Leerplandoelen zoeken — Leerplandoelen

NL.001 Begrijpen K1 KO 1.1.1

Herkennen eenvoudige eindrijm.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eindrijm:
via rijmpjes en versjes

Voorbeelden

Eenvoudige eindrijm:
kat-mat, koe-moe

NL.002 Begrijpen K2 K3 KO 1.1.1

Herkennen rijm.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het rijm, rijmen

NL.003 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.1

Passen rijm toe.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Toepassen:
• Rijmt het of rijmt het niet?
• Zoek bij elkaar wat rijmt. Zoek de rijmende woorden.
• ontbrekende zinnen en woorden aanvullen
• zelf rijm bedenken

Voorbeelden

Rijmt het of rijmt het niet?:
(a) boom-tak, zak-tak; b) kok-pot, kok-rot
Zoek bij elkaar wat rijmt:
(a) maan-haan-ster-kip; b) maan-haan-schaap-man

NL.004 Begrijpen K2 KO 1.1.1

Herkennen klankgroepen in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankgroepen:
in korte woorden

Voorbeelden

Klankgroepen in woorden:
in korte woorden: ‘fo-to’, ‘ba-llen’

NL.005 Begrijpen K3 KO 1.1.1

Herkennen klankgroepen in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankgroepen:
in langere woorden

Te hanteren begrippen

het woord, de klankgroep

Voorbeelden

Klankgroepen in woorden:
in langere woorden: ‘fo-to-toe-stel’, ‘re-gen-boog’

NL.006 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.1

Verdelen een woord in klankgroepen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

NL.007 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.1

Voegen klankgroepen samen tot een woord.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

NL.008 Begrijpen K2 K3 KO 1.1.2

Zeggen klanken, een reeks woorden of een zin op.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonologisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Opzeggen:
Herhalen van wat de leraar of een kleuter voorzegt: trainen van het auditief
geheugen.
Klanken:
• met aandacht voor de uitspraak

Een reeks woorden:
• 2 tot 4 woorden

Een zin:
• een eenvoudige, korte zin nazeggen
• een korte zin aanvullen

Voorbeelden

Opzeggen:
woordenrij onthouden en herhalen; onthoudspel zoals "Ik ga op reis en neem
mee..."; "Appel, banaan, peer." Luister nu goed, wat ontbreekt: "Appel, peer"; Als je
/oe/ hoort, sta je recht, als je /ie/ hoort handen omhoog en als je /ee/hoort ga je op
je hurken zitten.

NL.009 Gebruiken K1 KO 1.1.2

Onderscheiden klanken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klanken:
sterk contrasterende klanken

Voorbeelden

Sterk contrasterende klanken onderscheiden:

• De leraar laat twee sterk contrasterende klanken horen: “ssss” (slang) en “rrrr”
    (motor). Als de slang sist (“sss”) bewegen de kinderen als een slang. Als de
    motor rijdt (“rrr”) bewegen ze als een motor.

• De leraar vertelt een kort verhaaltje met veel “aaah” en “oooh”-uitroepen. Bij
    “aaah” doet de leraar samen met de kinderen de mond wijd open, bij “oooh”
    vormt iedereen met de handen een “toeter” rond de mond.

NL.010 Begrijpen K2 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Herkennen verschillen en overeenkomsten tussen twee gesproken klanken in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de klank

NL.011 Begrijpen K2 K3 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Herkennen klanken in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
aangeven of een klank wel of niet voorkomt in een woord

Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

NL.012 Gebruiken K2 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Onderscheiden de beginklank in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
De beginklank in het woord horen en onderscheiden van andere klanken (auditieve
discriminatie).

Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

Voorbeelden

Beginklank onderscheiden:
• Sorteren op beginklank (M – mand, muts, mama)
• “Wat klinkt hetzelfde, wat klinkt anders?” (maan-maan, mees-lees)

NL.013 Gebruiken K2 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Onderscheiden de eindklank in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
De eindklank in het woord horen en onderscheiden van andere klanken (auditieve
discriminatie).
Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

Voorbeelden

Eindklank onderscheiden:
• Sorteren op eindklank (M – oom, bloem, lam)
• “Wat klinkt hetzelfde, wat klinkt anders?” (boom-boos, lam-lam)

NL.014 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.2; KO 1.1.3

Onderscheiden klanken in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderscheiden:
auditieve discriminatie: De klank in het woord horen en onderscheiden van andere
klanken.

Woorden:
• MK-woorden
• KM-woorden
• MKM-woorden

Klanken in woorden:
• beginklank
• middenklank
• eindklank

Klanken:
Een variatie aan klanken

Te hanteren begrippen

vooraan, achteraan, in het midden

Voorbeelden

Klanken in woorden:
• Wat hoor je vooraan in /vuur/?
• Wat hoor je achteraan in /kaas/?
• Wat hoor je in het midden in /kat/?
• Wat hoor je vooraan in /ook/?
• Wat hoor je in het midden in /reus/?
• Wat hoor je vooraan in /ijs/?

NL.015 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.3

Verdelen een woord in afzonderlijke klanken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

NL.016 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.3

Voegen afzonderlijke klanken samen tot een woord.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

NL.017 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.2

Voeren klankbewerkingen uit in woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Klankbewerkingen:
• toevoeging van een klank
• weglating van een klank
• vervanging van een klank

Voorbeelden

Toevoeging van een klank:
Ik voeg vooraan een /b/ toe aan /oom/ en bekom /boom/.
Weglating van een klank:
/raap/ zonder /r/ is /aap/.
Vervanging van een klank:
Bij het woord /mat/ wissel ik de /m/ in voor een /l/. Zo vorm ik het woord /lat/.

