Leerplandoelen zoeken — Leerplandoelen

BU.001 Begrijpen K1 KO 9.3.4; L4 5.3.1

Herkennen afspraken en regels.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
• in de klas
• op de speelplaats

Voorbeelden

• Emma ruimt op in de klas.
• Liam duwt niet in de rij.

BU.002 Begrijpen K2 K3 KO 9.3.4; L4 5.3.1

Illustreren afspraken en regels.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• in de klas
• op school

Te hanteren begrippen

de afspraak, de regel, samen, delen

BU.003 Begrijpen L1 L2 L4 5.3.1

Illustreren het belang van afspraken en regels voor het samenleven.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken en regels voor het samenleven:
• klasafspraken en –regels
• schoolafspraken en –regels
• spelafspraken en –regels

Voorbeelden

Belang van afspraken en regels:
om elkaar niet te storen tijdens het werken, omwille van veiligheidsredenen, om samen te
leven, om ruzies te voorkomen, zodat iedereen weet wat er van hem verwacht wordt,
omdat deze aansluiten op onze waarden en normen

BU.004 Begrijpen L3 L4 L4 5.3.1

Illustreren het belang van afspraken en regels voor het samenleven.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken en regels voor het samenleven:
• in het eigen gezin
• in groepen waar kinderen tijdens hun vrije tijd aan participeren
• in de samenleving

BU.005 Begrijpen L2 L4 9.1.17

Verwoorden wat rechten en plichten zijn.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• Een recht is iets wat je mag doen of krijgt.
• Een plicht is iets wat je moet doen voor anderen of voor jezelf.

BU.006 Begrijpen L2 L4 9.1.17

Herkennen enkele rechten en plichten in hun eigen leefwereld.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Rechten en plichten:
verkeersregels, schoolregels

BU.007 Begrijpen L3 L4 5.3.1

Beschrijven enkele rechten en plichten in hun eigen leefwereld.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de rechten, de plichten

BU.008 Begrijpen L4 L4 5.3.1

Illustreren dat rechten en plichten elkaar aanvullen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• Rechten geven vrijheid om dingen te doen, plichten zorgen ervoor dat iedereen goed
    met elkaar omgaat.
• We hebben rechten maar we moeten ook plichten vervullen om samen te kunnen
    werken.
• rechten: vrijheid van meningsuiting, recht op veiligheid, recht op privacy, recht op
    gelijkwaardige behandeling
• plichten: respecteren van regels, verantwoordelijk omgaan met materialen en de
    omgeving

Te hanteren begrippen

de vrijheid, de veiligheid, de privacy

BU.009 Begrijpen L5 L4 5.3.1

Illustreren dat rechten en plichten in de klas en de samenleving complementair zijn.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• Rechten en plichten horen samen. Je hebt het recht om gehoord te worden maar je
    hebt ook de plicht om anderen te respecteren.
• In een klas of maatschappij kunnen we pas echt samen werken als iedereen zijn
    rechten en plichten begrijpt en naleeft.

Te hanteren begrippen

het respect, de verantwoordelijkheid

Voorbeelden

Didier heeft het recht om boeken te lenen in de bibliotheek maar heeft de plicht om ze op
tijd terug te brengen.

BU.010 Begrijpen L6 L6 5.3.1

Beschrijven enkele rechten en plichten in een democratische samenleving.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• rechten: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie, recht op gelijke behandeling,
    stemrecht, persvrijheid, recht op privacy, eerlijke rechtsgang
• plichten: respecteren van de wetten, participatie aan verkiezingen, betalen van
    belastingen
• Rechten en plichten zijn opgenomen in de (grond)wet.

Te hanteren begrippen

de vrije meningsuiting, de (grond)wet, de democratie, de samenleving, de participatie

BU.011 Begrijpen K1 K2 KO 5.3.1

Herkennen inspraak en overleg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Inspraak en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in de klas- en schoolcontext

Inspraak/ overleg:
• mogen inbrengen wat ze willen of vinden
• samen kiezen helpt om de betrokkenheid te verhogen

Voorbeelden

• Farah kiest samen met de klas een liedje om te zingen in de kring.
• Imane beslist samen met de anderen welke spelhoek geopend wordt.

BU.012 Begrijpen K3 L1 L2 KO 5.3.1

Illustreren het belang van inspraak en overleg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Inspraak en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
in klas- en schoolcontext

Inspraak en overleg:
• Inspraak en overleg betekent dat iedereen zijn mening mag geven en mee mag
    denken.
• Samen praten over ideeën helpt om eerlijke en duidelijke afspraken te maken die
    voor iedereen goed werken.
• Op basis van stemmen kan een beslissing genomen worden.

Te hanteren begrippen

de mening, het idee, samen praten, de kring, stemmen, het overleg

Voorbeelden

• Frederique geeft zijn mening tijdens een klasgesprek. Zo weet iedereen wat hij denkt.
• In de kleuterklas van Hira wordt via klassikaal stemmen beslist hoe ze het thema vorm
    gaan geven.

BU.013 Begrijpen L3 KO 5.3.1

Illustreren het principe van inspraak en overleg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Inspraak en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• belang van inspraak en overleg: Iedereen heeft het recht om zijn of haar mening te
    geven en mee te denken over beslissingen die invloed hebben op een groep.

Principe:
• Beslissingen worden genomen op basis van overleg en respect voor verschillende
    meningen.
• In een democratie werken we samen om beslissingen te nemen.

Te hanteren begrippen

de inspraak, de meerderheid, de minderheid

BU.014 Begrijpen L2 L4 5.3.1

Illustreren het principe van een stemming.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
binnen klas- en schoolcontext

Principe:
medezeggenschap

Voorbeelden

Madeleine legt uit dat in de klasstemming iedereen een stem mag uitbrengen om te
bepalen wie de groepsleider wordt voor het groepswerk.

