105 doelen
vak: WT ✕ Natuurkundige verschijnselen ✕
-
Herkennen verschillende soorten krachten.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Krachten: trek- en duwkracht
Te hanteren begrippen
trekken, duwen
-
Herkennen verschillende soorten krachten.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Krachten: magnetische kracht
-
Herkennen verschillende soorten krachten.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Krachten: zwaartekracht
-
Illustreren de relatie tussen kracht en beweging.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Relatie: • tussen kracht en de verandering van de beweging bij een bepaalde massa • tussen massa en de verandering van de beweging bij een bepaalde kracht • kracht versus verandering van beweging bij constante massa: Als de massa constant blijft, dan geldt: meer kracht → meer versnelling minder kracht → minder versnelling • massa versus verandering van beweging bij constante kracht: Als de kracht constant blijft, dan geldt: meer massa → minder versnelling minder massa → meer versnellingTe hanteren begrippen
de richting, de kracht, de beweging, de massa, de relatie, de plaats
Voorbeelden
Jessie speelt met de winkelwagen: duwt ze harder, dan rijdt die sneller. De massa van het wagentje verandert niet, dus de kracht bepaalt hoe snel het beweegt.
-
Illustreren effecten van krachten op beweging.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Effecten: • versnelling: Als de kracht in dezelfde richting als de beweging werkt, wordt de snelheid groter. • vertraging: Een kracht die tegengesteld aan de beweging werkt (weerstand), veroorzaakt afremming. • verandering van richting: Krachten die niet in lijn zijn met de huidige beweging kunnen de richting van een object veranderen. • beweging vanuit stilstand: Een kracht kan een stilstaand object in beweging brengen.Te hanteren begrippen
de weerstand
Voorbeelden
Vertraging: • Zeger ondervindt heel veel weerstand bij het fietsen tegen de wind in. • Tamara ondervindt dat ze sneller kan zwemmen met zwempak dan met kleren aan. • Sander legt uit dat zijn fiets afremt doordat een remblokje tegen het draaiende wiel drukt. -
Duiden het onderscheid tussen gewicht en massa.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Onderscheid: Massa is de hoeveelheid materie in een object. Gewicht is de kracht waarmee zwaartekracht aan een object trekt. Het gewicht verandert volgens de zwaartekracht.
Te hanteren begrippen
het gewicht, de massa, de druk
Voorbeelden
Onderscheid: Op de maan is er minder zwaartekracht dan op aarde waardoor eenzelfde persoon (met dus eenzelfde massa) minder weegt op de maan dan op aarde.
-
Passen de relatie tussen kracht en beweging toe in hun creaties.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Kracht en beweging
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Basiel zorgt ervoor dat de knikkerbaan op bepaalde plaatsen voldoende helling heeft om de knikkers te versnellen.
-
Herkennen hoe bewegende voorwerpen of personen versnellen of vertragen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Snelheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
sneller, trager
Voorbeelden
Versnellen: harder trappen op de fiets, een speelgoedauto van een helling duwen Vertragen: minder hard trappen, stoppen met trappen of remmen
-
Illustreren de impact van snelheid in dagelijkse situaties.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Snelheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Aimée vergelijkt het verschil tussen naast een fiets wandelen en erop rijden.
