitspraak van klanken en klankcombinaties
• duidelijke articulatie

NL.360 Begrijpen L3 L4 L4 1.3.7

Herkennen factoren voor verstaanbaar spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren voor verstaanbaar spreken:
• Standaardnederlands
• gepaste klemtoon: zinsaccent en woordaccent
• met een ondersteunende houding, passende gebaren en passende mimiek
• met natuurlijkheid en emotionaliteit

NL.361 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.5; L4 1.3.7

Gebruiken hun kennis van verstaanbaar spreken bij het spreken, vertellen en presenteren.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Spreken, vertellen en presenteren:
• een verhaal vertellen
• een gedicht voordragen
• een mop vertellen

NL.362 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.1; 1

Stemmen het spreken, presenteren en vertellen af op het spreekdoel en publiek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afstemmen:
• expressie
• taalregister: formeel en informeel

Voorbeelden

Afstemmen van het spreken, presenteren en vertellen:
• Yari, Matteo en Dries nemen samen een luisterverhaal op. Het is een griezelig verhaal
    over spoken, skeletten en geesten. Om de enge sfeer in het verhaal te brengen, lezen de
    jongens expressief: ze fluisteren, laten stiltes vallen, vertellen dan heel luid om het
    luisterpubliek te doen schrikken, krijsen om angst uit te drukken… (expressie)
• Het thema van de week is ‘De aarde leeft’. In groepjes gaan de kinderen in allerlei
    teksten lezen over onderwerpen die bij het thema passen. Mandy en Soraya lezen een
    boek over een reiziger die een vulkaanuitbarsting meemaakt. Daarover maken ze een
    presentatie die ze gaan gebruiken in de klas. Daarbij komen vele vakspecifieke woorden
    aan bod. Tijdens hun presentatie leggen ze in hun eigen woorden aan de klasgenoten
    goed uit wat een krater, magma, lava… is. (register)

NL.363 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.9

Gebruiken expressie bij het spreken, vertellen en presenteren.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

NL.364 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.9

Gebruiken een gepast register bij het spreken, vertellen en presenteren.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gepast register:
• formele taal
• Informele taal

NL.365 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.1; 2

Gebruiken non-verbale communicatie om een boodschap te ondersteunen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Non-verbale communicatie:
lichaamstaal: oogcontact, lichaamshouding

NL.366 Gebruiken L3 L4 1.3.; 12

Gebruiken non-verbale communicatie om een boodschap te ondersteunen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Verstaanbaarheid en expressie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Non-verbale communicatie:
• mimiek
• intonatie
• lichaamstaal: oogcontact, lichaamshouding, gebaren

NL.367 Begrijpen K2 K3 L4 1.3.9

Herkennen factoren van begrijpelijk en gepast spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren van begrijpelijk en gepast spreken:
• bij het onderwerp blijven

NL.368 Begrijpen L1 L2 L3 L4 1.3.8; L4 1.3.9

Herkennen factoren van begrijpelijk en gepast spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren van begrijpelijk en gepast spreken:
• woordkeuze
• correcte zinsconstructies
• samenhang

NL.369 Begrijpen L4 L5 L6 L6 1.3.5; L6 1.3.6

Herkennen factoren van begrijpelijk en gepast spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren van begrijpelijk en gepast spreken:
• gepaste woordkeuze
• complexere zinsconstructies
• ideeën, gedachten en verworven inzichten gestructureerd formuleren

NL.370 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.6; L4 1.3.8; L4 1.3.9; L6 1.3.5; L6 1.3.6

Spreken begrijpelijk en gepast.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

NL.371 Gebruiken K1 K2 K3 L1 KO 1.3.7

Vertellen samenhangend over gedachten en gebeurtenissen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Samenhangend:
• met een aanzet tot volgorde
• met een aanzet tot gebruik van structuuraanduiders (verwijs- en verbindingswoorden)

NL.372 Begrijpen L2 L3 L4 1.3.9

Illustreren gestructureerd en samenhangend spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gestructureerd en samenhangend:
• logische en gemakkelijk te volgen samenhang
• verbanden duidelijk aangevend met gebruik van gepaste structuuraanduiders (verwijs-,
    signaal- en verbindingswoorden)

NL.373 Begrijpen L4 L5 L6 L4 1.3.9; L6 1.3.6

Illustreren gestructureerd en samenhangend spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gestructureerd en samenhangend spreken:
• logische en gemakkelijk te volgen samenhang
• verbanden duidelijk aangevend met gebruik van gepaste structuuraanduiders (verwijs-,
    signaal- en verbindingswoorden)

Te hanteren begrippen

het begin, het midden, het slot

NL.374 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.9; L6 1.3.6

Spreken gestructureerd en samenhangend.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gestructureerd en samenhangend:
• logische en gemakkelijk te volgen samenhang
• verbanden duidelijk aangevend met gebruik van gepaste structuuraanduiders (verwijs-,
    signaal- en verbindingswoorden)

NL.375 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.7; L4 1.3.9; L6 1.3.6

Reflecteren op factoren van verstaanbaar spreken in verschillende contexten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Formulering

NL.376 Gebruiken K1 K2 KO 1.3.6

Formuleren mondeling korte zinnen met één of meer woorden.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

NL.377 Gebruiken K1 K2 KO 1.3.6

Formuleren mondeling standaardzinnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Standaardzinnen:
Veel voorkomende zinnen in veel voorkomende communicatieve situaties.

Voorbeelden

Standaardzinnen:
• Hoe heet jij?
• Tot morgen!