BU.015 Begrijpen L3 L4 5.3.1

Beschrijven de functie van verkiezingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Functie:
Niet iedereen kan deelnemen aan overleg. Daarom worden via verkiezingen
vertegenwoordigers gekozen.

Te hanteren begrippen

de verkiezingen, de kandidaat, kiezen

Voorbeelden

Madeleine legt uit dat in de klasstemming iedereen een stem mag uitbrengen om te
bepalen wie de vertegenwoordiger wordt in de leerlingenraad.

BU.016 Begrijpen L3 L4 L4 5.3.1

Beschrijven de belangrijke principes bij democratische verkiezingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Democratische verkiezingen:
• op niveau van de school: kandidaten en verkiezingen van de leerlingenraad
• op niveau van de samenleving: Democratie maakt gebruik van regelmatige, vrije en
    eerlijke verkiezingen waarin burgers kunnen stemmen op kandidaten of partijen. Dit
    stelt hen in staat om hun voorkeuren te uiten en invloed uit te oefenen op het beleid.

Principes:
• Iedereen mag stemmen.
• De kiezers stemmen vrij en in het geheim.
• Elke stem telt even zwaar.
• Regelmatige en eerlijke verkiezingen zorgen ervoor dat vertegenwoordigers de
    wensen van de kiezer uitvoeren.
• De verkozen personen nemen beslissingen voor anderen (vertegenwoordiging).

Te hanteren begrippen

de democratie, de kiezer, de stem, de vertegenwoordiger, de vertegenwoordiging, de
eerlijkheid, het geheim, de gelijkheid, de politieke partij, het stemrecht, de stemplicht, de
opkomstplicht, de macht, de campagne, de meerderheid, de minderheid

Voorbeelden

• Niels legt uit dat bij de verkiezingen voor de leerlingenraad elke klas één
    vertegenwoordiger kiest door middel van stemming zodat iedereen een eerlijke kans
    krijgt om mee te beslissen.
• Tine beschrijft hoe na het stemmen alle stemmen worden geteld en de kandidaat met
    de meeste stemmen wordt gekozen, wat een belangrijk principe is in democratische
    verkiezingen.

BU.017 Begrijpen L4 L4 5.3.1

Duiden verkiezingen als een belangrijk element van een democratische rechtsstaat.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Democratische rechtsstaat:
In een democratie heeft het volk de macht. Burgers kiezen via verkiezingen hun
vertegenwoordigers. Deze vertegenwoordigers nemen beslissingen in naam van het volk.

BU.018 Begrijpen L3 L4 L4 5.3.2

Herkennen principes van een democratische rechtsstaat in samenlevingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in bestudeerde samenlevingen uit het verleden

Te hanteren begrippen

de verkiezingen, de vertegenwoordiging, de macht, de rechten, de plichten, de regel, de
afspraak, de gelijkheid

Voorbeelden

In bestudeerde samenlevingen:
• Stemmen in het oude Athene
• Wetten in het Romeinse Rijk
• Stadsrechten voor burgers in middeleeuwse steden; de Keure van Kortenberg

BU.019 Begrijpen L4 GO!-doel

Herkennen andere bestuursvormen dan democratie.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Andere bestuursvormen:
• dictatuur: Eén persoon of een zeer kleine groep heeft de macht. De bevolking mag
    niet mee beslissen of kritiek geven.
• absolute monarchie: Een koning of koningin heeft alle macht.
• theocratie: Het land wordt bestuurd op basis van religieuze regels en door religieuze
    leiders.

BU.020 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Analyseren andere bestuursvormen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
• macht
• inspraak
• vrijheden
• rechten
• gelijkwaardigheid

BU.021 Begrijpen L5 L6 L6 5.3.1

Beschrijven de scheiding van machten in een democratische rechtsstaat.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Scheiding van machten:
• In een democratie zijn er drie machten: de wetgevende, de uitvoerende en de
    rechterlijke macht.
• De wetgevende macht maakt wetten en controleert de uitvoerende macht. De
    uitvoerende macht zorgt dat wetten worden toegepast en nageleefd. De rechterlijke
    macht doet uitspraken over geschillen en controleert de wettelijkheid van de daden
    van de uitvoerende macht. Iedere macht controleert de andere, niemand kan alles
    zelf beslissen.
• In een rechtbank worden niet enkel strafzaken behandeld maar ook burgerlijke zaken,
    familiezaken, handelszaken

Te hanteren begrippen

de politie, de rechter, de rechtbank, het vonnis, de scheiding der machten, de regering, de
wetten, de democratie, het parlement

Voorbeelden

Wetgevende macht:
Het federale parlement keurt een nieuwe milieuwet goed.
Uitvoerende macht:
De federale regering voert de milieuwet uit via het ministerie van Milieu.
Rechterlijke macht:
Als een bedrijf de milieuwet overtreedt, kan een rechtbank een boete opleggen.

BU.022 Begrijpen L5 L6 L6 5.3.1

Beschrijven hoe de democratische rechtsstaat bescherming biedt.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Bescherming:
• Rechten en plichten van burgers worden beschermd door de grondwet.
• De overheid moet zich aan die regels houden.
• Iedereen is gelijk voor de wet.