-
Herkennen de noodzaak van aangepaste snelheid in een technisch systeem.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Snelheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
Versnellen, vertragen, de snelheid
Voorbeelden
• Arne past de snelheid van de knikker aan in zijn knikkerbaan. Hij versnelt de knikker om een hindernis te nemen en vertraagt hem om te voorkomen dat hij uit de bocht vliegt. • Anne-Fien stelt de elektrische speelgoedtrein zo af dat hij vertraagt voordat hij een scherpe bocht ingaat. -
Gebruiken snelheid in hun technisch ontwerp.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Snelheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Snelheid: • versnellen, vertragen • de snelheid • de plaats • de beweging • de weerstand • de richting
-
Herkennen materie die drijft of zinkt.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
-
Herkennen materie die drijft of zinkt.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
drijven, zinken
-
Classificeren materie die drijft of zinkt.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
-
Herkennen bijzondere materie die drijft en/of zinkt.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Lieven ontdekt dat cellenbeton, in tegenstelling tot andere stenen, blijft drijven op water. • Beatrix merkt op dat een spons eerst drijft, maar zinkt zodra die volledig met water is volgezogen. -
Herkennen de opwaartse kracht bij drijven en zinken.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Rémi vouwt een stukje zilverpapier steeds kleiner en merkt dat het uiteindelijk zinkt doordat er minder opwaartse kracht van het water tegen de folie is. -
Illustreren toepassingen van het natuurkundig verschijnsel drijven en zinken in technische systemen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
-
Selecteren materie in functie van drijven en zinken in hun technisch ontwerp.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Drijven en zinken
-
Herkennen verschillende schakelaars om licht aan en uit te doen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Schakelaars: schuifschakelaar kantelschakelaar drukknop
-
Herkennen elektrische onderdelen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Elektrische onderdelen: de schakelaar de stekker het snoer
-
Beschrijven de noodzaak van elektriciteit om toestellen te laten functioneren.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de elektriciteit, het stopcontact, het werkt, het werkt niet
Voorbeelden
• Ollie merkt dat de mixer niet werkt en steekt de stekker in het stopcontact. • Davina vertelt dat het speelgoed niet werkt wanneer de batterijen ontbreken of leeg zijn. -
Herkennen batterijen en hun symbolen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de batterij, +, -, de veer
-
Gebruiken batterijen om toestellen te laten functioneren.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Gebruiken: Een (herbruikbare) batterij op een correcte manier plaatsen. Een (herbruikbare) batterij op een correcte manier lezen (+ en –).
-
Beschrijven de onderdelen van de gesloten stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de batterij, de lamp, de lamphouder, de stroomdraad, de gesloten stroomkring
Voorbeelden
Onderdelen gesloten stroomkring: de batterij (= de energiebron), de lamp met lamphouder, de stroomdraad (= de geleider)
-
Herkennen een concreet schematische voorstelling van een gesloten stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Schematische voorstelling: de batterij de lamp de geleider
-
Maken een gesloten stroomkring met een batterij.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Maken: • concrete uitvoering • concreet schematische voorstelling
-
Beschrijven de onderbroken stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de (onderbroken) stroomkring, de schakelaar, de geleider
Voorbeelden
Onderdelen onderbroken stroomkring: de batterij (= de energiebron), lamp met lamphouder, schakelaar, de stroomdraad (= de geleider)
-
Herkennen een concreet schematische voorstelling van een onderbroken stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Schematische voorstelling: de batterij de lamp de geleider de schakelaar
-
Maken een onderbroken stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Maken: • concrete uitvoering • concreet schematische voorstelling
-
Herkennen de elektrische geleiders en niet- geleiders (isolatoren) in een stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de geleider, de isolator, de stroomkring
-
Herkennen energieomzettingen van elektriciteit.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Energieomzetting: warmte, licht, geluid, beweging
Te hanteren begrippen
de energieomzetting
-
Herkennen de spanning en de stroomsterkte.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Spanning: de kracht die de elektrische deeltjes laat bewegen wordt aangeduid in volt Stroomsterkte: Een maat voor de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. wordt aangeduid in ampère
Te hanteren begrippen
de spanning, de stroom(sterkte)
Voorbeelden
Spanning en stroomsterkte: • Een batterij heeft een spanning van 9 volt, een andere batterij heeft een spanning van 1,5 volt. • Stel je voor dat elektriciteit als water door een tuinslang stroomt. Stroomsterkte is dan als de hoeveelheid water die per seconde door de slang gaat. De spanning is dan de druk die op de waterleiding zit: hoe hoger de druk, hoe harder het water stroomt. • Een hogere spanning geeft meestal een grotere stroomsterkte: Meer ‘waterdruk’ geeft meestal meer water door de tuinslang (maar een smalle tuinslang laat toch minder water door dan een brede) -
Interpreteren spanning en stroomsterkte van een toestel.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Angéle haar computer heeft een spanning nodig van 5 volt (V) en een stroomsterkte van 10 ampère (A). • Jef kiest de lamp met de juiste spanning voor zijn fiets. Indien het lampje geen gepaste spanning heeft brandt de fietslamp zwak of gaat het stuk. -
Herkennen serieschakeling in de stroomkring.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de serieschakeling, de geleider, de isolator, de stroomkring
-
Herkennen een schematische voorstelling van een serieschakeling.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Schematische voorstelling: energiebron, lamp(en), schakelaar, verbruiker
Te hanteren begrippen
de verbruiker
-
Maken een serieschakeling.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Maken: • concrete uitvoeringen • schematische voorstelling
-
Beschrijven de impact van een serieschakeling op de verbruikers.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Impact: serieschakeling: Lampen branden minder fel.