NL.378 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.6

Formuleren mondeling basiszinnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Basiszinnen:
• met aandacht voor eenvoudige zinsconstructies
• mededelende, vragende, enkelvoudige en eenvoudig samengestelde zinnen

Voorbeelden

Basiszinnen:
• Fikri maakt een tekening.
• Waar is het potlood?
• Ik teken een huis en daarna kleur ik het.
• Ik ben moe want ik heb veel gespeeld.

NL.379 Gebruiken L1 L4 1.3.8

Formuleren mondeling verschillende soorten zinnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Soorten zinnen:
• enkelvoudige zinnen
• de mededelende zin, de vragende zin, de uitroepende zin, de ontkennende zin, de
    gebiedende wijs

NL.380 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.3.8

Formuleren mondeling verschillende soorten zinnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Soorten zinnen:
• enkelvoudige zinnen
• samengestelde zinnen: verbanden leggen met behulp van structuuraanduiders
• de mededelende zin, de vragende zin, de uitroepende zin, de ontkennende zin, de
    gebiedende wijs

NL.381 Gebruiken L5 L6 1.3.5

Formuleren mondeling verschillende soorten zinnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Soorten zinnen:
• enkelvoudige complexere zinnen
• samengestelde zinnen: verbanden leggen met behulp van structuuraanduiders
• de mededelende zin, de vragende zin, de uitroepende zin, de ontkennende zin, de
    gebiedende wijs

NL.382 Gebruiken L6 L6 1.3.5

Formuleren mondeling verschillende soorten zinnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Vlot en vloeiend spreken › Zinnen formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Soorten zinnen:
• enkelvoudige complexere zinnen
• samengestelde complexere zinnen: verbanden leggen met behulp van
    structuuraanduiders
• de mededelende zin, de vragende zin, de uitroepende zin, de ontkennende zin, de
    gebiedende wijs

NL.383 Begrijpen L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.6; L6 1.3.8

Illustreren stappen in het spreekproces.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Spreken voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Stappen in het spreekproces:
• spreken voorbereiden
• boodschap formuleren
• reviseren
• presenteren
• reflecteren op het spreekproces

NL.384 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.6; L6 1.3.8

Verzamelen inhoud voor hun spreektaak.*

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Spreken voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Verzamelen:
• Bedenken wat ze zelf al weten over het onderwerp en vullen hun kennis aan met
    informatie die de leerkracht aangeboden heeft.
• Maken een woordenwolk of mindmap over het onderwerp waarover ze gaan spreken.

*onder begeleiding

NL.385 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.6; L6 1.3.8

Selecteren een teksttype die het beste bij het spreekdoel past.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Spreken voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Teksttype:
• een gedicht om te beschrijven hoe kleurrijke blaadjes van de boom in de herfst naar
    beneden dwarrelen
• een interview om een klasgenoot te doen vertellen wat die zo geweldig vindt aan diens
    favoriete boek

NL.386 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.6; L6 1.3.8

Geven de inhoud van hun spreektaak gestructureerd weer.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Spreken voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gestructureerd:
• volgens de best passende tekststructuur bij het teksttype past

NL.387 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 0; L6 1.3.8

Verzamelen onderbouwende argumenten om hun standpunten en meningen te staven.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Spreken voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Standpunten en meningen:
• op basis van voorkennis en vakspecifieke kennis

NL.388 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.7; L6 1.3.8

Selecteren onderbouwende argumenten om hun standpunten en meningen te staven.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Spreken voorbereiden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Standpunten en meningen:
• op basis van voorkennis en vakspecifieke kennis

NL.389 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.8

Vertellen in een vertrouwde omgeving over een zelfgekozen onderwerp.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Boodschap formuleren

NL.390 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.7; KO 1.3.8

Vertellen begrijpelijk en samenhangend over een zelfgekozen onderwerp.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vertellen:
• met aandacht voor eenvoudige zinsconstructies
• met een logische en gemakkelijk te volgen samenhang

NL.391 Gebruiken L1 L2 KO 1.3.7; L4 1.3.7; L4 1.3.8; L4 1.3.9

Spreken begrijpelijk, gepast en samenhangend.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Spreken:
• in een variatie aan teksten
• voor een publiek

Begrijpelijk, gepast en samenhangend:
• met aandacht voor goedgekozen woorden
• met aandacht voor zinsconstructies die niet complexer zijn dan nodig
• met aandacht voor Standaardnederlands en zinsaccent
• met een logische en gemakkelijk te volgen samenhang

NL.392 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.7; L4 1.3.8; L4 1.3.9

Spreken begrijpelijk, gepast en samenhangend.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Spreken:
• in een variatie aan teksten
• voor een publiek

Begrijpelijk, gepast en samenhangend:
• met aandacht voor goedgekozen woorden
• met aandacht voor een gepaste woordkeuze
• met aandacht voor zinsconstructies die niet complexer zijn dan nodig
• met aandacht voor Standaardnederlands en zinsaccent
• met aandacht voor correcte inhoud in het geval van informatieve en prescriptieve
    teksten
• met aandacht voor onderbouwing bij meningen en standpunten
    in een gepast register
• met een logische en gemakkelijk te volgen samenhang
• Verbanden duidelijk aangevend met gebruik van verwijs- en verbindingswoorden

NL.393 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.5; L6 1.3.6; L6 1.3.7; L6 1.3.9

Spreken begrijpelijk, gepast en samenhangend.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Boodschap formuleren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Spreken:
• in een variatie aan teksten
• voor een publiek

