112 doelen
vak: GE ✕ Historisch referentiekader ✕
-
Herkennen hoe mensen in de prehistorie leefden en overleefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
-
Illustreren hoe mensen tijdens de prehistorie leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De prehistorie: ontwikkelingen: voedsel verzamelen en jagen
Te hanteren begrippen
de prooi, jagen, het voedsel, verzamelen, op jacht
-
Illustreren hoe mensen tijdens de prehistorie leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De prehistorie: • ontwikkelingen: het gebruik van vuur, werktuigen, grot- en muurschilderingen • personen en groepen: kleine groep (de stam)
Te hanteren begrippen
het vuur, het mes, de speer, de bijl, de pijlpunt, het vee, de muurschildering, de grot, de steen, het been
-
Benoemen bronnen uit de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: beenderen fossielen werktuig rotsschildering
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de prehistorie leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De prehistorie: • ontwikkelingen: rechtop lopen, taal, omgang met anderen, werktuigen (brons en ijzer) • plaatsen: MaasvalleiTe hanteren begrippen
het werktuig, het brons, het ijzer, de Maasvallei, de vallei, de rivier, rechtop lopen, samen, samenleven, de taal, spreken
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de prehistorie leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De prehistorie: • ontwikkelingen: de eerste migraties, relaties tussen mens-dier-plant, leven op het ritme van dag/nacht/seizoenen • plaatsen: Afrika (Rift-vallei), Flores, Çatalhöyük • personen en groepen: complexere sociale groepen, Sapiens, de NeanderthalerTe hanteren begrippen
de nomade, de verzamelaar, de landbouw, het gewas, het getemde dier, de migratie, leven op ritme van natuur, de mensachtige, de mens ontwikkelt, de nederzetting, de landbouwgemeenschap, het dorp
-
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de prehistorie ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Ontwikkelingen: • rechtop lopen: Dit gaf vroege mensachtigen een beter overzicht van hun omgeving en maakte hun handen vrij voor werktuigen en gebaren. Deze ontwikkeling begon waarschijnlijk in Afrika, vooral in de regio van de Rift-vallei. • ontwikkeling van taal: Communicatie verbeterde, wat samenwerking en sociale banden versterkte. Neanderthalers hadden waarschijnlijk een eenvoudige vorm van taal. Bij de Homo sapiens was taal verder ontwikkeld, wat samenwerking, kennisoverdracht en migratie naar nieuwe gebieden vergemakkelijkte. • complexere omgang met anderen: Sociale groepen werden groter en het samenleven kreeg complexere structuren. In nederzettingen zoals Çatalhöyük leefden mensen dicht op elkaar en ontstonden nieuwe vormen van samenwerking, taakverdeling en organisatie. Çatalhöyük is een van de oudste bekende permanente nederzettingen. • werktuigen van brons en ijzer: Mensen leerden werktuigen en wapens van brons en later van ijzer maken. Deze metalen werktuigen waren sterker en duurzamer dan stenen werktuigen en verbeterden landbouw, ambacht en overlevingskansen. Deze ontwikkelingen verspreidden zich over grote delen van Europa, waaronder de Maasvallei, waar vroege landbouwgemeenschappen leefden. • eerste migraties: Vroege mensen verspreidden zich vanuit Afrika (waarschijnlijk vanuit de Rift-vallei) naar andere delen van de wereld, waaronder Flores, waar een aparte mensensoort, Homo floresiensis, leefde. • relaties tussen mens, dier en plant: Aan het einde van de prehistorie begonnen mensen dieren te domesticeren en gewassen te verbouwen, wat leidde tot een sedentaire levensstijl, waarbij mensen op vaste plekken gingen wonen. Neanderthalers leefden sterk in afhankelijkheid van hun natuurlijke omgeving en pasten zich aan koude klimaten aan door hun jachttechnieken, kleding en gebruik van vuur. • leven in het ritme van dag en nacht en seizoenen: Mensen leerden zich aan te passen aan het klimaat en de cycli van de natuur, waardoor ze effectiever konden jagen, verzamelen en uiteindelijk landbouw ontwikkelen. Kennis van seizoenen werd belangrijk voor het plannen van voedselvoorziening en landbouwactiviteiten. -
Vergelijken de prehistorie met het heden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
-