Te hanteren begrippen

de bescherming, de grondwet, de vrijheid

BU.023 Begrijpen L3 L4 9.1.17

Benoemen enkele Rechten van het Kind.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten van het Kind:
• recht op onderwijs
• recht op privacy
• recht op vrije tijd
• recht op eigen identiteit
• recht op veiligheid en bescherming

Te hanteren begrippen

het recht op onderwijs, het recht op privacy, het recht op vrije tijd, het recht op eigen
identiteit, het recht op veiligheid en bescherming

BU.024 Begrijpen L3 L4 9.1.17; L4 9.1.18

Beschrijven het belang van de Rechten van het Kind.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Belang van de Rechten van het Kind:
• Kinderrechten zijn afspraken die zorgen dat alle kinderen veilig, gezond en eerlijk
    kunnen opgroeien, waar ze ook wonen.
• Volwassenen moeten met de belangen van kinderen rekening houden.
• Het Verdrag van de Rechten van het Kind is een internationale overeenkomst waarin
    deze rechten zijn vastgelegd.

Te hanteren begrippen

het kinderrecht, de Rechten van het Kind

BU.025 Gebruiken L3 L4 L4 9.1.19

Analyseren kinderrechten in hun eigen leefwereld.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
het waarborgen of schenden van kinderrechten

BU.026 Begrijpen L5 L6 9.1.14; L6 9.1.15

Benoemen organisaties die zich inzetten voor kinder- en mensenrechten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Organisaties:
• in Vlaanderen: het Kinderrechtencommissariaat
• wereldwijd: Unicef, De Verenigde Naties (VN), Amnesty International, Raad van
    Europa – Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Te hanteren begrippen

het kinderrechtencommissariaat, UNICEF, de Verenigde Naties (VN), Amnesty
International, de Raad van Europa, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens

BU.027 Begrijpen L5 L6 9.1.14; L6 9.1.15

Beschrijven de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
• In de verklaring worden de rechten en vrijheden van de mens vastgelegd.
• De mensenrechten gelden voor iedereen, waar je ook bent.
• Alle leden van de Verenigde Naties hebben zich gebonden aan de Universele
    Verklaring van de Rechten van de Mens.

BU.028 Begrijpen L5 L6 9.1.14; L6 9.1.15

Benoemen enkele elementen uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
• Alle mensen worden vrij en met gelijke rechten geboren.
• Je het recht op leven, vrijheid en veiligheid.
• Slavernij is verboden.
• Je bent onschuldig tot het tegendeel bewezen is.
• Je hebt het recht om naar een ander land te gaan en dat land te vragen om jou te
    beschermen.
• Je mag je eigen godsdienst en overtuiging kiezen.

BU.029 Begrijpen L5 L6 9.1.16; L6 9.1.15

Begrijpen hoe mensenrechten en kinderrechten zicht tot elkaar verhouden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verhouding van mensenrechten en kinderrechten tot elkaar:
• Kinderrechten zijn een vorm van mensenrechten.
• Kinderrechten zijn specifieker geformuleerd voor kinderen.

BU.030 Begrijpen L6 L6 9.1.17; L6 9.1.15

Illustreren hoe kinder- en mensenrechten geschonden worden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Geschonden worden:
• in de eigen samenleving
• in de wereld

BU.031 Begrijpen L6 L6 9.1.17; L6 9.1.15

Illustreren hoe mensen opkomen voor kinder- en mensenrechten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

BU.032 Gebruiken K1 K2 K3 KO 9.3.4; L4 5.3.1

Passen eenvoudige afspraken en regels toe.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: afspraken, regels en inspraak

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Toepassen:
• in de klas
• op de speelplaats

BU.033 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 5.3.1

Volgen afspraken en regels.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: afspraken, regels en inspraak

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken en regels:
• klasafspraken en -regels
• schoolafspraken en -regels
• spelafspraken en -regels
• afspraken en regels in de samenleving

Voorbeelden

• Geraldine start met opruimen zodra de leerkracht het opruimsignaal geeft.
• Morad kijkt op het takenbord en ziet dat hij deze week verantwoordelijk is voor het
    vegen van de klas.

BU.034 Gebruiken K2 K3 L4 5.3.1

Maken afspraken.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: afspraken, regels en inspraak

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken:
op groeps- en klasniveau
• afspraken bij het samenspelen
• afspraken bij groepswerk

Maken:
vanuit gedeelde waarden en normen
afspraken op initiatief van de leraar

BU.035 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 5.3.1

Maken afspraken.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: afspraken, regels en inspraak

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken:
op groeps- en klasniveau
• afspraken bij het samenspelen
• afspraken bij groepswerk
• afspraken vastleggen
• afspraken evalueren

Maken:
vanuit gedeelde waarden en normen
voorstellen formuleren voor bijsturing
afspraken op initiatief van de leraar

BU.036 Gebruiken K1 K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 5.3.1

Gebruiken inspraakmogelijkheden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: afspraken, regels en inspraak

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Inspraakmogelijkheden:
verschillende vormen van leerlingenparticipatie

Voorbeelden

Inspraakmogelijkheden:
een taakverdeling, een keuzebord, samen de inhoud van een thema bepalen, samen
beslissingen nemen in een groepswerk, een kringgesprek, online stemtools, een
ideeënbus, een werkgroep, een klankbordgroep, een klasraad, een leerlingenraad, een
buurtpetitie voor een veiligere schoolomgeving of behoud van een bosje

BU.037 Begrijpen K1 KO 9.1.1

Herkennen verkeersborden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersborden

BU.038 Begrijpen K2 K3 KO 9.1.1

Herkennen verkeersborden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersborden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersborden:
• pas op - borden (A-serie gevaarsborden)
• ik moet hier – borden (D-serie gebodsborden)
• ik mag hier niet – borden (C-serie verbodsborden)
• kijk hier eens – borden (F-serie aanwijsborden)