NL.018 Engageren K2 K3 L1 KO 1.1.1; KO 1.1.2; KO 1.1.3

Tonen hun kennis van klanken in verschillende contexten.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Fonologisch en fonemisch bewustzijn › Fonemisch bewustzijn

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Daniel luistert naar een versje en klapt telkens als hij een woord hoort dat met
    de klank /s/ begint, zoals slang, stoel en sok.
• Abigail rijmt boom op room en legt uit dat ze dezelfde klankgroep achteraan
    hoort.

NL.019 Begrijpen K2 KO 1.1.4

Herkennen voor hen belangrijke letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het woord, de letter

Voorbeelden

Belangrijke letters:
• Letters herkennen in woorden die ze vaak tegenkomen.
• Letters herkennen in woorden die steeds in een letterlijke herhaling in een
    prentenboek voorkomen.

NL.020 Gebruiken K2 KO 1.1.4

Verklanken voor hen belangrijke letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

NL.021 Begrijpen K3 KO 1.1.4

H e r k e n n en minstens vijftien letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
• leesletters: kleine letter, hoofdletter
• in verschillende verschijningsvormen
Letters:
• korte klinkers
• lange klinkers
• tweetekenklinkers
• medeklinkers

Te hanteren begrippen

de klinker, de medeklinker

NL.022 Gebruiken K3 KO 1.1.4

Verklanken minstens vijftien letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verklanken:
• met correcte uitspraak
• leesletters: kleine letter, hoofdletter

NL.023 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.2

Herkennen alle letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Letters:
• leesletters: kleine letter, hoofdletter
• schrijfletters: kleine letter, hoofdletter
• in verschillende verschijningsvormen

Te hanteren begrippen

de korte klinker, de lange klinker, de tweetekenklinker, de medeklinker

NL.024 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2

Verklanken alle letters.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Letters:
• korte klinkers
• lange klinkers
• tweetekenklinkers
• medeklinkers

Verklanken:
• leesletters: kleine letter, hoofdletter
• schrijfletters: kleine letter, hoofdletter

NL.025 Begrijpen L2 L3 GO!-doel

Begrijpen het doel van het alfabet.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Doel:
• alfabetisch rangschikken
• alfabetisch opzoeken

Te hanteren begrippen

de letter, het alfabet

NL.026 Begrijpen L2 L3 GO!-doel

Zeggen het alfabet op.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

NL.027 Gebruiken L2 L3 GO!-doel

Gebruiken het alfabet bij het opzoeken of rangschikken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

NL.028 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.1.4; L4 1.1.2

Tonen hun kennis van letters in verschillende leescontexten.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Letters › Alfabet

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• In de kleuterklas wordt gewerkt rond het thema verkeer. In de bouwhoek ligt
    een doos met verkeersborden. Dario en Frieke bouwen samen een winkel. De
    parkeerplaatsen bij de winkel duiden ze aan met het verkeersbord waar de
    letter ‘p’ op staat. Zij weten dat dat de letter ‘p’ is van het woord ‘parkeren’.
• In de schoolbibliotheek staan de boeken alfabetisch gerangschikt. Yaro vindt
    snel een boek dat hij wil lezen door met behulp van het alfabet te zoeken.
    Wanneer hij het uit heeft gelezen kan hij het ook gemakkelijk op de juiste plek
    terugplaatsen door gebruik te maken van de alfabetische volgorde.

NL.029 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen klankzuivere woorden met één lettergreep.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Klankzuivere woorden met één lettergreep:
pen, boos, juf, reus

NL.030 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen lidwoorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Lidwoorden:
de, het, een

NL.031 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen eenlettergrepige woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenlettergrepige woorden:
• eindigend op -d of -t
• eindigend op -ng, -nk
• met klankgroep aai, ooi, oei

NL.032 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen eenvoudige tweelettergrepige woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Eenvoudige tweelettergrepige woorden:
• niet samengestelde woorden
• samengestelde woorden

Voorbeelden

Eenvoudige tweelettergrepige samengestelde woorden:
kastdeur, voetbal

NL.033 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen klankzuivere woorden met medeklinkerclusters vooraan of achteraan.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woorden met medeklinkerclusters:
• MKMM
• MMKM
• MMKMM
• MMMKM
• MKMMM

Medeklinkerclusters:
• inclusief sch-, -ch, -cht

Voorbeelden

Woorden met een medeklinkercluster vooraan:
de kraan, de trap, de strik, het schaap
Woorden met een medeklinkercluster achteraan:
de poort, de berg, de herfst, de dag, mol lacht, beer zegt

NL.034 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen verkleinwoorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.035 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2

Lezen woorden met een hoofdletter.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.036 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.1; L4 1.1.2

Lezen woorden met een doffe e klank.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Woorden met een doffe e:
• in een onbeklemtoonde lettergreep achteraan
• met voorvoegsel ge-, be-, ver-
• met achtervoegsel -ig, -lijk

NL.037 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.2

Lezen woorden met specifieke lettercombinaties.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Specifieke lettercombinaties:
• eeuw, ieuw en uw
• eindigend op -b, -p