Vergelijken de bestudeerde samenlevingen uit de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
-
Formuleren aspecten die kenmerkend zijn voor samenlevingen in de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Formuleren: • continuïteit versus verandering o aspecten die veranderen (verandering) o aspecten die continu zijn (continuïteit) -
Verklaren oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling in de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Oorzaken en gevolgen: • Ontdekking van vuur. Oorzaak: mensen ontdekten hoe ze vuur konden maken of bewaren. Gevolg: Ze konden zich verwarmen, voedsel koken en wilde dieren wegjagen. Het vuur zorgde ook voor sterkere banden met elkaa: mensen verzamelden zich vaak rond het vuur, dat een centrale plek had in de gemeenschap. • Ontstaan van landbouw. Oorzaak: mensen wilden meer zekerheid over voedsel. Gevolg: ze gingen op één plaats wonen en begonnen groenten en vee te telen. -
Vergelijken een perspectief van mensen in de prehistorie met een hedendaags perspectief.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Manu zegt: “In de prehistorie dachten mensen dat onweer iets was dat de goden deden omdat ze boos waren. Nu weten wij dat het komt door elektriciteit in de lucht. Zij konden het niet weten, want er was geen wetenschap of elektriciteit zoals wij die nu hebben. Wij kunnen dingen meten met machines, zij moesten alles verklaren met wat ze zagen of dachten."
-
Beantwoorden typische historische vragen m.b.t. de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: oorzaak-gevolg continuïteit versus verandering
-
Formuleren historische vragen bij de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: oorzaak-gevolg continuïteit versus verandering
Voorbeelden
Oorzaak gevolg: Waarom zijn mensen gestopt met jagen en verzamelen? Continuïteit versus verandering: Wat veranderde er aan hun manier van wonen toen de mensen in de prehistorie boer werden?
-
Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de prehistorie vanuit verschillende perspectieven.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Ontdekking en gebruik van vuur. Jager: “Met vuur kunnen we dieren wegjagen en vlees bakken, waardoor het makkelijker eetbaar wordt en langer goed blijft.” Familie: “We hebben licht en warmte in de grot.” Andere groepen: “Mensen met vuur lijken sterker.” Historicus: “Vuur was een belangrijke stap in de ontwikkeling van de mens.” • Overgang van jagen naar landbouw. Jager: “Door op één plaats te blijven wonen, hebben we meer voedselzekerheid omdat we zelf gewassen verbouwen en dieren houden. Maar ik vind het moeilijk dat we minder vrij kunnen rondtrekken en harder moeten werken op het land.” Boer: “Een vaste woonplaats is beter omdat we huizen kunnen bouwen, voedsel kunnen opslaan en een dorp vormen. Daardoor kunnen gezinnen groeien en voelen we ons veiliger.” Stamleider: “Sedentair leven maakt het makkelijker om afspraken te maken over grond en voedselvoorraden. Maar er kunnen ook conflicten ontstaan over eigendom en bezit.” Historicus: “Landbouw veranderde het leven van mensen helemaal.” -
Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de prehistorie.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
-
Tonen hun kennis van de prehistorische tijd in verschillende contexten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Prehistorie
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Isla bespreekt tijdens de les over het classificeren van organismen de uiterlijke kenmerken en de eetgewoontes van de prehistorische mensen. • Bilal maakt samen met zijn klas een kampvuur en legt uit hoe vuur in de prehistorie werd gemaakt en waarom het zo belangrijk was voor de prehistorische mens. -
Herkennen hoe mensen in de oudheid leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
-
Illustreren hoe mensen tijdens de oudheid leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De oudheid - Egyptische samenleving: • ontwikkelingen: begraven • plaatsen: Egypte, de piramides • personen en groepen: farao
Te hanteren begrippen
de piramide, begraven, de farao
-
Illustreren hoe mensen tijdens de oudheid leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De oudheid - Egyptische samenleving: • ontwikkelingen: schrift (hiërogliefen, de Steen van Rosetta, papyrus) • plaatsen: de piramides van Gizeh, de Nijl • personen en groepen: boer, priester, farao