-
Illustreren dat elektriciteit aangeleverd wordt via centrales, accu's en batterijen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de elektriciteitscentrale, de accu, de waterkrachtcentrale, de kerncentrale, de thermische centrale, het zonnepark, het windmolenpark
-
Passen elektriciteit (zwakstroom) in hun technisch ontwerp toe.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
-
Gaan energiebesparend en veilig om met elektriciteit.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Elektriciteit
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Veilig: elektriciteit met behulp van batterijen gebruik van toestellen op stroomnet enkel onder begeleiding
Voorbeelden
Tillo trekt de stekker van de oplader uit als zijn tablet is opgeladen, om sluimerverbruik te vermijden.
-
Herkennen verschillende lichtbronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Lichtbronnen: • natuurlijke: de zon, de sterren • kunstmatige: lampen, kaarsen, zaklamp
-
Herkennen verschillende lichtbronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Lichtbronnen: • natuurlijke: de zon, de sterren • kunstmatige: kaarsen, ledlamp, zaklamp
Te hanteren begrippen
het licht, de zon, de ster, de lamp, de kaars, de zaklamp, licht/donker, de lichtbron, de reflectie, de spiegel
-
Gebruiken verschillende lichtbronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Harry gebruikt een ontdekdoos met verschillende lichtbronnen. • Fiona gebruikt een zaklamp in de leestent.
-
Illustreren verschillende lichtbronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Lichtbronnen: • natuurlijke: de zon, de sterren • kunstmatige: kaarsen, ledlamp, zaklamp
Te hanteren begrippen
de natuurlijke lichtbron, de kunstmatige lichtbron, de ledlamp
-
Beschrijven verschillende functies van licht.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Functies: • zichtbaarheid/veiligheid en waarneming: Licht helpt ons om dingen te zien en kleuren te herkennen. • begeleiding /signaal en oriëntatie: verkeerslichten, navigatieverlichting op schepen, zonnewijzer • sfeer en decoratie -
Beschrijven verschillende functies van licht.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Functies: • energiebron: zonnepanelen, fotosynthese • optische toepassingen: brillen, telescopen, lenzen
-
Illustreren criteria bij keuze van een lamp.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Criteria: • lichtsterkte • lampfitting • lichtkleur • energielabel
Te hanteren begrippen
de lichtsterkte, de lampfitting, de lichtkleur, het energielabel
Voorbeelden
Lichtsterkte: Aantal lumen Lampfitting: E27, E14, GU10 Lichtkleur: warm licht, neutraal licht, koud licht Energielabel: Van A tot G
-
Selecteren een gepaste lichtbron.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichtbronnen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Lichtbron: • natuurlijke • kunstmatige, zonder criteria • kunstmatige, met criteria
-
Herkennen schaduw.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
-
Herkennen schaduw.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de schaduw
-
Illustreren hoe schaduw ontstaat.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Schaduw: ontstaat doordat een object licht tegenhoudt, waardoor er op het achterliggende oppervlak een donker gebied ontstaat
-
Maken schaduwen met lichtbronnen en objecten.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
-
Illustreren het reflecteren van licht op verschillende materialen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
licht doorlaten, licht reflecteren, de spiegel, de reflector, het fluo-materiaal
Voorbeelden
Materialen die licht weerkaatsen: spiegels, metalen oppervlakken zoals zilverpapier, reflectoren van fietsen, fluohesjes, wit gekleurde muren Materialen die licht doorlaten: glas, plexiglas, water
-
Illustreren het reflecteren van licht op verschillende materialen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
licht absorberen, licht reflecteren, licht doorlaten
Voorbeelden
Materialen die licht absorberen: • donkere voorwerpen, beton, baksteen • Een groen blad zien we als groen door de reflectie van groen licht en de absorptie van andere kleuren. -
Gebruiken reflecterende oppervlakken om licht te weerkaatsen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Brodie houdt een stuk aluminiumfolie in de zon en ziet hoe het licht wordt weerkaatst op de muur.