Te hanteren begrippen

het verkeersbord

BU.039 Begrijpen K2 K3 KO 9.1.1

Herkennen de betekenis van verkeersborden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersborden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersborden:
• stoppen en voorrang verlenen (B5)
• verkeerslichten voor voetgangers en fietsers (A33)

Te hanteren begrippen

het zebrapad, de voetganger, het fietspad, verboden, moeten, mogen, oppassen

BU.040 Begrijpen L1 L2 L4 9.1.1

Herkennen de betekenis van verkeersborden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersborden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersborden:
• gevaarsborden:
    o verkeerslichten (A33)
    o werken (A31)
    o verkeersdrempel (A14) verhoogde inrichting
    o schoolomgeving (A23) opgelet kinderen
• voorrangsborden:
    o stoppen en voorrang verlenen (B5)
• gebodsborden:
    o verplicht fietspad (D7)
    o verplichte richting (D1)
    o deel van de weg voorbehouden voor voetgangers en fietsers (D9 en D10)
    o verplichte weg voor voetgangers (D11)
• verbodsborden:
    o verboden toegang voor voetgangers (C19)
    o verboden toegang voor fietsers (C11)
    o verboden toegang voor iedere bestuurder in beide richtingen (C3)
• aanwijsborden:
    o oversteekplaats voor fietsers en bromfietsers (F50)
    o oversteekplaats voor voetgangers (F49)

Te hanteren begrippen

de voorrang, de oversteekplaats, de fietser, de bromfietser, de verkeersdrempel, het
verkeerslicht, de werken, de richting

BU.041 Begrijpen L3 L4 L6 9.1.1

Herkennen de betekenis van verkeersborden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersborden

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersborden:
• gevaarsborden:
    o oversteekplaats voor voetgangers (A21)
    o opgelet kinderen (A23)
    o rijbaanversmalling (A7a)
    o overgang met slagbomen (A41)
    o overgang met twee of meer sporen (A47)
    o openbare weg kruist met een of meer in de rijbaan aangelegde sporen (A49)
• voorrangsborden:
    o voorrangsbord (B1)
    o voorrangsweg (B9)
    o einde voorrangsweg (B11)
    o voorrang op de kruisende zijwegen (B15a)
    o kruispunt waar voorrang van rechts geldt (B17)
    o smalle doorgang voorrang verlenen aan de bestuurders die uit de
      tegenovergestelde richting komen (B19)
    o smalle doorgang voorrang ten opzichte van de bestuurders die uit de
      tegenovergestelde richting komen (B21)
    o doorrijden of afslaan toegestaan tijdens rood licht of oranje knipperlicht (B22 en
      B23) mits verlenen voorrang andere weggebruikers
• verbodsborden:
    o verboden richting voor iedere bestuurder (C1)
    o verbod rechts af te slaan (C31b)
• gebodsborden:
    o verplicht rechtdoor (D1a)
    o verplicht rechts afslaan (D1b)
    o verplicht rondgaand verkeer (D5)
• aanwijsborden:
    o begin van een bebouwde kom (F1b)
    o einde van een bebouwde kom (F3b)
    o zone 30 km/u (F4a)
    o einde zone 30 km/u (F4b)
    o opstelvlak voor fietsers en bromfietsen (F14)
    o fietsstraat (F111)
    o einde fietsstraat (F113)
    o doodlopende weg (F45)
• onderborden betreffende fietsen en bromfietsen:
    o uitgezonderd fietsers (M2)
    o fietsers, bromfietsers klasse A, B en speedpedelecs mogen in 2 richtingen (M5bis)

Te hanteren begrippen

de versmalling, de slagboom, het spoor, het voorrangsbord, de voorrangsweg, de zijweg,
verplicht, de bebouwde kom, het verbod, de fietsstraat, de doodlopende weg, de
speedpedelec, de bestuurder, het kruispunt, de weggebruiker, het opstelvlak

BU.042 Begrijpen K1 KO 9.1.1

Herkennen verkeersregels en -signalen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

BU.043 Begrijpen K2 K3 KO 9.1.1

Herkennen verkeersregels en -signalen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersregels en -signalen:
• Verkeerslichten voor voetgangers en fietsers
• Stop bij een stopbord.
• Speel niet op of bij de straat.
• Blijf als voetganger op het voetpad of de berm.
• Stap als voetganger langs de huizenkant.
• Je mag op het voetpad en de verhoogde berm fietsen als je jonger dan 10 jaar bent*.
• Steek over op een veilige plaats. Regel: Steek altijd over op een zebrapad of bij een
    verkeerslicht, en wacht tot het licht groen is of tot het veilig is om over te steken.
    Maak altijd oogcontact met aankomende bestuurders voor je oversteekt.
• Kijk goed bij het oversteken. Regel: Voordat je de straat oversteekt, moet je eerst naar
    links, dan naar rechts, en opnieuw naar links kijken om te controleren of er geen
    voertuigen aankomen.
• In de auto moet je in het kinderzitje zitten en de veiligheidsgordel om hebben.

Te hanteren begrippen

het rood licht, het groen licht, het zebrapad, oversteken, stoppen

* vanaf 1 juni 2027: als je jonger dan 12 jaar bent

BU.044 Begrijpen L1 L2 L4 9.1.1

Illustreren verkeersregels en -signalen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersregels en -signalen:
• fietsen op het fietspad rechts in de rijrichting of het voetpad
• auditieve signalen: fietsbel, bel tram, claxon
• handgebaren van een gemachtigd opzichter
• bel- en lichtsignalen van hulpdiensten (brandweer, ambulance, politie)
• Op een fietspad heeft een fietser voorrang ten opzichte van een voetganger.
• Op de rijbaan links wandelen.
• Een straat of kruispunt oversteken als voetganger: Wachten op een veilige plek.
    Rechtstreeks oogcontact zoeken en bevestigen met andere weggebruikers alvorens
    over te steken. Eerst links kijken, dan rechts, en dan nog eens links voordat ze
    oversteken. Tijdens het oversteken nogmaals naar rechts kijken.