Te hanteren begrippen
Egypte, het schrift, de papyrus, het schrijven op steen, krassen, de Nijl
-
Benoemen bronnen uit de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: hiërogliefen op tempels • materiële bronnen: tempels, piramiden, sieraden, wapens
Te hanteren begrippen
de tempel, het wapen, het juweel, schrijven
-
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de oudheid ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De oudheid - de Romeinen: • ontwikkelingen: imperialisme, migratie, handel over lange afstanden, culturele uitwisseling, voedselproductie, dagelijks leven • plaatsen: wegennetwerk, keukens, Rome, Tongeren • gebeurtenissen: ontstaan van het christendomTe hanteren begrippen
de Romeinen, Rome, Tongeren, de god, de godin, de (eerste) wegen, de heirbaan, de handel, kopen, verkopen, de keuken, een groot rijk met één leider, het geloof, het christendom, lange reizen maken, verhuizen, het Romeinse bad, het eten, de eetgewoonte, het toilet, de centrale verwarming
-
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de oudheid ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De oudheid – Mesopotamië: • ontwikkelingen: standenmaatschappij, beroepsspecialisatie, slavernij, handel • plaatsen: stroomgebied van Tigris en Eufraat, stadstaat • personen en groepen: slaafgemaakten, koning De oudheid - de Griekse wereld: • ontwikkelingen: mythologie, religie • plaatsen: Athene, de Akropolis, de berg Olympus
Te hanteren begrippen
de koning, de priester, de schriftgeleerde, de handelaar, de ambachtslui, de boer, de slaaf, de slavernij, de standen, arm en rijk, de Griekse wereld, Mesopotamië, de rivier, de stroom, het stroomgebied, de Tigris, de Eufraat, de stadstaat, de mythe, de godsdienst, de berg Olympus, Athene, de Akropolis, het hoogste punt van de stad, de tempel Parthenon, de hoge heuvel, de heilige plaats, de godin Athena
-
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de oudheid ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De oudheid - de Griekse wereld: • ontwikkelingen: filosofie, democratie, burgerrechten • plaatsen: Athene • personen en groepen: de aristocratie, Socrates, Archimedes, Hippocrates, vrouwen in de Griekse oudheid • gebeurtenissen: de wetten van Solon De oudheid - De Romeinen: • ontwikkelingen: identiteit en integratie • plaatsen: Rome, Pompeii, Carthago, Velzeke, Limes • personen en groepen: Hannibal, Cornelia, Caesar, keizer Augustus, slaafgemaakten, de Kelten, Germanen, Constantijn • gebeurtenissen: Pax RomanaTe hanteren begrippen
de Grieken, de Romeinen, de aristocratie, de machtige familie, de filosoof, de slimme man, Socrates, de uitvinder (wiskunde, techniek), Archimedes, de dokter, Hippocrates, de wet, de regel, de wetten van Solon, de rechten, de burger, de Griekse vrouw (Oudheid), de huisvrouw, het vrouwenrecht, tijd van vrede, Hannibal, Cornelia, Caesar, keizer Augustus, Constantijn, de kerk, de Kelten, de dappere krijger, de Germanen, Rome, Pompeii, Carthago, Velzeke, Limes
-
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de oudheid ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De oudheid – Mesopotamië: • ontwikkelingen: irrigatielandbouw, spijkerschrift, epische verhalen (over helden en goden) • plaatsen: ziggoerat (grote tempel) • personen en groepen: schriftgeleerde • gebeurtenissen: Codex Hammurabi (een van de eerste wetboeken met 282 wetten voor de Babyloniërs); Gilgamesj-eposTe hanteren begrippen
de irrigatie, de landbouw, de bevloeiing, het graven van kanalen en sloten, het spijkerschrift, het stokje, de kleitablet, de grote tempel, het offer, de wetten en regels, “oog voor oog, tand voor tand”, het wetboek, de mythe
-
Benoemen relevante bronnen voor de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: Mesopotamië: inscripties in tempels, wetboek, Rome/Griekenland: historische verslagen, mythes en dagboeken in oud-Grieks en Latijn, Romeinse cijfers I – V – X – L – C – D - M • beeldende bronnen: Rome/Griekenland: standbeelden, mozaïek, beschilderde vazen • materiële bronnen: tempels, theaters, badhuizen, Romeinse heirwegen, aardewerk, sieraden -
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de oudheid ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