Begrijpelijk, gepast en samenhangend:
• met aandacht voor goedgekozen woorden.
• met aandacht voor een gepaste woordkeuze.
• met aandacht voor complexere zinsconstructies die duidelijk zijn voor de luisteraar
• met aandacht voor Standaardnederlands en zinsaccent
• met aandacht voor correcte inhoud in het geval van informatieve en prescriptieve
    teksten
• met aandacht voor onderbouwing bij meningen en standpunten
• in een gepast register
• met een logische en gemakkelijk te volgen samenhang
• verbanden duidelijk aangevend met gebruik van verwijs- en verbindingswoorden

NL.394 Begrijpen K3 L4 1.3.1; 3

Herkennen fouten bij zichzelf tijdens het spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Fouten:
• fout uitgesproken klanken, woorden en zinnen juist herhalen

NL.395 Gebruiken K3 L4 1.3.1; 3

Verbeteren zichzelf tijdens het spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reviseren

NL.396 Begrijpen L1 L2 L3 L4 1.3.1; 3

Herkennen fouten bij zichzelf tijdens het spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Fouten:
• fout uitgesproken klanken, woorden en zinnen
• onduidelijke articulatie

NL.397 Gebruiken L1 L2 L3 L4 1.3.1; 3

Verbeteren zichzelf tijdens het spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbeteren:
• fout uitgesproken klanken, woorden en zinnen juist herhalen
• de intonatie en klemtoon passend bij de gesproken tekst herhalen

NL.398 Begrijpen L4 L5 L6 L4 1.3.1; 3

Herkennen fouten bij zichzelf tijdens het spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Fouten:
• fout uitgesproken klanken, woorden en zinnen juist herhalen
• de intonatie en klemtoon passend bij de gesproken tekst herhalen
• een opbouw, gedachtegang of redenering herformuleren in functie van het begrip en de
    samenhang

NL.399 Gebruiken L4 L5 L6 L4 1.3.1; 3

Verbeteren zichzelf tijdens het spreken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reviseren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbeteren:
• fout uitgesproken klanken, woorden en zinnen juist herhalen
• de intonatie en klemtoon passend bij de gesproken tekst herhalen
• een opbouw, gedachtegang of redenering herformuleren in functie van het begrip en de
    samenhang

NL.400 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.8

Vertellen in de klas.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Presenteren en vertellen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vertellen:
• over ervaringen vanuit de eigen leefwereld en de klas- en schoolomgeving
• over een plan van aanpak

NL.401 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.9

Presenteren* aan een bekend publiek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Presenteren en vertellen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Presenteren:
• beschrijven van een voorwerp, persoon, dier of plaats
• verslag uitbrengen over een ervaring of beleving
• instructie geven over een plan van aanpak (uitleggen hoe je iets moet doen)
• een mededeling doen

* presenteren of vertellen

NL.402 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.9; L4 1.3.1; 0

Presenteren* aan een bekend publiek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Presenteren en vertellen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Presenteren:
• verslag uitbrengen over een leeractiviteit
• verzamelde informatie over een persoonlijk interesseveld uiteenzetten
• een beschrijving geven
• een mededeling of aankondiging doen
• een anekdote vertellen
• een mening formuleren

* presenteren of vertellen

NL.403 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.6; L6 1.3.7

Presenteren* aan een bekend en onbekend publiek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Presenteren en vertellen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Presenteren:
• inzichten en besluit van een eerder gevoerd onderzoek delen
• een mening uiteenzetten en beargumenteren
• een oproep tot actievoeren
• informatie, verzameld uit verschillende bronnen delen

* presenteren of vertellen

NL.404 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.1; 2

Gebruiken hulpmiddelen bij het presenteren* wanneer die de boodschap ondersteunen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Presenteren en vertellen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Hulpmiddelen:
• concreet materiaal
• afbeeldingen

* presenteren of vertellen

NL.405 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 2

Gebruiken hulpmiddelen bij mondeling presenteren*.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Presenteren en vertellen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Hulpmiddelen:
• concreet materiaal
• afbeeldingen
• digitale hulpmiddelen zoals presentatiesoftware

* presenteren of vertellen

NL.406 Engageren L1 L2 GO!-doel

Reflecteren over het eigen spreekproces.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reflecteren op het spreekproces

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eigen spreekproces:
• de formulering van de boodschap tijdens het spreken
• de presentatie bij het spreken

NL.407 Engageren L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Reflecteren over het eigen spreekproces.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reflecteren op het spreekproces

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eigen spreekproces:
• de voorbereiding voor het spreken
• de keuze van het teksttype in functie van de boodschap en het publiek/ de ontvanger
• de formulering van de boodschap tijdens het spreken
• het eventuele reviseren of verbeteren tijdens het spreken
• de presentatie bij het spreken

NL.408 Begrijpen L3 L4 GO!-doel

Illustreren kenmerken van een spreekstijl.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reflecteren op het spreekproces

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Kenmerken van een spreekstijl:
• verstaanbaarheid
• het gebruik van lichaamstaal
• expressie
• taalregister

NL.409 Engageren L3 L4 GO!-doel

Reflecteren over de eigen spreekstijl en die van anderen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reflecteren op het spreekproces

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Spreekstijl:
• verstaanbaarheid
• het gebruik van lichaamstaal
• expressie
• taalregister

NL.410 Engageren L5 L6 GO!-doel

Reflecteren over de eigen spreekstijl en die van anderen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reflecteren op het spreekproces

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Spreekstijl:
• verstaanbaarheid
• het gebruik van lichaamstaal
• expressie
• taalregister
• taalgebruik: complexiteit van zinnen, rijkdom van de woordenschat, breedvoerig of
    beknopt

NL.411 Engageren L5 L6 GO!-doel

Reflecteren over de boodschap van de spreker(s).