Te hanteren begrippen

de stoeprand, de rijbaan, de berm, het voetpad, het zebrapad, de weg oversteken, het
fietspad

BU.045 Gebruiken K1 K2 K3 L1 L2 L4 9.1.4

Gaan veilig naar de overkant van een straat of kruispunt.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gaan:
onder toezicht

Straat of kruispunt:
• met zebrapad of lichten of gemachtigd opzichter of agent
• met verkeerslichten

Veilig naar de overkant:
op een zebrapad

BU.046 Begrijpen L3 L4 L4 9.1.1

Illustreren verkeersregels en -signalen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersregels en -signalen:
• hoe veilig oversteken als er geen voorzieningen zijn
• fluitsignaal en armgebaren van een politieagent
• voorrangsregels voor de hulpdiensten
• waarschuwingssignalen op een spoorwegovergang: knipperende rode lichten en een
    belgeluid
• voorrangsregels in een fietsstraat

Te hanteren begrippen

de fietsstraat

BU.047 Gebruiken L3 L4 L4 9.1.4

Gaan veilig naar de overkant van een straat of kruispunt.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gaan:
onder toezicht

Straat of kruispunt:
• met zebrapad of lichten of gemachtigd opzichter of agent
• zonder voorzieningen

Veilig naar de overkant:
kiezen voor een zebrapad als dit dichtbij is

BU.048 Begrijpen L5 L6 L6 9.1.1

Illustreren verkeersregels en -signalen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verkeersregels en -signalen:
• Het is veiliger om over te steken met de fiets aan de hand.
• Voetgangers op het zebrapad hebben voorrang, maar moeten wel goed uitkijken en
    oogcontact maken met bestuurders alvorens over te steken.
• Passagiers van een bus of tram hebben bij het uit- of instappen voorrang.
• Een bus, die de bushalte verlaat, heeft voorrang.
• de algemene voorrangsregel: voorrang van rechts
• de wegmarkeringen: stopstreep, haaientanden, fietsoversteekplaats, fietsopstelvlak

BU.049 Gebruiken L5 L6 L4 9.1.4

Gaan veilig naar de overkant van een straat of kruispunt.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gaan:
onder toezicht

Straat of kruispunt:
• zonder voorzieningen
• T-kruispunt zonder voorzieningen

BU.050 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 9.1.1; L4 9.1.4; L6 9.1.1

Verplaatsen zich veilig op de openbare weg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Zich verplaatsen:
als voetganger en fietser
onder begeleiding

Veilig:
dankzij kennis van de verkeersborden, -regels en -signalen

BU.051 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 9.1.1; L4 9.1.4; L6 9.1.1

Tonen hun kennis van verkeersborden, -regels en signalen bij het zich verplaatsen in het verkeer.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Verkeersregels en -signalen

BU.052 Begrijpen K1 KO 9.1.2

Herkennen een veilige verkeersuitrusting.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

BU.053 Begrijpen K2 K3 L1 KO 9.1.2

Beschrijven een veilige voetgangers- en fietsuitrusting.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
het belang

Veilige voetgangers-en fietsuitrusting:
• reflecterende en fluorescerende kleding
• fietshelm
• kinderzitje en veiligheidsgordel

Te hanteren begrippen

veilig, fluo, de (fiets)helm, de gordel, het kinderzitje

BU.054 Begrijpen L2 L3 L4 L4 9.1.2

Beschrijven een veilige voetgangers-en fietsuitrusting.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
het belang

Veilige voetgangers-en fietsuitrusting:
• geen koptelefoon dragen: horen van het verkeer
• reflecterende en fluorescerende kleding en rugzakhoes
• fietshelm die voldoet aan de veiligheidsnormen (CE markering)
• een fiets met minimale uitrusting

BU.055 Begrijpen K2 K3 L4 9.1.3

Herkennen de minimale uitrusting voor de fiets.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Minimale uitrusting voor de fiets:
• goed werkende verlichting en remmen
• reflectoren
• fietsbel

Te hanteren begrippen

het licht, de rem, de reflector, de (fiets)bel

BU.056 Begrijpen L1 L2 L4 9.1.3

Beschrijven de minimale uitrusting voor de fiets.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Minimale uitrusting voor de fiets:
• fietsbel
• twee goed werkende remmen
• goed werkende verlichting
• reflectoren

Te hanteren begrippen

de verlichting

BU.057 Begrijpen L3 L4 L4 9.1.3

Beschrijven de verplichte minimale uitrusting voor de fiets.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verplichte minimale uitrusting voor de fiets:
• fietsbel: hoorbaar op 20 meter
• twee goed werkende remmen: één op het voorwiel en één op het achterwiel
• reflectoren: vooraan wit, achteraan rood, aan weerszijden van de pedalen wit of geel,
    op de spaken en/of banden minstens 2 gele of oranje dubbelzijdige reflectoren en/of
    een witte reflecterende strook aan weerszijden van elke band
• goed werkende verlichting en remmen: witte voorlicht, rode achterlicht, de lichten
    mogen knipperen, lichten moeten bevestigd worden op de fiets of op het lichaam

BU.058 Begrijpen L3 L4 L4 9.1.2

Illustreren het belang van veiligheidsmaatregelen in het verkeer.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Veiligheidsmaatregelen in het verkeer:
veilige voetgangers- en fietsuitrusting