De oudheid – Egypte • Het oude Egypte ontstond duizenden jaren geleden langs de rivier de Nijl. Dankzij het water van de rivier konden mensen er wonen, voedsel verbouwen en steden bouwen. Doorheen de oudheid ontwikkelde Egypte zich tot een sterke beschaving. • De Nijl was heel belangrijk voor de voedselvoorziening (mensen konden vissen), transport en handel (boten voeren over de rivier) en landbouw (de grond werd vruchtbaar door overstromingen). • De farao was de "goddelijke leider”. Hij maakte wetten, leidde het land en liet tempels en piramides bouwen. De piramides waren eigenlijk grote graven voor de farao’s. Niet alleen farao’s maar ook andere rijke en belangrijke mensen werden gebalsemd tot mummies. • De Egyptenaren geloofden in veel goden en de priesters zorgden ervoor dat die goden in de tempels konden aanbeden worden. • De Egyptenaren ontwikkelden een eigen schrift: de hiërogliefen. Ze schreven op muren van tempels, graven en papyrus. Pas sinds de ontdekking van ‘de Steen van Rosetta’ zijn wetenschappers in staat om hiërogliefen te begrijpen. De oudheid – Mesopotamië: • de samenleving was hiërarchisch: Koningen heersten over stadstaten en schriftgeleerden gebruikten het spijkerschrift. Slaafgemaakten en boeren werkten vooral in de irrigatielandbouw langs de Tigris en de Eufraat. • In Mesopotamië ontstond een van de eerste vormen van schrift, waardoor handel, wetten en verhalen konden worden opgeschreven: De Codex Hammurabi bevatte strenge wetten, terwijl het Gilgamesj-epos een vroeg heroïsch verhaal was. Mensen aanbaden verschillende goden en bouwden ziggoerats als tempels binnen hun stadstaat. De oudheid - de Griekse Wereld: • De Grieken geloofden in goden zoals Zeus op de berg Olympos en brachten offers. Sokrates en Archimedes droegen bij aan de ontwikkeling van filosofie, wetenschap en logisch denken. • In Athene, bij de Akropolis, ontstond democratie. Hippocrates legde de basis voor geneeskunde. Solons wetten hervormden het bestuur en vergrootten burgerrechten. • De Grieken bouwden tempels, theaters en stadions en organiseerden de Olympische Spelen ter ere van de goden. • De Griekse cultuur verspreidde zich rond de Middellandse Zee door handel, kolonies en de veroveringen van Alexander de Grote. De oudheid - de Romeinen: • Rome breidde zijn rijk uit en kwam in contact met Kelten en Germanen. Onder Constantijn de Grote kreeg het christendom meer vrijheid en invloed. • Via een uitgebreid wegennetwerk reisden goederen tussen Rome, Pompeii, Carthago, Tongeren en Velzeke. Keukens waren geavanceerd en sociale structuren bepaalden het dagelijks leven. • Keizer Augustus zorgde voor de Pax Romana, Hannibal vocht tegen Rome, Cornelia had invloed als vrouw en Julius Caesar droeg bij aan de overgang van republiek naar keizerrijk. • De Romeinen bouwden aquaducten, badhuizen en amfitheaters, waardoor steden beter georganiseerd en comfortabeler werden. • Het Romeinse recht en de Latijnse taal beïnvloedden later veel Europese landen en talen. -
Vergelijken de oudheid met het heden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
-
Vergelijken de bestudeerde samenlevingen uit de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
-
Formuleren aspecten die kenmerkend zijn voor samenlevingen in de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Formuleren: • continuïteit versus verandering o aspecten die veranderen (verandering) o aspecten die continu zijn (continuïteit) -
Verklaren oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling in de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Oorzaken en gevolgen: • Uitvinding van het schrift. Oorzaak: handelaars en bestuurders wilden informatie onthouden en bijhouden. Gevolg: wetten, handel en geschiedenis konden worden opgeschreven. • Aanleg van Romeinse wegen. Oorzaak: Romeinen wilden hun leger en handel sneller laten reizen. Gevolg: steden werden beter verbonden en handel groeide. -
Vergelijken een perspectief van mensen in de oudheid met een hedendaags perspectief.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Neo zegt: “In het oude Rome vonden ze het normaal dat sommige mensen slaven waren en geen rechten hadden. Nu vinden wij dat iedereen gelijk is en recht heeft op vrijheid.”