-
Beschrijven dat licht zich rechtlijnig voortbeweegt.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Rowan richt een laserstraal op een muur en vertelt dat het licht in een rechte lijn beweegt zonder te buigen. • Fie laat krijtstof dwarrelen in de lichtbundel van een zaklamp in een verduisterde kamer, zo wordt de lichtbundel zichtbaar. -
Herkennen rechtlijnige voortbeweging van licht in technische systemen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Elliot merkt op dat automatische winkeldeuren opengaan wanneer een lichtstraal van een optische sensor onderbroken wordt. • Lilja ziet hoe de schrijnwerker een rechte lichtstraal van een lasermeter gebruikt om nauwkeurig afstanden te meten. -
Gaan bewust, veilig en energiezuinig om met licht en lichtbronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Licht › Lichteffecten
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Willem gebruikt een minilaserlamp, maar zorgt ervoor dat hij niemand in de ogen schijnt om verblinding te voorkomen. • Julia weet dat ze niet rechtstreeks in een felle lamp of de zon mag kijken om haar ogen te beschermen. -
Herkennen warmtebronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Warmte
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Warmtebronnen: zon, kachel, warme drank
-
Herkennen warmtebronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Warmte
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
warm, koud
-
Beschrijven het opstijgen van warme lucht.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Warmte
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Warme lucht: • Warmte is een vorm van energie. • Warme lucht stijgt, koude lucht daalt. Beschrijven: in de omgeving en in technische systemen
Voorbeelden
• Philip ziet hoe een luchtballon opstijgt dankzij de warme lucht. • Carmen merkt dat het in de klas dichter bij het plafond warmer is dan op de vloer, omdat warme lucht stijgt en koude lucht daalt. -
Illustreren warmtestraling in de omgeving.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Warmte
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de warmte, de temperatuur
Voorbeelden
Pippa voelt de warmtestraling van de zon op haar huid wanneer ze buiten in de zon staat.
-
Gebruiken warmtebronnen doelgericht.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Warmte
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Thilo gebruikt een oven om koekjes te bakken. • Enzo hangt zijn natte kleren aan de waslijn buiten om door de zon te laten drogen.
-
Gaan bewust om met opwarming en afkoeling.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Warmte
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Tamara doet bewust de deur van het lokaal dicht als ze naar buiten gaat om geen warmte in het lokaal te verspillen. • Jonas let erop dat de deur van de diepvriezer niet te lang open blijft staan. -
Herkennen energievormen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Energievorm: • elektrische energie • bewegingsenergie
-
Herkennen energievormen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Energievorm: • elektrische energie • bewegingsenergie • thermische energie
Te hanteren begrippen
de energie, de elektrische energie, de bewegingsenergie, de thermische energie
-
Beschrijven energiebronnen in hun omgeving.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de energiebron, de zon, de wind, het water, de brandstof
Voorbeelden
Energiebronnen: • Zon geeft licht en warmte. • De auto rijdt elektrisch of op brandstof.
-
Illustreren energieomzettingen in technische systemen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de energieomzetting
Voorbeelden
Energieomzettingen: • Windmolens zetten windkracht om in elektrische energie. • Waterkrachtcentrales zetten waterkracht om in elektrische energie. • Zonnepanelen zetten zonlicht om in elektrische energie. • Elektrische auto’s zetten elektrische energie om in beweging. • Batterijen zetten chemische energie om in licht
-
Leiden de energiebronnen af van de meest gehanteerde energievormen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
-
Beschrijven de verschillende energiebronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Verschillende energiebronnen: • hernieuwbare energiebronnen: o zonne-energie: komt van de zon o windenergie: komt van de wind o waterkracht: komt van stromend water o biomassa: komt van planten en organisch materiaal o geothermische energie: komt van warmte in de aarde • niet-hernieuwbare energiebronnen: Deze energiebronnen raken op als we ze gebruiken.Voorbeelden
Niet-hernieuwbare energiebronnen: • fossiele brandstoffen: steenkool, aardolie, aardgas • kernenergie: komt van uranium
-
Illustreren het belang van hernieuwbare energiebronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Hernieuwbare energiebronnen: zonne-energie waterkracht windenergie hernieuwbare energie
Te hanteren begrippen
de zonne-energie, de waterkracht, de windenergie, de hernieuwbare energie
-
Herkennen energievormen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Energievorm: • elektrische energie • bewegingsenergie • thermische energie • kernenergie • chemische energie
Te hanteren begrippen
de chemische energie, de kernenergie
-
Vergelijken energievormen en hun energiebronnen in hun omgeving op hernieuwbaarheid.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
-
Gebruiken (duurzame) energie in hun technisch ontwerp.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Malik kiest ervoor om herlaadbare batterijen in zijn autootje te gebruiken. • Saar kiest voor windkracht om haar zelfgemaakt schip voort te bewegen.