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Spreken, presenteren en vertellen › Spreekproces sturen met behulp van strategieën › Reflecteren op het spreekproces

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reflecteren:
Gebruik makend van gespreksstrategieën:
• zich relevante zaken afvragen en vragen stellen
• verbindingen zoeken tussen wat deelnemers zeggen

NL.412 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.9

Voeren gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Variatie aan mondelinge interactievormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gesprekken:
mondelinge interactievormen
• rechtstreeks aansluitend bij de plaats, tijd en situatie waarin ze plaatsvinden
• los van de zichtbare werkelijkheid

Voorbeelden

Gesprekken:
• De kleuters bekijken samen met de leerkracht een apparaat (technisch systeem) en
    bespreken hoe het zou kunnen werken. (plaats, tijd en situatie)
• Jonas vertelt over een bezoek dat hij samen met zijn ouders bracht aan hun
    grootouders in het rusthuis. (los van de zichtbare werkelijkheid)

NL.413 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.1; 4

Participeren aan gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Variatie aan mondelinge interactievormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Participeren:
• doelgericht luisteren, spreken en non-verbaal reageren in het gesprek

Gesprekken:
mondelinge interactievormen
• kringgesprek
• onderwijsleergesprek
• gesprek om informatie te geven of te vragen
• dialoog
• gesprekken in kleine groepen

NL.414 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.1; 4

Participeren aan gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Variatie aan mondelinge interactievormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Participeren:
• doelgericht luisteren, spreken en non-verbaal reageren in het gesprek

Gesprekken:
mondelinge interactievormen
• onderwijsleergesprek
• gesprek om informatie te geven of te vragen
• dialoog
• groepsgesprek
• discussie

NL.415 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Participeren aan gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Variatie aan mondelinge interactievormen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Participeren:
• Doelgericht en genuanceerd luisteren, spreken en non-verbaal reageren in het gesprek

Gesprekken:
mondelinge interactievormen
• onderwijsleergesprek
• gesprek om informatie te geven of te vragen
• dialoog
• groepsgesprek
• discussie

NL.416 Gebruiken K3 L1 L2 KO 1.3.9; L4 1.3.1; 4

Gaan met elkaar in gesprek om te onderhandelen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderhandelen:
• over het plan van aanpak bij een groepsactiviteit
• over de oplossingsstrategie bij problemen

NL.417 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.1; 4

Gaan met elkaar in gesprek om te onderhandelen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderhandelen:
• over het plan van aanpak bij een groepsactiviteit
• over de taakverdeling bij een groepsactiviteit
• over de oplossingsstrategie bij problemen

NL.418 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.1; 4

Gaan met elkaar in gesprek om afspraken te maken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.419 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Voeren probleemoplossende gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.420 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Geven in een gesprek argumenten om de eigen mening te staven en een andere mening te ontkrachten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.421 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Gebruiken vragen in een discussie om verduidelijking van de standpunten te krijgen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.422 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Vergelijken in een discussie argumenten en tegenargumenten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.423 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Formuleren een conclusie bij een discussie.*

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.424 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Sturen in een discussie argumenten, het eigen standpunt of de eigen mening bij.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.425 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Geven in een discussie argumenten om de overtuiging van de anderen te veranderen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Deelnemen aan discussie en overleg

NL.426 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.9

Participeren spontaan aan gesprekken om persoonlijke ervaringen uit te wisselen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

NL.427 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.3.9

Gebruiken in een gesprek vraagzinnen om hulp te vragen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

NL.428 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.9

Gebruiken in een gesprek vragen om de gewenste informatie te bekomen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
• een behandeld onderwerp binnen de verschillende leergebieden

Vraagsoorten:
• gesloten vragen
• open vragen

NL.429 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.1; 4

Gebruiken in een gesprek vragen om de gewenste informatie te bekomen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
• een behandeld onderwerp binnen de verschillende leergebieden

Vraagsoorten:
• gesloten vragen
• open vragen
• meerkeuzevragen

NL.430 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.1; 4

Gebruiken in een gesprek verschillende vraagsoorten om informatie in te winnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vraagsoorten:
• gesloten vragen
• open vragen
• reflectieve vragen

NL.431 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Gebruiken in een gesprek verschillende vraagsoorten om informatie in te winnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vraagsoorten:
• kritische vragen
• hypothetische vragen
• controlevragen

NL.432 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Tonen hun kennis over het stellen van vragen in verschillende contexten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Ezra bladert in een informatief boek over vulkanen en zegt: “Hoe ontstaat lava
    eigenlijk?”
• Micah bouwt samen met klasgenoten een bouwwerk voor een project en vraagt: “Wie
    wil de toren bouwen en wie maakt de brug?”