-
Beantwoorden typische historische vragen m.b.t. de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
Voorbeelden
Oorzaak-gevolg: Hoe komt het dat het Romeinse Rijk zo groot werd? Continuïteit versus verandering: Welke dingen uit de Romeinse tijd gebruiken we vandaag nog?
-
Formuleren historische vragen bij de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
-
Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de oudheid vanuit verschillende perspectieven.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• De Olympische Spelen in ‘het oude Griekenland’. Griekse atleet: “Ik wil winnen voor mijn stad en beroemd worden.” Toeschouwer: “De spelen zijn spannend en feestelijk.” Priester: “De wedstrijden eren de god Zeus.” Stadsstaat: “Onze stad krijgt prestige als onze atleet wint.” Handelaar: “Tijdens de spelen kan ik meer verkopen.” Historicus: “De Olympische Spelen tonen hoe belangrijk sport en godsdienst waren bij de Grieken.” • Bouw van een Romeins aquaduct. Romeinse bestuurder: “Met een aquaduct krijgt de stad genoeg water en zijn de inwoners tevreden.” Bewoners van de stad: “Nu hebben we drinkwater en badhuizen.” Arbeiders/slaven: “Wij moeten zwaar werk doen om het aquaduct te bouwen.” Rijke burgers: “De stad wordt belangrijker en mooier.” Historicus: “Aquaducten tonen hoe goed de Romeinen konden bouwen.” -
Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de oudheid.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
-
Tonen hun kennis van de oudheid in verschillende contexten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Oudheid
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Bij actuele berichtgeving over het Midden-Oosten herkent Marcel dat dit een regio en beschaving is die floreerde in de oudheid. • Zeno legt tijdens de les over verkiezingen en de democratie in ons land, de herkomst van de bestuursvorm democratie uit. -
Herkennen hoe mensen in de middeleeuwen leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
-
Illustreren hoe mensen tijdens de middeleeuwen leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De middeleeuwen: • de tijd van burchten en steden • Mensen bouwden burchten. De bevolking woonde daarrond. • Ridders beschermden de burchten. Ridders hadden verschillende manieren om zich te verdedigen.Te hanteren begrippen
de ridder, de heer, de boer, de burcht, de spelen
-
Benoemen bronnen uit de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: materiële bronnen: burchten, kasteelruïnes, harnassen, zwaarden
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de middeleeuwen leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De middeleeuwen: ontwikkelingen: rurale versus stedelijke samenlevingen
Te hanteren begrippen
het ambacht, de gemeenschap, samenleven op het platteland, samenleven in de stad
Voorbeelden
Ambachtslieden: de smid, de schoenmaker, de wever, de drukker, de naaister, de pottenbakker
-
Illustreren hoe mensen tijdens de middeleeuwen leefden en dachten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De middeleeuwen – Europa: • ontwikkelingen: rurale en stedelijke samenleving, ziekten (de pest), handel, christendom • plaatsen: Brugge, kloosters en abdijen (bidden, werken, schrijven) • personen en groepen: Hildegard van Bingen (Duitse componiste en auteur, de theologe, de wetenschapper, de verdediger voor gelijke rechten), begijnen (helpen van zieken en armen), gilde (vereniging van mensen met hetzelfde beroep), ambachtsliedenTe hanteren begrippen
het platteland, de stad, de zieke, de pest, de handel, het ambacht, de markt, het schip, Brugge, de handelsstad, de koopman, de gezel/ de leerling, textiel, de priester, de non, de monnik, de abdij, het klooster, de begijn, de gilde, het atelier, de winkel, Hildegard van Bingen, arm, rijk, de adel
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de middeleeuwen leefden en dachten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De middeleeuwen - Europa: • ontwikkelingen: agrarische (r)evolutie, rechtspraak, machtsverhoudingen en ongelijkheid • plaatsen: Brugge, Gent • personen en groepen: de Bourgondiërs (belangrijke heersers in de lage landen) • gebeurtenissen: de keure van Kortenberg (1312, de keure/ het recht), het drieslagstelsel (de gewassen, de braakliggende grond, om de drie jaren)Te hanteren begrippen
de landbouw, de macht, de ongelijkheid, het drieslagstelsel, de rechtspraak, de straf, de keure van Kortenberg, de Bourgondiër, het charter