NL.038 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.2

Lezen woorden met gesloten lettergrepen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.039 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.2

Lezen woorden met open lettergrepen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de lettergreep

NL.040 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.2

Lezen frequente woorden waarin specifieke letters en lettercombinaties afwijkend worden uitgesproken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Afwijkende uitspraak:
• politie (t als s)
• bureau (eau als oo)

NL.041 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.1

Lezen frequente leenwoorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

het leenwoord

Voorbeelden

Frequente leenwoorden:
restaurant, computer

NL.042 Gebruiken L4 L5 L6 L6 1.1.1

Lezen vaak voorkomende afkortingen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Vaak voorkomende afkortingen:
• EU lezen als ‘Europese Unie’
• p.7 lezen als ‘pagina 7’

NL.043 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen gekende letters en woorden in eenvoudige zinnen aan een gepast tempo.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

NL.044 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 8 woorden
• één zin per regel
• zowel kleine letters als hoofdletters
• enkelvoudige zinnen
• korte samengestelde zinnen met ‘en’, ‘maar’
• leestekens punt, uitroepteken en vraagteken

*in een variatie aan teksten

NL.045 Gebruiken L2 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 12 woorden
• korte zinnen die betekenisvol zijn afgebroken en doorlopen op de volgende
    regel
• samengestelde zinnen
• met klankzuivere en niet-klankzuivere één- en meerlettergrepige woorden
• leestekens komma, aanhalingstekens en dubbel punt
• leesgedrag afstemmen op leestekens punt, uitroepteken en vraagteken

*in een variatie aan teksten

NL.046 Gebruiken L3 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 16 woorden
• lange zinnen met woordgroepen die kunnen doorlopen over de regels heen
• leesgedrag afstemmen op leestekens komma, aanhalingstekens en dubbel punt

*In een variatie aan teksten

NL.047 Gebruiken L4 L4 1.1.2

Lezen zinnen*.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vlot lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zinnen:
• zinslengte: van 1 tot ongeveer 20 woorden
• zinnen beginnen niet meer noodzakelijk op een nieuwe regel
• alle soorten woorden komen aan bod

Lezen:
accuraat en geautomatiseerd

*In een variatie aan teksten

NL.048 Begrijpen L2 L3 L4 1.1.2

Herkennen bij het lezen woordgroepen in een zin als eenheid.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.049 Gebruiken L2 L3 L4 1.1.3

Lezen woordgroepen in een zin als eenheid met hantering van de leesboog.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.050 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.1.3

Lezen woorden verstaanbaar en accuraat.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Accuraat:
• correcte uitspraak versus spellingsuitspraak

Verstaanbaar:
• articulatie

Voorbeelden

Correcte uitspraak versus spellingsuitspraak:
• De normale uitspraak van pannenkoek is [panəkoek]. Als je een [n] uitspreekt is
    dat een spellinguitspraak.
• Lezen woorden eindigend op -lijk met de juiste uitspraak zoals het woord
    /natuurlijk/, [natuurlək].

NL.051 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2; L4 1.1.3

Lezen het woord met intonatie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Intonatie:
met gepaste klemtoon

NL.052 Begrijpen L3 L4 L4 1.1.3; L4 1.1.12

Illustreren lezen met intonatie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Intonatie:
• met gepaste klemtoon
• met behulp van lees- en woordtekens
• in functie van de inhoud van de tekst

NL.053 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.3; L4 1.1.12

Lezen de zin met intonatie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Intonatie:
• met gepaste klemtoon
• met behulp van lees- en woordtekens
• in functie van de inhoud van de tekst

NL.054 Begrijpen L5 L6 L6 1.1.2

Illustreren lezen met expressie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Expressie:
• gepast volume
• gepast tempo
• natuurlijkheid
• emotionaliteit

NL.055 Gebruiken L2 L3 L6 1.1.2

Lezen met het gepaste volume.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.056 Gebruiken L2 L3 L4 L6 1.1.2

Lezen teksten in het gepaste tempo.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

NL.057 Gebruiken L4 L5 L6 L6 1.1.2

Lezen met natuurlijkheid en emotionaliteit.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Vloeiend lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Natuurlijkheid en emotionaliteit:
• Spreken bij het luidop lezen van teksten op dezelfde manier als bij een gewoon
    gesprek. (natuurlijkheid)
• Laten het verschil horen tussen een dialoog en een beschrijving. (natuurlijkheid)
• Geven uitdrukking aan beelden, gevoelens en gedachten. (emotionaliteit)

NL.058 Gebruiken K2 K3 L4 1.1.1; L4 1.1.2

Lezen frequent voorkomende woorden met behulp van de visuele woordvorm.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Lezen met behulp van visuele woordvorm:
• directe woordherkenning zoals de eigen naam
• woordherkenning op basis van de eerste letter, dikwijls in combinatie met een
    afbeelding

NL.059 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.1; L4 1.1.2

Herkennen verschillende leestechnieken.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leestechnieken:
• elementaire leeshandeling
• lezen met behulp van klankclusters en spellingspatronen
• lezen met behulp van morfologische analyse

NL.060 Gebruiken L1 L4 1.1.2

Gebruiken de elementaire leeshandeling bij het lezen van nieuwe woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Elementaire leeshandeling:
• De letters in een woord verklanken in de juiste volgorde.
• De juiste volgorde van de klanken onthouden.
• De klanken samenvoegen tot een woord.
• Het nieuwe woord betekenis geven.