NL.433 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Gebruiken gerichte vragen om de gewenste informatie te bekomen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gerichte vragen:
• aan leeftijdsgenoten en bekende volwassenen

NL.434 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Gebruiken vragen in een gesprek om meer informatie te winnen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruiken:
• stellen van vragen en verder doorvragen

NL.435 Gebruiken L1 L2 L4 1.3.1; 4

Gaan met elkaar in gesprek om gedachten uit te wisselen.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Gedachten uitwisselen:
• over eigen werk, groepsactiviteiten, (voor)gelezen boeken, actualiteit, media

NL.436 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Gaan met elkaar in gesprek over hun eigen en elkaars mening.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Eigen en elkaars mening:
• over eigen werk, over andermans werk, ervaringen bij leeractiviteiten, gelezen boeken,
    actualiteit, media

NL.437 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Herkennen feiten en meningen in gesprekssituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de mening, het feit

NL.438 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Onderscheiden feiten en meningen in gesprekssituaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Informatie uitwisselen

NL.439 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.9

Participeren actief aan een gesprek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Actief:
• de blik gericht houden op de gesprekspartners
• non-verbaal reageren
• verbaal reageren

NL.440 Engageren K1 K2 K3 KO 1.3.9

Zetten een volgehouden aandachtspanne in bij het voeren van gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

NL.441 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.9

Gebruiken standaardzinnen, basiszinnen en vraagzinnen in een gesprek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Standaardzinnen, basiszinnen en vraagzinnen:
• bij het groeten
• bij het aanspreken
• bij het bedanken
• bij vragen

Voorbeelden

Groeten:
• Goeiemorgen juf/meester.
• Tot morgen juf/meester.
Aanspreken:
• Dag meneer/mevrouw directeur, dit is voor u.
• Yoshi, mag ik met jou meespelen?
Bedanken:
• Dankjewel, Lize.
• Dat is lief, dankjewel.
Vragen:
• Wie weet dat?
• Hoe doe je dat?

NL.442 Begrijpen K1 K2 K3 KO 1.3.9

Herkennen gespreksconventies.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gespreksconventies:
• op een gepaste manier het woord nemen of vragen
• elkaar laten uitspreken

NL.443 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.3.9

Gebruiken gespreksconventies.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gespreksconventies:
• op een gepaste manier het woord nemen of vragen
• elkaar laten uitspreken

NL.444 Begrijpen K2 K3 KO 1.3.9

Herkennen gespreksconventies.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gespreksconventies:
• inspelen op wat anderen zeggen

NL.445 Gebruiken K2 K3 KO 1.3.9

Gebruiken gespreksconventies.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gespreksconventies:
• inspelen op wat anderen zeggen

NL.446 Begrijpen L1 L2 L4 1.3.1; 4

Illustreren gespreksconventies.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gespreksconventies:
• elkaar laten uitspreken
• op een gepaste manier het woord vragen of nemen
• inspelen op de inbreng van de gesprekspartner
• elkaars inbreng waarderen

NL.447 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4

Passen gespreksconventies toe.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gespreksconventies:
• elkaar laten uitspreken
• op een gepaste manier het woord vragen of nemen
• inspelen op de inbreng van de gesprekspartner
• elkaars inbreng waarderen

NL.448 Gebruiken L3 L4 L4 1.3.1; 4

Voeren samenhangende gesprekken die ze gaande houden door in te spelen op de inbreng van de ander.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Inspelen op de inbreng van de ander:
• antwoorden in volzinnen op vragen
• brengen argumenten, meningen en nieuwe informatie in die aansluiten bij het
    gespreksonderwerp.

NL.449 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Houden in een gesprek de gesprekslijn vast.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

NL.450 Gebruiken L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Passen de rol van gespreksleider toe.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rol van de gespreksleider:
• rekening houdend met beurtwisseling

NL.451 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Voeren samenhangende gesprekken die ze gaande houden door in te spelen op de inbreng van de ander.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Inspelen op de inbreng van de ander:
• bouwen verder op andermans ideeën
• bevragen argumenten die aansluiten bij het gespreksonderwerp
• nuanceren argumenten die aansluiten bij het gespreksonderwerp
• legen verbanden tussen verschillende standpunten
• komen tot een conclusie*

*met ondersteuning

NL.452 Begrijpen L4 L5 L6 GO!-doel

Illustreren het passend afronden van een gesprek.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Passend afronden van een gesprek:
• het gesprek samenvatten, waardering uiten, vooruitblikken, een reflectie geven

NL.453 Gebruiken L4 L5 L6 GO!-doel

Ronden een gesprek passend af.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

NL.454 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4

Houden rekening met wat gesprekspartners weten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Rekening houden met wat gesprekspartners weten:
• Niet nodeloos herhalen van informatie die al gekend of geweten is, iedereen weet dat
    de school niet open is op zaterdag en zondag.
• Geven aanvullende informatie die nodig is om het gesprek te volgen, leggen uit dat een
    ‘glitch’ een fout of storing in een computerspel is.

NL.455 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4

Stemmen luister- en spreekstijl af op verschillende situaties.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Spreekstijlen:
• formeel en informeel taalgebruik
• spreektempo, volume en woordgebruik aangepast aan het publiek

NL.456 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4

Tonen open te staan voor elkaars meningen en standpunten.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

NL.457 Gebruiken L5 L6 L6 1.3.1; 0

Reageren gepast als de gesprekspartner anders reageert of denkt.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gepast:
• aanvaarden dat de ander anders reageert dan verwacht
• de ander de vrijheid gunnen om de vragen, onderwerpen… aan te nemen, te weigeren
    of te twijfelen

NL.458 Engageren K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.3.9; L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Reflecteren over de gespreksconventies die ze gebruikt hebben.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

NL.459 Engageren K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.3.1; 4; L6 1.3.1; 0

Reflecteren over gevoerde gesprekken.

Nederlands › Mondeling taalgebruik › Mondelinge interactievaardigheden › Gespreksconventies

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Reflecteren over:
• Wat ging er goed in het gesprek?
• Wat zou je anders doen de volgende keer?
• Op welke manier liet je merken dat je de ander begreep?
• Heb je je mening duidelijk kunnen overbrengen?
• Was mijn uitleg duidelijk voor de ander? Hoe weet ik dat?
• Waren mijn argumenten sterk genoeg, en hoe had ik die nog sterker kunnen maken?
• Hoe heb ik mijn non-verbale communicatie ingezet om het gesprek te ondersteunen?