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de middeleeuwen leefden en dachten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De middeleeuwen – de Arabische wereld: • ontwikkelingen: het ontstaan en de verspreiding van de islam, kennisontwikkeling, Arabische kunst • plaatsen: Bagdad (huis van wijsheid: huis voor wetenschappers en filosofen) • personen en groepen: Al Ghazali (Islamitische filosoof, jurist), geleerden, kaliefen (leider van een Islamitisch grondgebied) • gebeurtenissen: schisma tussen sjiieten en soennieten: een splitsing binnen de islam i.v.m. de opvolger voor profeet Mohammed De middeleeuwen - contacten tussen samenlevingen: • ontwikkelingen: interculturele contacten • plaatsen: Al-Andaluz, de moskee van Cordoba (Spanje), het Alhambra (Granada - Spanje, een groot paleis), Dorestad (een handelsstad) • personen en groepen: Maimonides (de Joodse arts), conversos (van geloof veranderen), vikingen, Rollo de Noorman • gebeurtenissen: de Reconquista (de herovering /overheersing van christelijke koninkrijken en het verdrijven van moslims), de belegering van Parijs (aanvallen op stad Parijs door Noormannen.Te hanteren begrippen
de islam, de Arabische kunst, Bagdad, het huis van wijsheid, de geleerde, de kalief, Al Ghazali, het shisma , de viking, de Noormannen, de belegering, de verovering, de herovering, de moskee, Rollo De Noorman, Maimonides, conversos, het Alhambra, de moskee van Cordoba, Dorestad
Voorbeelden
De Arabische wereld: de Slag van de Kameel: begin van splitsing in sjiieten en soennieten Contacten tussen samenlevingen: handel tussen Vikingen en Arabieren, samenwerking tussen christenen, joden en moslims in Al-Andaluz
-
Benoemen relevante bronnen voor de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: ridderverhalen, dierenverhalen, religieuze boeken • beeldende bronnen: wandtapijten, fresco’s in kerken • materiële bronnen: burchten, stadspoorten en -muren, kerken/kathedralen, wapens, sieraden, gebruiksvoorwerpen -
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de middeleeuwen ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
De middeleeuwen: • de Arabische wereld bloeit: De islam verspreidt zich vanaf de 7e eeuw snel over het Midden-Oosten, In centra zoals Huis van Wijsheid (in Bagdad) floreert wetenschap, filosofie en geneeskunde. Arabische kunst, architectuur en literatuur bereiken een hoog niveau. Intellectuelen zoals Al Ghazali en de kaliefen beïnvloeden het denken, terwijl het schisma tussen sjiieten en soennieten voor blijvende religieuze en politieke verdeeldheid binnen de islamitische wereld zorgt. • Europa verandert: Vanaf de late middeleeuwen groeit Europa geleidelijk van een voornamelijk landbouwgerichte samenleving naar een samenleving met steeds belangrijkere steden en handel Handel en ambachten groeien, terwijl kloosters en abdijen een belangrijke rol spelen in religie en het bewaren van kennis. De pest vanaf de 14e eeuw veroorzaakt enorme sterfte. Het Huis van Bourgondië breidt zijn invloed uit in de Nederlanden. De Keure van Kortenberg versterkt inspraak en rechtspraak in het hertogdom Brabant. • contacten tussen culturen: In Al-Andalus leven moslims, christenen en joden gedurende bepaalde periodes relatief vreedzaam samen en wisselen zij kennis uit op het vlak van wetenschap, filosofie en geneeskunde. De moskee van Córdoba en het Alhambra tonen culturele uitwisseling. Tegelijk drijven Vikingen handel met Byzantijnen en Arabische gebieden via rivieren en handelsroutes in Oost-Europa. Rollo vestigt zich in Normandië, waar Viking- en Europese culturen zich vermengen. De Reconquista verandert geleidelijk de machtsverhoudingen in Spanje. • technologische en economische vooruitgang: Het drieslagstelsel verbetert de landbouwproductie, waardoor de bevolking in Europa groeit. Handel breidt uit via nieuwe handelsroutes op land en zee. Steden zoals Brugge en Gent groeien uit tot belangrijke centra van handel en nijverheid. Gilden organiseren ambachtslieden en kooplieden en spelen een grote rol in het economische en sociale leven. • denken en geloof: Het christendom domineert Europa en beïnvloedt kunst, wetenschap en het dagelijks leven. Personen zoals Hildegard van Bingen brengen kennis, muziek en spiritualiteit samen. Handelsplaatsen zoals Dorestad brengen in de vroege middeleeuwen verschillende culturen met elkaar in contact en zorgen voor de verspreiding van ideeën, goederen en technieken. -