-
Gaan bewust en energiezuinig om met energiebronnen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Energie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Juan is de energiekapitein die steeds het licht dooft in de klas. • Greet zet haar computer pas aan wanneer de zonnepanelen genoeg elektriciteit opwekken. -
Herkennen verschillende geluidsbronnen in de omgeving.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Geluidsbronnen: geluiden van dieren, verbrandingsmotor van voertuigen
-
Herkennen verschillende geluidssterktes.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
hard, zacht, het geluid
-
Herkennen geluid in verschillende vormen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Geluid: • geluidsbron • geluidsterkte
Te hanteren begrippen
de geluidsbron, de luidspreker
-
Herkennen dat geluid wordt veroorzaakt door trillingen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Trillingen en geluid: Geluid ontstaat wanneer iets heel snel heen en weer beweegt. Dat noemen we trillen. Die trillingen duwen tegen de lucht om ons heen. De lucht gaat ook trillen en die trillingen gaan naar je oren. Daar maakt je oor er geluid van. Sommige trillingen gaan heel snel heen en weer. Andere gaan langzamer. De frequentie is het aantal trillingen per seconde. Hoge frequentie is veel trillingen per seconde: je hoort een hoog geluid. Lage frequentie is weinig trillingen per seconde: je hoort een laag geluid. Sterke trillingen geeft een grote geluidssterkte (hard geluid), zwakke trillingen een kleine geluidssterkte (zacht geluid)
Te hanteren begrippen
de trilling, de frequentie, de toonhoogte, hoog, laag, de geluidssterkte
Voorbeelden
• Kenji spant een ballon strak en tikt erop, waarna hij de trillingen voelt. • Cléo onderzoekt met elastiekjes, buizen en houten stokjes hoe trillingen geluid veroorzaken. -
Illustreren dat geluid verplaatsbaar is.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Taro praat in een bekertelefoon en merkt hoe het geluid via het gespannen touw naar de andere beker wordt overgebracht. • Miki spreekt in een microfoon en hoort haar stem versterkt uit de luidsprekers komen, waardoor het geluid zich verder verplaatst. -
Illustreren oplossingen voor geluidsoverlast.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de geluidsoverlast
Voorbeelden
Oplossingen geluidsoverlast: gebruik van oordopjes, koptelefoon
-
Vergelijken geluid in verschillende vormen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Geluid: • geluidsbron • geluidssterkte • toonhoogte
-
Beschrijven de invloed van de afstand tot de geluidsbron op de geluidsterkte.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Emi vertelt dat geluid zachter wordt als je verder van de geluidsbron verwijderd bent.
-
Illustreren de weerkaatsing en de absorptie van geluid in technische systemen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Weerkaatsing van geluid: geluidsmuur op autosnelweg Absorptie van geluid: eierdozen tegen de muur in muziekstudio
-
Herkennen de maateenheid van geluid.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de decibel
-
Herkennen de gehoordrempel bij de mens.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de gehoordrempel
-
Analyseren hoe verschillende materialen en objecten het geluid beïnvloeden.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
-
Gaan bewust en veilig om met geluidsbronnen en hun impact.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Geluid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Omer gebruikt een koptelefoon met een volumebegrenzing om zijn gehoor te beschermen wanneer hij zijn muziekapp gebruikt. • Ying zet haar telefoon op stil in de bus om anderen niet te storen. -
Herkennen aggregatietoestanden.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Aggregatietoestanden: vast vloeibaar gasvormig
-
Nemen veranderingen in aggregatietoestanden waar.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Eynem ziet hoe water in de vriezer bevriest en verandert in ijs. • Zeynep merkt dat een ijsblokje smelt wanneer ze het in haar hand houdt.