Voorbeelden

Elementaire leeshandeling:
• /mmmaaannn/, /maan/
• /lllijijijmmm/, /lijm/

NL.061 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2

Gebruiken klankclusters en spellingspatronen bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

klankclusters en spellingspatronen:
• combinaties van medeklinkers
• combinaties van zowel klinkers als medeklinkers
• vaste lettercombinaties

Voorbeelden

klankclusters en spellingspatronen bij het lezen:
• Lettercombinaties worden herkend en in één keer gelezen: /z/, /eep/, /zeep/,
    /st/, /ap/, /stap/ (als gevolg van automatisering van de elementaire
    leeshandeling).
• Cluster: str, spr, kl
• Spellingpatroon: ak, open, aan
• Vaste lettercombinaties: aai, ooi

NL.062 Gebruiken L2 L4 1.1.2

Gebruiken de visuele woordvorm bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Visuele woordvorm:
de woordvorm en de bijhorende klankvorm is in het geheugen opgeslagen, als gevolg
van automatisering van de elementaire leeshandeling

NL.063 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.1; L4 1.1.2; L6 1.1.1

Gebruiken morfologische analyse bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Morfologische analyse:
Het woord opdelen aan de hand van betekenisvolle lettercombinaties.

Voorbeelden

Morfologische analyse:
• Herkennen direct woorddelen in een woord zoals /voet/ en /bal/ in /voetbal/
    (als gevolg van automatisering van de elementaire leeshandeling).
• Herkennen betekenisvolle lettercombinaties zoals /ge/,/knoei/, /geknoei/;
    /ver/, /geven/, /vergeven/ (als gevolg van automatisering van de elementaire
    leeshandeling).

NL.064 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.1

Lezen onbekende woorden.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Decoderen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Lezen:
• met behulp van inzicht in de morfologische opbouw
• met behulp van kennis van leenwoorden

Voorbeelden

Morfologische opbouw:
• indrukwekkend = samenstelling van indruk (in + druk) en het afgeleide woord
    wekkend (werkwoord wekken + achtervoegsel -end). betekenis: iets dat indruk
    wekt.
• verdedigingsmiddel = afleiding van het werkwoord verdedigen, verdediging
    (verdedig + -ing), gevolgd door een samenstelling met middel. De -s- is een
    tussenklank (verbindings-s).
• verstandshuwelijk = samenstelling van verstand en huwelijk, verbonden door
    een tussen-s. betekenis: een huwelijk gebaseerd op verstandelijke
    overwegingen.
• desinformatie = afleiding met het voorvoegsel des- ('verkeerd', 'misleidend') en
    het zelfstandig naamwoord informatie. betekenis: opzettelijk misleidende
    informatie.
Leenwoorden:
multifunctioneel, telecommunicatie, treinconducteur, infantiel, artificieel

NL.065 Gebruiken L1 L2 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Verbeteren eigen fouten bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbeteren:
met behulp van:
• leestechnieken
• afbeeldingen
• aanwijzingen van anderen

NL.066 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Verbeteren zichzelf wanneer een woord of een regel niet of foutief gelezen is.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbeteren:
met behulp van:
• de inhoud van de tekst
• kennis van woord- en leestekens

NL.067 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Verbeteren zichzelf qua intonatie en expressie.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

NL.068 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.4

Reflecteren over hoe accuraat de eigen leesvaardigheid is.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

NL.069 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.1.3; L4 1.1.4

Tonen na reflectie verbeteringen in een volgende leesbeurt.

Nederlands › Lezen › Vlot en vloeiend lezen › Leestechnieken › Zelfcorrectie

NL.070 Begrijpen K1 K2 K3 L1 KO 1.3.4; KO 1.1.5; KO 1.1.6; KO 1.1.7; KO 1.1.8; KO 1.1.9

Begrijpen (voor)gelezen teksten.*

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Begrijpen:
• eenvoudige visuele boodschappen
• expliciete informatie
• belangrijkste gebeurtenissen uit een verhaallijn
• reageren door vragen te stellen

*een variatie aan teksten

NL.071 Gebruiken K1 K2 KO 1.1.6

Geven informatie uit een voorgelezen tekst weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
• de belangrijkste gebeurtenissen
• de situatie
• de gevoelens
• de personages
• de perspectiefname

Weergeven:
• in eigen woorden
• door het uit te beelden
• met behulp van concreet materiaal en/of afbeeldingen

Voorbeelden

Perspectiefname:
• Het hoofpersonage in het voorgelezen verhaal huilt. De kleuters leven zich in in
    het verdriet van het hoofdpersonage. Ze leggen aan de leerkracht uit dat het
    personage verdrietig is omdat die zijn speelgoed kwijt is.
• De leerkracht leest een verhaal voor dat verteld wordt vanuit het ik-perspectief:
    ‘… en plots hoorde ik een luide ‘bonk’.’ De kleuters weten dat het personage in
    een vreemd huis is binnengewandeld. Ze vertellen dat het hoofdpersonage denkt
    dat de deur is dichtgewaaid.