Belang:
• voorkomen van ongelukken, beschermen van jezelf en anderen
• zien en gezien worden, horen en gehoord worden

BU.059 Gebruiken K1 K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 9.1.2; L4 9.1.2; L4 9.1.3

Gebruiken een veilige uitrusting in het verkeer.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Veilige uitrusting

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruiken:
controle voor vertrek

BU.060 Begrijpen K2 K3 L1 L2 GO!-doel

Herkennen de basisregels voor busveiligheid.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Busveiligheid:
• Blijven zitten tijdens het rijden.
• Het gangpad vrijhouden van boekentassen en andere spullen.
• Gebruik geen harde stemmen of afleidende acties die de chauffeur kunnen storen.
• Als de bus is uitgerust met gordels, moeten deze altijd correct worden gedragen.

BU.061 Gebruiken K2 K3 L1 L2 GO!-doel

Interpreteren de basisregels voor busveiligheid.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

BU.062 Gebruiken K3 L1 L2 L3 L4 9.1.5

Evalueren risicovolle verkeerssituaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Risicovolle verkeerssituaties:
• de dode hoek
• de tram, bus en hulpdiensten die altijd voorrang hebben

BU.063 Gebruiken L2 L3 L4 9.1.1

Evalueren risicovolle verkeerssituaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Risicovolle verkeerssituaties:
• gevaarlijke kruispunten
• oversteken tussen geparkeerde voertuigen of nabij heuvel of bocht
• ontbreken van een fietspad: rechts rijden op de rijbaan

BU.064 Gebruiken L4 L5 L6 GO!-doel

Evalueren risicovolle verkeerssituaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Risicovolle verkeerssituaties:
• uit- en inrijdende voertuigen bij opritten of garages
• deur van een geparkeerde auto die opengaat
• afleiding door een gsm en muziek beluisteren
• slecht verlichte gebieden
• gladde wegen
• slechte zichtbaarheid door weersomstandigheden

BU.065 Gebruiken L3 L4 L5 L6 L4 9.1.5

Reageren gepast op risicovolle situaties in het verkeer.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gepast reageren:
anticiperen

BU.066 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 9.1.4

Tonen hun kennis over het zich veilig verplaatsen in het verkeer.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: deelnemen aan het verkeer › Risicovolle verkeerssituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Ook al is Freya gehaast, ze loopt niet op de rijbaan om iemand voorbij te steken.
• Viggo draagt altijd zijn fietshelm.

BU.067 Begrijpen K2 K3 L1 KO 9.1.3

Herkennen noodsituaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Noodsituatie:
acute, ernstige situatie met direct gevaar voor mens, dier of materiaal. Vaak is hulp
meteen nodig.

Voorbeelden

Noodsituaties:
brand, iemand die valt of gewond raakt, iemand die bewusteloos is

BU.068 Begrijpen L2 L3 L4 KO 9.1.3

Herkennen risicovolle situaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Risicovolle situatie:
• een mogelijk gevaarlijke situatie, er is nog geen direct gevaar. Het kan wel gevaarlijk
    worden als er niets gebeurt of iemand een fout maakt.
• Het nemen van voorzorgen vermindert de kans op ongevallen.

Te hanteren begrippen

het gevaar, het risico

Voorbeelden

Risicovolle situaties:
spelen bij water, afstand tot een treinspoor, losse kabels

BU.069 Gebruiken K2 K3 L1 KO 9.1.3

Reageren gepast op noodsituaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gepast:
• signaleren aan een volwassene wanneer er gevaar dreigt of iemand in gevaar is
• kalm blijven
• zichzelf en anderen uit gevaarlijke situaties houden

BU.070 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 KO 9.1.3

Reageren gepast op noodsituaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gepast:
• inschatten van risico’s
• signaleren aan een volwassene wanneer er gevaar dreigt of iemand in gevaar is
• kalm blijven
• zichzelf en anderen uit gevaarlijke situaties houden

BU.071 Gebruiken L2 L3 L4 KO 9.1.3

Reageren gepast op risicovolle situaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gepast reageren:
anticiperen

BU.072 Begrijpen L3 L4 L4 9.1.6

Beschrijven het noodnummer 112.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Noodnummer:
• Je mag dit nummer bellen als er met spoed politie, brandweer of ambulance nodig is.
• Je belt dit nummer in geval van levensbedreigende situaties of ernstige ongelukken.

BU.073 Gebruiken L3 L4 L4 9.1.10

Voeren een noodoproep uit.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Uitvoeren:
in een gesimuleerde omgeving

Een noodoproep:
• hulp inroepen bij een noodgeval: volwassene verwittigen en/of 112 bellen
• beschrijven wat er gebeurd is: wie, wat, waar
• kalm blijven en duidelijk spreken

BU.074 Begrijpen K1 L6 9.1.5

Herkennen veiligheidsvoorschriften en gevarenpictogrammen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gevarenpictogrammen:
van materialen en substanties

BU.075 Begrijpen K2 K3 L6 9.1.5

Herkennen de betekenis van de veiligheidspictogrammen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Veiligheidspictogrammen:
• gebodspictogrammen
      o handen wassen verplicht
      o afvalbak verplicht gebruiken
• verbodspictogrammen
      o geen doorgang voor voetgangers
      o verboden te klimmen
      o eten en drinken verboden
      o kinderen niet toegestaan