-
Illustreren de aggregatietoestanden van verschillende stoffen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
vast, vloeibaar, gasvormig, de aggregatietoestand
Voorbeelden
• Miraç ziet hoe een ijsblokje (vast) smelt tot water (vloeibaar) en vervolgens verdampt tot waterdamp (gasvormig) bij verhitting. • Elif verwarmt suiker en merkt hoe het eerst smelt tot siroop (vloeibaar). -
Illustreren de fasen van het aggregatieproces.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
smelten, stollen, verdampen, condenseren, de condensatie
Voorbeelden
Meyra illustreert de fasen van het aggregatieproces via de kringloop van water.
-
Beschrijven het proces van stollen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Stollen: • Stollen is het proces waarbij een vloeistof van vloeibaar naar vast overgaat. • stolpunt: Temperatuur waarbij de vloeistof vast wordt. • Het stollen van water noemen we vriezen. • vriespunt: te beginnen vanaf 0°C (water) • smeltpunt: te beginnen vanaf 0°C (water)
Te hanteren begrippen
vriezen, het vriespunt, het stolpunt, het smeltpunt
-
Beschrijven het proces van verdampen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Verdampen: • Proces waarbij een vloeistof van vloeibaar naar gasvormig overgaat. • Bij water gebeurt dit bijvoorbeeld bij het koken maar ook door de zonnewarmte (waterkringloop) • kookpunt: te beginnen vanaf 100°CTe hanteren begrippen
koken, het kookpunt
-
Classificeren stoffen volgens hun aggregatietoestand.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
-
Gaan bewust en veilig om met stoffen in verschillende aggregatietoestanden.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Aggregatietoestanden
-
Herkennen magnetische materialen in hun omgeving.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
-
Herkennen magnetisme in hun omgeving.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Magnetisme: magnetische materialen: worden aangetrokken door een magneet eigenschappen soorten magneten: magneten trekken elkaar aan of stoten elkaar af
Te hanteren begrippen
de magneet, magnetisch, aantrekken, afstoten
-
Verdelen materialen volgens magnetisch en niet-magnetisch.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
-
Beschrijven de kracht van een magneet.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Sem vertelt dat zijn magneet vier paperclips sterk is. • Zumra vertelt dat haar magneet sterk genoeg is om een speelgoedtrein met maximaal vier wagonnetjes voort te trekken. -
Herkennen magnetische materialen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Magnetische materialen: • ijzerhoudende materialen • aantrekking met verschillende soorten magneten: hoefijzermagneet, staafmagneet, knoopmagneetVoorbeelden
Magnetische materialen: kobalt, nikkel, ijzer, staal
-
Herkennen het gebruik van magnetisme.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Herkennen: in allerlei vertrouwde technische systemen
Voorbeelden
Magnetisme in technische systemen: bordmagneten, sluitingen in tassen of op kastdeuren
-
Beschrijven de werking van magneten en van hun polen.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Magneten en polen: • De noordpool van de ene magneet wordt aangetrokken door de zuidpool van de andere magneet. • Twee noordpolen stoten elkaar af en twee zuidpolen stoten elkaar af. • Magneten trekken materialen die je magnetisch kan maken aan. • Het magnetisch veld is een onzichtbaar veld waarbinnen de magneet zijn krachten uitoefent. Hoe verder van de magneet, hoe zwakker het magnetisch veld wordt. • De aarde heeft ook een magnetisch veld. Het rode deel van het kompas wijst naar het magnetisch noorden.Te hanteren begrippen
het magnetisme, de pool, de noordpool, de zuidpool, afstoten, aantrekken, de magnetische kracht, de magnetische pool, het magnetisch veld, het kompas
Voorbeelden
Materialen die je magnetisch kan maken: ijzer, kobalt, nikkel
-
Bepalen de zuidpool en de noordpool van een magneet.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
-
Gebruiken magnetisme in hun technisch ontwerp.
Wetenschap en techniek › Natuurkundige verschijnselen › Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Olivia ontwerpt een sorteersysteem waarbij een magneet de metalen knikkers van de glazen knikkers scheidt. • Evelyn gebruikt een magneet om kleine paperclips gemakkelijk op te rapen.