NL.460 Begrijpen K1 KO 1.4.1

Begrijpen basiswoordenschat.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Basiswoordenschat:
• woordenschat met betrekking tot de leefomgeving en de school
• Inhoudswoorden
• functiewoorden

Voorbeelden

Inhoudswoorden:
stoel, bouwen, eten
Functiewoorden:
want, naast, nu, maar

NL.461 Gebruiken K1 KO 1.4.1

Gebruiken basiswoordenschat.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Basiswoordenschat:
• woordenschat met betrekking tot de leefomgeving en de school
• Inhoudswoorden
• Functiewoorden

NL.462 Begrijpen K2 K3 KO 1.4.1

Begrijpen basiswoordenschat*.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Basiswoordenschat:
• inhoudswoorden
• functiewoorden
• woorden met meerdere betekenissen

Voorbeelden

Inhoudswoorden:
stoel, bouwen, eten
Functiewoorden:
want, naast, nu, maar
Woorden met meerdere betekenissen:
arm, bloem, pad, blik, blad

*woordenschat met betrekking tot de leefomgeving en de school

NL.463 Gebruiken K2 K3 KO 1.4.1

Gebruiken basiswoordenschat.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Basiswoordenschat:
• woordenschat met betrekking tot de leefomgeving en de school
• inhoudswoorden
• functiewoorden
• woorden met meerdere betekenissen

NL.464 Begrijpen K1 KO 1.4.2

Herkennen eenvoudige school- en instructietaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenvoudige school-en instructietaal:
• binnen de context van de activiteiten, vakspecifieke kennis, voorkennis en ervaring
• inhoudswoorden
• functiewoorden

Voorbeelden

Inhoudswoorden:
bank, kijken
Functiewoorden:
want, naast, nu, maar

NL.465 Gebruiken K1 KO 1.4.2

Gebruiken eenvoudige school- en instructietaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenvoudige school-en instructietaal:
• binnen de context van de activiteiten, vakspecifieke kennis, voorkennis en ervaring
• inhoudswoorden
• functiewoorden

NL.466 Begrijpen K2 K3 KO 1.4.2

Begrijpen eenvoudige school- en instructietaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenvoudige school- en instructietaal:
• binnen de context van de activiteiten, vakspecifieke kennis, voorkennis en ervaring
• inhoudswoorden
• uitdrukkingen
• functiewoorden
• woorden met meerdere betekenissen

Voorbeelden

School- en instructietaal:
• Neem het penseel.
• Hang je jas aan de kapstok en ga in de rij staan.

NL.467 Gebruiken K2 K3 KO 1.4.2

Gebruiken eenvoudige school- en instructietaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenvoudige school- en instructietaal:
• binnen de context van de activiteiten, vakspecifieke kennis, voorkennis en ervaring
• inhoudswoorden
• functiewoorden
• woorden met meerdere betekenissen

NL.468 Gebruiken K2 K3 KO 1.4.3

Gebruiken een steeds uitgebreidere woordenschat.*

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Uitgebreide woordenschat:
nieuw geleerde woorden, zowel school- als instructietaal

*onder begeleiding

NL.469 Begrijpen L1 L2 L3 L4 L4 1.4.5

Begrijpen school- en instructietaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

School- en instructietaal:
• inhoudswoorden
• uitdrukkingen
• functiewoorden
• woorden met meerdere betekenissen

Voorbeelden

School- en instructietaal:
functie, gevolg van, tenzij, ondanks, verklaren, omcirkelen, toch, dus, behandelen, vorm
(tekst of voorwerp), vergelijken

NL.470 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L4 1.4.5

Gebruiken school- en instructietaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

School- en instructietaal:
in verschillende vakken

NL.471 Begrijpen K2 K3 KO 1.4.2

Begrijpen vaktaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vaktaal:
• binnen de context van de activiteiten, vakspecifieke kennis, voorkennis en ervaring
• relevante themawoordenschat
• vakspecifieke taal

NL.472 Gebruiken K2 K3 KO 1.4.2

Gebruiken vaktaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vaktaal:
• binnen de context van de activiteiten, vakspecifieke kennis, voorkennis en ervaring
• relevante themawoordenschat
• vakspecifieke taal

NL.473 Begrijpen L1 L2 L4 1.4.5

Begrijpen vaktaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

NL.474 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.5; L4 1.4.14

Begrijpen vaktaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de vaktaal

NL.475 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L4 1.4.5

Gebruiken vaktaal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

NL.476 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.4.2; L4 1.4.5

Tonen hun kennis van school-, instructie- en vaktaal in verschillende contexten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordenschatkennis

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Fons zit nog maar pas in de Ravenklas (K2-K3). Hij mag van de juf een vriendje
    aanduiden waarmee hij samen een taak gaat doen. Fons begrijpt het woord
    ‘aanduiden’ en wijst naar zijn vriend Rune, die een jaartje ouder is. (instructietaal)
• In het vijfde leerjaar lezen de leerlingen boeken die binnen het brede thema ‘kracht
    en beweging’ passen. Kyona leest een boek waarin het hoofdpersonage een
    waterraket gaat bouwen. In het boek komen woorden voor zoals ‘kracht, beweging,
    massa, energie, snelheid en weerstand’. Kyona begrijpt deze woorden in de context
    van het boek omdat ze in de lessen over natuurverschijnselen hierover leerde.
    (vaktaal)