Te hanteren begrippen

het pictogram, ik moet, ik mag hier niet, opgelet

BU.076 Begrijpen L1 L2 L6 9.1.5

Herkennen de betekenis van de veiligheidspictogrammen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Veiligheidspictogrammen:
• reddingspictogrammen
      o nooduitgang
      o richtingspijl links
      o richtingspijl rechts
      o richtingspijl rechtdoor
      o uitgang
      o verzamelplaats
      o EHBO
      o drinkwater
• gebodspictogrammen
• verbodspictogrammen
      o geen drinkwater
      o niet betreden
• waarschuwingspictogrammen
      o waarschuwing struikelgevaar
      o waarschuwing valgevaar
      o waarschuwing elektrische spanning

BU.077 Begrijpen L3 L4 L6 9.1.5

Herkennen de betekenis van de veiligheidspictogrammen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Veiligheidspictogrammen:
• brandbestrijdingspictogrammen:
      o de brandblusser
      o de brandslang
      o de brandladder
• reddingspictogrammen
      o uitgang
      o de noodhamer
      o de dokter/ de arts
• gebodspictogrammen
• verbodspictogrammen
      o lift niet gebruiken voor personen
      o verboden te fotograferen
      o verboden te duiken
• waarschuwingspictogrammen
      o waarschuwing voor diep water
      o waarschuwing voor ondiep water
      o waarschuwing voor plotselinge diepte in het zwembad

BU.078 Begrijpen L5 L6 L6 9.1.5

Herkennen de betekenis van de veiligheidspictogrammen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Veiligheidspictogrammen:
• brandbestrijdingspictogrammen:
      o het branddeken
• reddingspictogrammen
      o de brancard
      o eerste hulpverlener
      o medische verbandtas
      o automatische defibrilator
• verbodspictogrammen
      o roken en open vuur verboden
      o verboden de mobiele telefoon te gebruiken
• waarschuwingspictogrammen
      o waarschuwing giftige stoffen
      o waarschuwing heet oppervlak
      o waarschuwing ontvlambare stoffen

BU.079 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L6 9.1.5

Passen hun handelen aan in functie van aanwezige veiligheidsvoorschriften en gevarenpictogrammen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

BU.080 Gebruiken L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Passen EHBO toe in gesimuleerde situaties.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Toepassen:
• bij brandwonden: eerst water, de rest komt later; 20,20,20-regel
• kleine wonden verzorgen: schoonmaken met water, pleister/verband aanbrengen
• neusbloeding stoppen
• alarm slaan en hulp inschakelen
• veilige omgeving creëren

BU.081 Engageren L3 L4 L5 L6 L6 9.1.5

Tonen hun kennis van risicovolle en noodsituaties in verschillende contexten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Conventioneel burgerschap: handelen in risicovolle situaties of noodsituaties

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Loes ziet een vriend te ver het water in gaan zonder te kunnen zwemmen. Ze roept:
    "Kom terug, dat is te diep!" en waarschuwt een volwassene in plaats van zelf het
    water in te gaan.
• Tijdens een fietstocht valt Mustafa en blijft op de grond liggen. Anika zegt: "Blijf stil
    liggen en probeer niet te bewegen. Ik haal hulp."

BU.082 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 9.1.17; L4 9.1.19; L6 9.1.15

Komen op voor de rechten van anderen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Sociaal bewogen burgerschap

BU.083 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 9.1.17; L4 9.1.19; L6 9.1.15

Tonen hun kennis over rechten en plichten in verschillende contexten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Sociaal bewogen burgerschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Akram legt tijdens een sportles uit dat elke speler recht heeft op gelijke speelkansen
    en dat iedereen de plicht heeft om de spelregels te respecteren.
• Leyla bespreekt in een les natuur dat iedereen recht heeft op een schone en gezonde
    leefomgeving maar ook de verantwoordelijkheid draagt om goed voor de natuur te
    zorgen.

BU.084 Begrijpen K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Herkennen het belang van het verdelen van taken en verantwoordelijkheden in een groep.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Sociaal bewogen burgerschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verdelen van taken en verantwoordelijkheden:
• bij groepswerk: in wisselende rollen
• bij klastaken

Voorbeelden

• Dina merkt op dat samenwerken aangenamer en vlotter verloopt wanneer iedereen
    zijn taak en verantwoordelijkheid binnen de groep opneemt, inclusief de rol van
    leider, waardoor het resultaat beter en eerlijk verdeeld is.
• Michel ervaart tijdens een groepsopdracht dat het verdelen van rollen ervoor zorgt
    dat iedereen efficiënt kan werken en het werk sneller af is.

BU.085 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Tonen een verantwoordelijke houding in een groep.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Sociaal bewogen burgerschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verantwoordelijke houding:
• opnemen van taken en verantwoordelijkheden
• in functie van het leer- en leefklimaat
• op klas- en schoolniveau

Voorbeelden

Verantwoordelijke houding op niveau van de klas:
klastaken, een taak bij een groepswerk.
Verantwoordelijke houding op niveau van de school:
zorg voor dieren, onderhouden van de moestuin, het ‘milieuteam’, de redactie van de
schoolkrant, het klasdoorbrekend lezen, een buddysysteem voor nieuwe leerlingen, DJ’s
tijdens de middagspeeltijd, het opruimteam

BU.086 Gebruiken K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Geven voorstellen om het samenleven op school en in de buurt te bevorderen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Sociaal bewogen burgerschap

BU.087 Engageren K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 GO!-doel

Dragen bij aan initiatieven die het samenleven op school en in de buurt willen bevorderen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke participatie: actief burgerschap › Sociaal bewogen burgerschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Initiatieven:
het schoolfeest, voorlezen in een kinderdagverblijf, zingen in het rust- en
verzorgingstehuis, een opruimactie in het park, een klas- of schoolactie voor een goed
doel

BU.088 Begrijpen L3 GO!-doel

Illustreren de bevoegdheden van de steden en de gemeenten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• minstens twee bevoegdheden
• gemeenschappelijke voorzieningen in de eigen gemeente of stad
Steden en gemeenten:
• De burgemeester en schepenen besturen de gemeente of stad.