NL.072 Gebruiken K3 L1 KO 1.1.6

Geven informatie uit een (voor)gelezen tekst weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Informatie:
• de belangrijkste gebeurtenissen
• de situatie
• de gevoelens
• de personages
• de perspectiefname

Weergeven:
• in eigen woorden
• met gebruik van taal uit de tekst

NL.073 Begrijpen K1 K2 K3 L1 KO 1.1.9

Begrijpen de verhaallijn van (voor)gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.074 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.1.9

Geven de belangrijkste elementen uit een verhaallijn van (voor)gelezen teksten weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Weergeven:
• in eigen woorden
• in chronologische volgorde
• met gebruik van taal uit de tekst

Belangrijkste elementen:
• hoofdpersonage(s)
• hoofdgedachte

NL.075 Begrijpen L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.5; L4 1.1.7

Begrijpen gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Begrijpen:
• expliciete informatie
• hoofd- en bijzaken
• hoofdgedachte
• verbanden tussen voorgelezen tekst en vakspecifieke kennis en voorkennis
• belangrijkste gebeurtenissen uit een verhaallijn

*een variatie aan teksten

NL.076 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.5

Geven informatie uit een gelezen tekst weer.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.077 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.5

Geven hoofd- en bijzaken in gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.078 Gebruiken L3 L4 L4 1.1.5

Geven de hoofdgedachte uit gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

NL.079 Gebruiken K2 K3 L1 L2 KO 1.1.7

Leiden relaties en verbanden af bij (voor)gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
• oorzaak en gevolg
• probleem en oplossing

*een variatie aan teksten

NL.080 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.6

Leiden relaties en verbanden af bij gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Relaties en verbanden:
• oorzaak en gevolg
• probleem en oplossing
• middel-doel
• deel-geheel
• tussen hoofdpersonen en nevenpersonages

*een variatie aan teksten

NL.081 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.6

Leiden logische conclusies af uit gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Logische conclusies afleiden:
door informatie uit de tekst te combineren

*een variatie aan teksten

NL.082 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.3

Leiden impliciete boodschappen in een gelezen tekst* af.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Impliciete boodschappen afleiden:
aanwijzingen identificeren, verbindingen maken, conclusies trekken

Voorbeelden

Impliciete boodschappen afleiden:
• In het verhaal zegt het hoofdpersonage ‘Oef! Deze doos is zwaar’. Wat hij niet
    zegt tegen de nevenpersonages is dat die graag hulp zou krijgen bij het dragen
    van de doos.
• ‘Fietsen is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de gezondheid. Toch
    blijven veel ouders kiezen voor de auto, vooral op regenachtige dagen of
    wanneer ze haast hebben.’: In deze passage uit de tekst wordt impliciet gezegd
    dat het beter zou zijn als ouders hun kinderen vaker met de fiets naar school
    laten gaan.

*een variatie aan teksten

NL.083 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.3

Leiden logische conclusies af uit gelezen teksten*.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie selecteren en interpreteren

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Logische conclusies afleiden:
impliciete en expliciete informatie uit de tekst te combineren

*een variatie aan teksten

NL.084 Gebruiken K1 K2 K3 L1 KO 1.1.8

Maken verbindingen tijdens het luisteren naar of lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbindingen:
• tussen de tekst en eigen ervaringen
• tussen de tekst en vakspecifieke (voor)kennis

NL.085 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.7; L6 1.1.4

Maken verbindingen tijdens het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verbindingen:
• tussen de tekst en eigen ervaringen
• tussen de tekst en vakspecifieke (voor)kennis
• tussen passages uit de tekst

NL.086 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L4 1.1.8

Bepalen of de titel bij de tekst past.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.087 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.6

Herkennen werkelijkheid en fantasie.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
bij (voor)gelezen teksten

NL.088 Engageren L1 L2 L4 1.1.6

Reflecteren over werkelijkheid en fantasie bij (voor)gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.089 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 1.1.6

Onderscheiden fictie en non-fictie bij gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

fictie, non-fictie

NL.090 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.6; L6 1.1.3

Herkennen feiten en meningen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in gelezen teksten

Te hanteren begrippen

de mening, het feit

NL.091 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.3

Onderscheiden feiten en meningen in gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.092 Begrijpen L3 L4 L4 1.1.9

Verwoorden het standpunt van de auteur.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Standpunt:
over het onderwerp van de tekst

NL.093 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Geven een onderbouwde beoordeling over de standpunten van de auteur.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Onderbouwde beoordeling:
argumenten uit de tekst

NL.094 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.10

Verwoorden hoe een tekst aansluit bij het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.095 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.10

Herkennen de bruikbaarheid van gelezen teksten in functie van het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.096 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.5

Analyseren standpunten en boodschappen uit verschillende teksten over hetzelfde onderwerp.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verschillende teksten:
• teksten van verschillende auteurs
• verschillende teksten van dezelfde auteur

NL.097 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Vatten informatie uit verschillende bronnen over hetzelfde onderwerp samen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.098 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L6 1.1.6

Geven eigen gedachten en meningen weer over teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gedachten en meningen:
• over de vorm
• over de inhoud

Weergeven:
• onderbouwd met informatie uit de tekst

NL.099 Gebruiken L6 GO!-doel

Onderbouwen hun mening op basis van vergelijking van verschillende bronnen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.100 Engageren L5 L6 L6 1.1.6

Reflecteren over de invloed van de gelezen tekst op de eigen mening.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Reflecteren over de invloed van de gelezen tekst op de eigen mening:
• relatie tussen zender en ontvanger
• houding van de zender ten opzichte van de ontvanger en omgekeerd

NL.101 Engageren L2 L3 L4 L5 L6 L6 1.1.4; L4 1.1.7

Reflecteren over de kennis die de gelezen tekst opleverde.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

NL.102 Begrijpen L5 L6 GO!-doel

Herkennen de betrouwbaarheid van bronnen bij gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Informatie kritisch verwerken

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Betrouwbaarheid van bronnen herkennen:
• Wie is de auteur?
• Wat is de datum?
• Waarom schrijft de auteur dit?