NL.477 Begrijpen K1 K2 K3 KO 1.4.3

Herkennen woordleerstrategieën in luistersituaties.*

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woordleerstrategieën:
• linken leggen met bekende woorden
• de woordopbouw analyseren
• de eigen bredere talenkennis inzetten om betekenissen af te leiden
• de betekenis van woorden afleiden uit de context

Voorbeelden

De eigen bredere talenkennis inzetten:
• Irene spreekt thuis Spaans. Wanneer ze met haar klasgenootjes in de keukenhoek
    speelt, maakt ze graag een woordgrapje: wanneer de andere kinderen haar vragen
    om de pan aan te geven, geeft ze een brood. In het Spaans betekent ‘pan’ immers
    brood!
• Taner is een Turkse jongen die nog maar twee maanden op school is, maar hij kent
    het Nederlandse woord ‘suiker’ al! Dat is niet moeilijk want het Turkse woord
    ‘şeker’ (klinkt als ‘sjeek-èr’) lijkt heel erg op het Nederlandse woord ‘suiker’.
    Misschien zijn er nog meer Nederlandse en Turkse woorden die op elkaar lijken?

*onder begeleiding

NL.478 Begrijpen L1 L2 L4 1.4.6

Illustreren woordleerstrategieën in luister- en leessituaties.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woordleerstrategieën:
• om verduidelijking vragen
• vergelijken met een bekend woord
• de context inzetten
• de eigen bredere talenkennis inzetten om betekenissen af te leiden
• de woordopbouw analyseren

NL.479 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.6

Illustreren woordleerstrategieën in luister- en leessituaties.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woordleerstrategieën:
• om verduidelijking vragen
• vergelijken met een bekend woord
• de context inzetten
• de eigen bredere talenkennis inzetten om betekenissen af te leiden
• de woordopbouw analyseren
• belang van het woord in de tekst na gaan
• hulpbron inzetten

NL.480 Begrijpen L5 L6 L6 1.4.4

Illustreren woordleerstrategieën in luister- en leessituaties.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woordleerstrategieën:
• om verduidelijking vragen
• vergelijken met een bekend woord
• de context inzetten
• de eigen bredere talenkennis inzetten om betekenissen af te leiden
• de woordopbouw analyseren
• belang van het woord in de tekst na gaan
• hulpbron inzetten
• vreemdetalenkennis inzetten

NL.481 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.4.6; L6 1.4.4

Gebruiken verklarende woordenlijsten en woordenboeken om de betekenis van woorden te achterhalen.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

NL.482 Engageren L5 L6 L4 1.4.6; L6 1.4.4

Zetten woordleerstrategieën actief in op zoek naar nieuwe woordbetekenissen en relaties.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

NL.483 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.4.3

Passen woordleerstrategieën toe*.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

NL.484 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.4.6; L6 1.4.4

Passen woordleerstrategieën toe.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Woordleerstrategieën

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Toepassen:
• Om nieuwe woordbetekenissen en relaties te achterhalen uit gesproken context.
• Om nieuwe woordbetekenissen en relaties te achterhalen uit geschreven context.

NL.485 Begrijpen K2 K3 KO 1.4.1

Herkennen betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
• categorie en exemplaar (hyperoniem- hyponiem)
• eenvoudige synoniemen
• eenvoudige tegenstellingen (antoniemen)
• veel gebruikte trappen van vergelijking

Voorbeelden

Betekenisrelaties: categorie en exemplaar:
• Een appel (exemplaar) is een stuk fruit (categorie).
• Het kleurpotlood (exemplaar) is tekengerief (categorie).
Betekenisrelaties: eenvoudige synoniemen
Mijn mama rijdt met de wagen; mijn mama rijdt met de auto.
Betekenisrelaties: eenvoudige tegenstellingen
Ik ben groot, mijn zus is klein.
Betekenisrelaties: veel gebruikte trappen van vergelijking
Die meloen is zwaarder dan de perzik. De pompoen is het zwaarst.

NL.486 Begrijpen K3 L1 KO 1.4.1

Herkennen betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
context: beroep-handeling, gebeurtenis-plaats, tijd-gebeurtenis

Voorbeelden

Betekenisrelaties – context:
• De kok doet zijn schort aan en neemt een braadpan. (beroep-handeling)
• Zwemmen – het zwembad (gebeurtenis-plaats)
• De ochtend – opstaan (tijd-gebeurtenis)

NL.487 Begrijpen K3 L1 L2 L3 L4 1.4.2

Begrijpen betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
verwijswoorden: zij, hij, het, die, deze, dit, dat

Voorbeelden

Verwijswoorden:
• Toen was zij nog een baby. > ‘zij’ verwijst naar een eerder vernoemd personage.
• Oma wil graag de mooiste taart van de bakker, die met slagroom.

NL.488 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.2

Illustreren betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
vormrelatie - homoniemen (woorden die hetzelfde klinken maar iets anders betekenen)

Te hanteren begrippen

het homoniem

Voorbeelden

Vormrelatie – homoniemen:
• Hij zit op de bank voor de bank.
• Zij neemt de bal niet mee naar het bal.

NL.489 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.2

Illustreren betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
antoniemen

Te hanteren begrippen

het antoniem

Voorbeelden

Antoniemen:
boven – onder, groot – klein, blij – verdrietig

NL.490 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.2

Illustreren betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
synoniemen

Te hanteren begrippen

het synoniem

Voorbeelden

Synoniemen:
boos – kwaad, blij – vrolijk, snel – vlug, beginnen – starten

NL.491 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.2

Illustreren betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betekenisrelaties:
trappen van vergelijking

Te hanteren begrippen

de trappen van vergelijking

Voorbeelden

Trappen van vergelijking:
• Deze pizza is lekker, maar die pizza is lekkerder.
• Het resultaat is goed, dit resultaat is beter, dat resultaat is het best.