Te hanteren begrippen

de burgemeester, de schepen

Voorbeelden

Bevoegdheden van de gemeente:
openbare werken, sociale bijstand, ordehandhaving, huisvesting, onderwijs
Gemeenschappelijke voorzieningen in de gemeente:
de bibliotheek, het containerpark, het speelbos, het zwembad, het cultuurhuis, de
huisvuilophaling

BU.089 Begrijpen L3 GO!-doel

Illustreren de bevoegdheden van de provincies.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• minstens één bevoegdheid
• gemeenschappelijke voorzieningen in de eigen provincie

Voorbeelden

Bevoegdheden van de provincie:
ruimtelijke ordening, cultuur, mobiliteit.
Gemeenschappelijke voorzieningen in een provincie:
provinciale wegen en fietsverbindingen, provinciaal recreatiedomein

BU.090 Begrijpen L4 L6 9.1.6

Beschrijven de Belgische federale staatsstructuur.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Belgische federale staatsstructuur:
• drie gemeenschappen: de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap, de
    Duitstalige Gemeenschap
• drie gewesten: Het Vlaams Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, het Waals
    Gewest

Te hanteren begrippen

de federale staat, de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap, de Duitstalige
Gemeenschap, Het Vlaams Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, het Waals Gewest

BU.091 Begrijpen L5 L6 L6 9.1.6

Illustreren de bevoegdheden van de federale staat.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• minstens twee bevoegdheden
• gemeenschappelijke voorzieningen

De federale staat:
• de federale regering: de eerste minister en ministerraad
• het federaal parlement
• de rol van de koning: ondertekent wetten en vertegenwoordigt België in het
    buitenland

Te hanteren begrippen

de regering, de eerste minister, de ministerraad, het parlement, de koning

Voorbeelden

Bevoegdheden van de federale staat:
justitie, sociale zekerheid, defensie en volksgezondheid.
Gemeenschappelijke voorzieningen in de federale staat:
de rechtbanken, de sociale bescherming zoals de werkloosheidsuitkering en de
pensioenen, het leger, de federale politie.

BU.092 Begrijpen L6 GO!-doel

Herkennen erkende symbolen van België.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Erkende symbolen:
• feestdag
• vlag
• wapen
• memoriaal
• volkslied

BU.093 Begrijpen L5 L6 L6 9.1.6

Illustreren de bevoegdheden van de regionale overheden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• minstens twee bevoegdheden van de Vlaamse regering
• gemeenschappelijke voorzieningen

Regionale overheden:
• de Vlaamse regering (minister-president en ministers) en het Vlaams parlement
    besturen Vlaanderen
• In Brussel zijn er het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de Vlaamse en de Franse
    Gemeenschapscommissie.

Te hanteren begrippen

de minister-president, de minister, het parlement

Voorbeelden

Bevoegdheden van de Vlaamse Gemeenschap:
onderwijs, cultuur en sport, gezinsbeleid, integratiebeleid
Gemeenschappelijke voorzieningen van de Vlaamse Gemeenschap:
GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap, bescherming van erfgoed, onderhoud van
de snelwegen

BU.094 Begrijpen L6 L6 9.1.10

Herkennen erkende symbolen van de Vlaamse gemeenschap.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Erkende symbolen:
• feestdag
• vlag
• wapen
• memoriaal
• volkslied

BU.095 Begrijpen L5 L6 GO!-doel

Duiden wat de Europese Unie is.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Europese Unie:
• België maakt samen met een aantal andere lidstaten deel uit van de Europese Unie.
• De verschillende lidstaten werken samen op vlak van onder andere economie, milieu,
    gezondheid.
• Europese wetten hebben invloed op Belgische wetgeving.

Te hanteren begrippen

de Europese Unie, de lidstaten

BU.096 Begrijpen L5 L6 GO!-doel

Illustreren de bevoegdheden van de Europese Unie.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
minstens twee bevoegdheden

Voorbeelden

Bevoegdheden Europese Unie:
samenwerking op vlak van economie (gezamenlijke munteenheid euro), milieu
(klimaatwetten), gezondheid (toegelaten voedingssupplementen)

BU.097 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Geven het belang van nationale en internationale samenwerkingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Belang:
• samenwerking voor uitdagingen waarvoor een regio of land te klein is of niet genoeg
    impact heeft

Nationale en internationale samenwerkingen:
• Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), Verenigde Naties (VN), Europese Unie
    (EU)

Samenwerkingen:
• handelsmissies, staatsbezoeken van staatshoofden

Voorbeelden

(inter)nationale samenwerkingen:
• De Verenigde Naties zorgen voor hulp bij grote natuurrampen en voor de organisatie
    van de klimaatconferenties.
• De Maas stroomt door Wallonië en Vlaanderen, dus nationale samenwerking in
    functie van waterkwaliteit en overstromingspreventie is noodzakelijk.

BU.098 Engageren L3 L4 L5 L6 L6 9.1.6

Tonen hun kennis over de politieke structuur van België in verschillende contexten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Politieke instellingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Tijdens een activiteit drama speelt de klas van Alexandra een rollenspel waarin ze een
    regering vormen en de rollen van minister-president en ministers verdelen en
    beslissen over een fictief land.
• Francis vertelt in het kader van de actualiteit over defensie in Europa en de NAVO, dat
    dit in ons land de taak is van de federale overheid.