NL.103 Begrijpen K2 K3 L1 L4 1.1.11

Herkennen sturingsstrategieën bij het beluisteren van voorgelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Sturingsstrategieën:
• actualiseren van kennis en woordenschat
• actief luisteren aan de hand van luisterstrategieën

NL.104 Gebruiken K2 K3 L1 L4 1.1.11

Gebruiken sturingsstrategieën bij het beluisteren van voorgelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.105 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.1.11

Beschrijven sturingsstrategieën bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Sturingsstrategieën:
• leesdoel bepalen
• oriëntatie op de tekst
• actualiseren van kennis en woordenschat
• actief lezen door toepassen van leesstrategieën
• controleren van begrip
• toepassen van herstelstrategieën
• controle bereiken leesdoel

Te hanteren begrippen

de controle, het leesdoel, het begrip

NL.106 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11

Passen sturingsstrategieën toe bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.107 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Stemmen hun manier van lezen af op het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Manieren van lezen:
• globaal lezen
• intensief lezen
• kritisch lezen

NL.108 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Reflecteren over de keuze van zelf gekozen gelezen teksten in functie van het leesdoel.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.109 Begrijpen L4 L5 L6 GO!-doel

Duiden de invloed van eigen voorkennis en identiteit op de interpretatie van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Bodhi weet al veel over de ruimte en zegt: ‘Wanneer ik een verhaal lees dat zich
    in de ruimte afspeelt, kan ik me gemakkelijk voorstellen hoe de ruimte eruitziet.’
• Sara is sportief en speelt voetbal in haar vrije tijd. Ze zegt: ‘Ik vind het stom dat in
    de meeste verhalen over voetbal de hoofdpersonages jongens zijn.’
• Bashir is moslim. Hij las een boek waarin het hoofdpersonage ook een moslim is
    en zegt: ‘Ik herken mezelf helemaal in Omar, het hoofdpersonage!’

NL.110 Begrijpen L1 L2 L3 L4 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Illustreren herstelstrategieën bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herstelstrategieën:
• Een stukje opnieuw lezen, langzamer.
• Een stukje hardop lezen.
• Een stukje verder lezen, wordt het dan duidelijk?
• Naar de illustraties kijken, wordt het dan duidelijk?
• Helpt het om een leesstrategie toe te passen?
• Hulp vragen als je er echt niet uitkomt.

Te hanteren begrippen

hardop, de illustratie, opnieuw, langzamer, verder, de hulp

NL.111 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Passen herstelstrategieën toe.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Sturings- en herstelstrategieën (metacognitief) bij lezen

NL.112 Begrijpen K2 K3 L1 KO 1.3.4; L4 1.1.11

Herkennen leesstrategieën bij (voor)gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leesstrategieën:
• voorspellen
• vragen stellen
• visualiseren
• verbinden

NL.113 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.3.4; L4 1.1.11

Gebruiken leesstrategieën bij (voor)gelezen teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.114 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.1.11

Beschrijven leesstrategieën bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
Welke strategie zet ik wanneer in en waarom?

Leesstrategieën:
• voorspellen
• vragen stellen
• visualiseren: mentale beelden en zintuigelijke gewaarwordingen
• verbinden
• samenvatten
• afleiden

Te hanteren begrippen

voorspellen, vragen stellen, visualiseren, verbinden, samenvatten, afleiden

Voorbeelden

Visualiseren:
• Terwijl je leest speelt er zich een film af in je hoofd.
• Bij het lezen van een tekst over een heerlijk geurende en mooi versierde taart,
    beelden de leerlingen zich in hoe de taart smaakt.

NL.115 Begrijpen L5 L6 L6 1.1.7

Beschrijven de best passende leesstrategie(ën) bij het begrijpend lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Selecteren:
• Wanneer de leesstrategie inzetten?
• Waarom de leesstrategie inzetten?
• Welke leesstrategie inzetten?

NL.116 Gebruiken L2 L3 L4 L4 1.1.11

Passen leesstrategieën toe bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.117 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.7

Selecteren leesstrategieën bij het lezen van teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.118 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.1.11; L6 1.1.7

Reflecteren over het eigen gebruik van leesstrategieën.