NL.492 Begrijpen L4 L4 1.4.2

Begrijpen gradaties in woordbetekenissen.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gradaties in woordbetekenissen:
woorden die de intensiteit van een eigenschap of actie weergeven

Voorbeelden

Woorden die de intensiteit van een eigenschap of actie weergeven:
• Caro vindt de blauwe jurk prachtig!
• Die danseres danst uitstekend!

NL.493 Begrijpen L5 L6 L6 1.4.1

Illustreren betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

betekenisrelaties tussen woorden:
• hyponiemen
• hyperoniem

Te hanteren begrippen

het hyponiem

Voorbeelden

Hyponiemen en hyperoniem:
• ‘Dier’ is het hyperoniem. ‘Hond, kat, olifant’ zijn hyponiemen van ‘dier’.
• ‘Vogel’, ‘zoogdier’, ‘reptiel’(hyponiemen) zijn ‘gewervelden’(hyperoniem).
• ‘Tang’, ‘hamer’, ‘schroevendraaier’ (hyponiemen) zijn ‘gereedschappen’
    (hyperoniem).

NL.494 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.4.2

Gebruiken betekenisrelaties tussen woorden.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

NL.495 Gebruiken L4 L5 L6 L4 1.4.2; L6 1.4.1

Gebruiken gradaties van woordbetekenissen.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

NL.496 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.4.1; KO 1.4.3; L4 1.4.2; L6 1.4.1

Reflecteren in luister- en leessituaties op verbanden tussen woorden en hun betekenis.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Betekenisrelaties

NL.497 Gebruiken L5 L6 L6 1.4.3

Analyseren concrete en abstracte woorden in een gelezen tekst.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Abstractiegraad van woorden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Concrete en abstracte woorden:
hoe meer abstracte woorden gebruikt worden in een tekst, hoe complexer de tekst is

Voorbeelden

Concrete woorden:
voetballer, appel, lopen, wakker, rood, lauw
Abstracte woorden:
verandering, democratie, analyseren, evalueren

NL.498 Begrijpen K3 L1 L2 L4 1.4.3

Herkennen in lees- en luistersituaties de figuurlijke betekenis van woorden en woordgroepen.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Figuurlijk taalgebruik

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Figuurlijke betekenis:
uitdrukkingen

Voorbeelden

figuurlijke betekenis van woorden en woordgroepen:
• Het hoofdpersonage in het luisterverhaal wordt ‘een brave Hendrik’ genoemd. De
    meester legt uit dat dit een uitdrukking is voor een gehoorzaam iemand die zich
    netjes aan de regels houdt.
• De juf leest een verhaal voor waarin wordt verteld dat een personage ‘met hart en
    ziel’ haar werk deed. Ze legt uit dat dit een gezegde is en dat het betekent dat het
    personage haar werk heel graag doet.
• De juf leest een verhaal voor over ‘een buitenbeentje’. Ze legt uit dat het een
    uitdrukking is voor iemand die een beetje anders dan anderen is.
• In de tekst lezen de kinderen dat prinses Elisabeth ‘blauw bloed’ heeft. De
    leerkracht legt uit dat prinses Elisabeth haar bloed niet blauw van kleur is, maar dat
    het een gezegde is dat betekent dat zij van adel is en dus geboren is in een
    voorname familie.

NL.499 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.4.3; L6 1.4.3

Begrijpen in lees- en luistersituaties de letterlijke en figuurlijke betekenis van woorden en woordgroepen.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Figuurlijk taalgebruik

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Figuurlijke betekenis:
uitdrukkingen

Te hanteren begrippen

letterlijk, figuurlijk, de uitdrukking, het figuurlijk taalgebruik

Voorbeelden

Figuurlijke betekenis:
• In het beluisterde nieuwsbericht horen de kinderen een geïnterviewd persoon
    zeggen: ‘Genoeg is genoeg!’. Ze denken samen na over de betekenis van deze
    uitdrukking en komen tot de conclusie dat het betekent dat die persoon het beu is.
• De kinderen beluisteren een interview met een bekend persoon. Als antwoord op
    een vraag van de interviewer antwoordt de persoon: ‘Dat is de hamvraag.’ De
    leerkracht verduidelijkt dat de ‘hamvraag’ de vraag is waar het allemaal om draait.
• In een aflevering van het jeugdjournaal zegt de sportjournalist dat de atleet ‘de
    handdoek in de ring gooit’. De meester legt uit dat dit spreekwoord betekent dat de
    atleet het opgeeft en niet verder deelneemt aan de wedstrijd.
• In de tekst lezen de kinderen dat het hoofdpersonage ‘groen’ is. De leerkracht legt
    uit dat ‘groen’ meerdere betekenissen kan hebben. Groen is letterlijk een kleur.
    Maar het kan figuurlijk als betekenis jong of milieubewust hebben.
• Aan het einde van het verhaal leest Timon: ‘na regen komt zonneschijn’. Hij zoekt
    het spreekwoord op in het online spreekwoordenboek en komt te weten dat het
    betekent dat na alle tegenslag alles weer goed komt.

NL.500 Engageren K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.4.3; L6 1.4.3

Reflecteren over de figuurlijke betekenis van woorden en woordgroepen.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Woordenschat › Betekenissen van woorden › Figuurlijk taalgebruik

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reflecteren:
• met elkaar
• in verschillende lees- en luistercontexten