Nederlands › Lezen › Tekstbegrip › Leesproces sturen met behulp van strategieën › Leesstrategieën (cognitief)

NL.119 Begrijpen K1 K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.13

Herkennen een grote variatie aan teksttypes.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Teksttypes:
instructie, recept, handleiding, schema, flyer, boekbespreking, e-mail, liedjestekst,
gedicht, verhaal, formulier, verslag, artikel, opinietekst, historische bronnen

NL.120 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.13; L6 1.1.9

Verwoorden het doel van een teksttype bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Doel:
informeren, mening vertellen, gevoelens tot uitdrukking brengen, overtuigen,
aansporen, amuseren, raad geven, waarschuwen

Te hanteren begrippen

informeren, mening vertellen, gevoelens tot uitdrukking brengen, overtuigen,
aansporen, amuseren, adviseren, waarschuwen

NL.121 Begrijpen K1 K2 KO 1.1.10

Begrijpen de leesrichting.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leesrichting:
van links naar rechts, van boven naar beneden, van voor naar achter

NL.122 Gebruiken K1 K2 K3 KO 1.1.10

Volgen tijdens het voorlezen de leesrichting en paginawisseling.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

NL.123 Begrijpen K3 L1 KO 1.1.10

Duiden het principe van leesrichting.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Leesrichting:
van links naar rechts, van boven naar beneden, van voor naar achter

NL.124 Begrijpen K1 K2 KO 1.1.10

Herkennen het verschil tussen tekst en beeld.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verschil tussen:
• symbolen
• pictogrammen
• afbeeldingen
• letters en andere tekens

NL.125 Begrijpen K1 K2 K3 KO 1.1.10

Begrijpen de congruentie tussen tekst en beeld.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Congruentie:
• de tekening in het prentenboek laat precies zien wat de tekst zegt
• de bewegingen bij een liedje ondersteunen de tekst. Bij het woord ‘springen’
    springen de kleuters
• afbeeldingen bij woordplaten

NL.126 Gebruiken K2 K3 KO 1.1.10

Onderscheiden letters als verschillend van andere symbolen.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Letters:
in verschillende verschijningsvormen: leesletters, schrijfletters

NL.127 Begrijpen K1 K2 K3 KO 1.1.11

Herkennen dat geschreven taal een communicatief en esthetisch doel heeft.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Communicatief doel:
• Taal kan bewaard blijven.
• Taal kan tijd en afstand overbruggen.
• Taal kan gelezen worden.
• Taal kan gebruikt worden om iets te onthouden.
• Taal kan gebruikt worden om een boodschap over te brengen.
• Taal kan gebruikt worden om iets te benoemen.
• Taal kan gebruikt worden om een verhaal weer te geven.

Esthetisch doel:
• Taal kan gebruikt worden om van te genieten.

NL.128 Begrijpen K2 K3 L4 1.1.12

Illustreren dat verhalen een opbouw hebben.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

NL.129 Begrijpen L1 L2 L4 1.1.12

Begrijpen de functie van hoofdletters en interpunctie bij het lezen van een tekst.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Functies van hoofdletters en interpunctie bij het lezen:
• De hoofdletter duidt het begin van een nieuwe zin aan.
• De hoofdletter geeft een naam aan.
• Het punt, uitroepteken en vraagteken duiden het einde van een zin aan.
• Een uitroepteken geeft weer dat de tekst luid wordt gelezen.
• Een vraagteken geeft weer dat een zin vragend wordt gelezen.

NL.130 Begrijpen L2 L4 1.1.12

Herkennen vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur.*

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur:
• de alinea
• de titel
• de tussentitel

Te hanteren begrippen

de alinea, de tussentitel, de titel

* Tekststructuur: informatieve teksten. Verhaalstructuur: verhalende teksten.

NL.131 Begrijpen L3 L4 1.1.12

Herkennen elementen van tekststructuur/verhaalstruc tuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Elementen van tekststructuur/verhaalstructuur:
• de regel
• het begin
• het midden
• het slot

Te hanteren begrippen

de regel, het begin, het midden, het slot

NL.132 Begrijpen L4 L5 L6 L6 1.1.8

Herkennen vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vormelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur:
• de tekstopmaak
• cursief
• vet
• hoofdstuk

Te hanteren begrippen

de tekstopmaak, cursief, vet, het hoofdstuk

NL.133 Begrijpen L5 L6 L6 1.1.8

Begrijpen vormelijke elementen van tekststructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Begrijpen:
• doel en gebruik

Vormelijke elementen van tekststructuur:
• de index
• de inhoudsopgave
• de legende
• de tabellen
• de figuren

NL.134 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.1.13

Illustreren het verband tussen tekststructuur/verhaalstructuur en teksttype.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de tekst, het teksttype

Voorbeelden

Verband tekststructuur en teksttype:
• Binnenkort gaat de klas naar een interactief museum. De leraar bracht een folder
    mee. De kinderen ontdekken zelf wat er allemaal te beleven valt door de folder te
    lezen. Het valt op dat elke activiteit wordt voorgesteld in een apart stukje tekst in
    de folder. Ze ontdekken de inkomprijs, het adres en de openingsuren achteraan op
    de folder.
• Bij het lezen van een verslag van een activiteit merkt Tijl op dat er eerst een
    inleiding is over de activiteit en dat daarna de gebeurtenissen beschreven worden.

NL.135 Begrijpen L3 L4 L5 L6 L4 1.1.13; L6 1.1.9

Begrijpen de hoofdgedachte van een tekst aan de hand van inhoudelijke elementen van tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Inhoudelijke elementen van tekststructuur:
• oorzaak-gevolgstructuur
• chronologische opbouw
• probleem-oplossingsstructuur
• vergelijkende opbouw
• beschrijvende opbouw

Inhoudelijke elementen van verhaalstructuur:
• begin (kennismaking: personages, situatie, plaats), midden (probleem en obstakels),
    slot (oplossing en afloop)
• chronologische opbouw

Voorbeelden

Oorzaak-gevolg:
In een tekst over de opwarming van de aarde lezen de leerlingen dat door de
opwarming de ijskappen smelten en daardoor de zeespiegel stijgt. De hoofdgedachte in
de tekst (oorzaak-gevolg) is: “de opwarming van de aarde zorgt voor een stijgende
zeespiegel”
Chronologisch opbouw:
In een tekst over de levenscyclus van een vlinder leiden leerlingen aan de hand van de
opeenvolgende chronologische stappen volgende hoofdgedachte af: “Het leven van een
vlinder bestaat uit vier fases die elkaar opvolgen.”
Probleem-oplossing:
In een tekst over het verkeer lezen de leerlingen over de toenemende
verkeersonveiligheid en mogelijke oplossingen. De hoofdgedachte is: “Toenemend
verkeer veroorzaakt gevaar voor voetgangers en fietsers, dus worden er maatregelen
genomen.”
Vergelijkende opbouw:
In een tekst over de verschillen en gelijkenissen tussen haaien en dolfijnen leiden
leerlingen aan de hand van vergelijkende elementen volgende hoofdgedachte af:
“Dolfijnen en haaien leven in zee maar verschillen sterk in bouw en ademhaling.”
Beschrijvende opbouw:
In een tekst over het leven in een middeleeuwse stad leiden de leerlingen aan de hand
van de verschillende beschrijvende elementen af dat de tekst beschrijft hoe een
middeleeuwse stad eruitzag en hoe het leven daar georganiseerd was.

NL.136 Gebruiken L5 L6 L6 1.1.9

Analyseren de doelen van teksten aan de hand van tekststructuur/verhaalstructuur.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Tekststructuur/verhaalstructuur:
• vormelijke elementen
• inhoudelijke elementen

NL.137 Begrijpen L2 L4 1.1.12

Herkennen samenhang in teksten.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Samenhang:
woorden die de volgorde aanduiden

Voorbeelden

Woorden die de volgorde aanduiden:
eerst, toen, daarna

NL.138 Begrijpen L3 L4 1.1.12

Herkennen samenhang in teksten aan de hand van structuuraanduiders.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
• verwijswoorden: verwijzen naar andere woorden of woordgroepen in de tekst
• signaal- en verbindingswoorden: verbinden zinnen of tekstdelen en geven aan wat
    voor verband er tussen die zinnen of tekstdelen bestaat.

Voorbeelden

Verwijswoorden
“Lisa zocht haar potlood maar ze kon het nergens vinden”
Signaal- en verbindingswoorden:
• Oorzaak-gevolg: “Door de zware regenval trad de rivier buiten haar oevers zodat
    verschillende dorpen tijdelijk onbereikbaar waren.”
• Chronologisch: “Toen de eerste telescopen werden uitgevonden, konden mensen
    voor het eerst planeten bestuderen.”
• Probleem-oplossing: “De waterfilter werd aangepast om de kwaliteit te
    verbeteren.”
• Vergelijking:” De lynx beweegt geruisloos net als andere katachtigen die in bossen
    leven.”
• Beschrijving: “De stad heeft historische gebouwen, onder andere kerken en
    marktpleinen.”

NL.139 Begrijpen L4 L4 1.1.12; L6 1.1.9

Begrijpen de betekenis van structuuraanduiders.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Structuuraanduiders:
• verwijswoorden
• signaal- en verbindingswoorden

Te hanteren begrippen

de structuuraanduider

Voorbeelden

Signaal- en verbindingswoorden:
• Oorzaak-gevolg: “Veel mensen rijden met de wagen dus stijgt de luchtvervuiling
    aanzienlijk.”
• Chronologisch: “Hij oefende elke dag dus werd hij beter in piano spelen..”
• Probleem-oplossing: “Sommige leerlingen hebben moeite met concentratie en
    daarom bieden scholen stilteplekken aan.”
• Vergelijking:” De tijger jaagt in het donker terwijl de leeuw meestal overdag jaagt.”
• Beschrijving: “Sommige vlinders hebben bijzondere patronen bijvoorbeeld stippen
    of strepen”

NL.140 Begrijpen L5 L6 L4 1.1.12

Herkennen de invloed van zinsconstructies en tekststructuur/verhaalstructuur op het tekstbegrip bij het lezen.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

De invloed van zinsconstructies en tekststructuur/verhaalstructuur:
• Korte concrete zinnen geven duidelijk de boodschap weer.
• Zinnen met structuuraanduiders geven een oorzaak-gevolg, chronologie, probleem-
    oplossing, vergelijking of beschrijving weer.
• In een informatieve tekst geven tussentitels bij alinea’s kort weer welke informatie
    in die alinea over het onderwerp zal gegeven worden.

Te hanteren begrippen

de redenering

NL.141 Engageren L4 L5 L6 L6 1.1.8

Tonen hun kennis van tekstconventies in verschillende contexten.

Nederlands › Lezen › Tekstconventies en tekst-/verhaalstructuur

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Thijs kan goed voorlezen. Dat komt omdat hij tijdens het lezen goed kijkt naar de
    leestekens. Zo weet hij wanneer hij moet ademhalen, de zinnen moet splitsen, even
    moet wachten enzovoort.
• Amina en Leyla lezen samen in een boek. Ze lezen om de beurt een zin. Daarbij
    kijken ze goed naar de hoofdletters en de leestekens. Zo weten zij waar de zin
    begint en waar die stopt.