Vergelijken de middeleeuwen met het heden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
-
Vergelijken de bestudeerde samenlevingen van de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
-
Formuleren aspecten die kenmerkend zijn voor samenlevingen in de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Formuleren: • continuïteit versus verandering o aspecten die veranderen (verandering) o aspecten die continu zijn (continuïteit) -
Verklaren oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling in de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Oorzaken en gevolgen: • De pest (“Zwarte Dood”) in West-Europa. Oorzaak: besmetting verspreidde zich via ratten, vlooien en handel. Gevolg: miljoenen mensen stierven en veel dorpen raakten verlaten. • Invallen van Vikingen. Oorzaak: Vikingen zochten rijkdom, handel en nieuwe woonplaatsen. Gevolg: dorpen en kloosters werden aangevallen en mensen bouwden betere verdediging. -
Vergelijken een perspectief van mensen in de middeleeuwen met een hedendaags perspectief.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Saskia zegt: “In de middeleeuwen dachten mensen dat er pest was omdat God boos was. Nu weten we dat het door bacteriën komt die via ratten en vlooien verspreid worden. Wij gebruiken vaccins en medicijnen om ziekten te bestrijden, zij wisten nog niet hoe dat werkte.”
-
Beantwoorden typische historische vragen m.b.t. de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
-
Formuleren historische vragen bij de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
Voorbeelden
Oorzaak-gevolg: Waarom bouwden mensen burchten in de Middeleeuwen, en wat veranderde daardoor in hoe mensen leefden? Continuïteit versus verandering: Welke dingen in de handel zijn hetzelfde gebleven sinds de Middeleeuwen en welke zijn er veranderd?
-
Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de middeleeuwen vanuit verschillende perspectieven.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Bouw van een middeleeuws kasteel. Heer of koning: “Het kasteel beschermt mijn gebied en toont mijn macht.” Ridder: “Vanuit het kasteel kan ik het land verdedigen.” Boeren: “Bij gevaar kunnen we schuilen achter de muren maar we moeten te hard werken voor de kasteelheer.” Vijanden: “Een sterk kasteel is moeilijk te veroveren. Daarom moeten we nieuwe aanvalstechnieken gebruiken, zoals stormrammen of katapulten.” • Leven in een middeleeuwse stad rond de kerk of kathedraal. Priester: “De kerk brengt mensen dichter bij God.” Gelovige: “Ik ga naar de kerk voor gebed en feesten.” Handelaar: “Rond de kathedraal is het vaak druk. Een ideale plek dus om handel te drijven.” Arme bewoners: “We betalen te veel mee aan de bouw van de kerk. Rijke mensen hebben veel invloed in de kerk” Historicus: “Kerken tonen de grote invloed van het geloof in de middeleeuwen.” -
Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de middeleeuwen.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
-
Tonen hun kennis van de historische periode van de middeleeuwen in verschillende contexten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Middeleeuwen
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• In steden zoals Brussel, Leuven en Antwerpen herkent Nour sporen uit de Middeleeuwen. • Bij het bezoeken van een schoenhersteller vertelt Manon over de verschillende ambachten die in de middeleeuwen ontstonden. -
Herkennen hoe mensen in de vroegmoderne tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
-
Illustreren hoe mensen tijdens de vroegmoderne tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De vroegmoderne tijd: De boekdrukkunst ontstond waardoor kennis gemakkelijker verspreid kon worden. Er werden grote schepen ontwikkeld om op volle zee te varen en zo werden andere landen en gebieden ontdekt.
Te hanteren begrippen
het boek, drukken, het schip, de zee, de haven
-
Benoemen bronnen uit de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: boeken; beeldende bronnen: schilderijen • materiële bronnen: zeilschepen
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de vroegmoderne tijd leefden en dachten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De vroegmoderne tijd – Europa: • ontwikkelingen: boekdrukkunst • plaatsen: Antwerpen, Frankrijk • personen en groepen: Plantijn, Lodewijk XIV (de Zonnekoning)
Te hanteren begrippen
de boekdrukkunst, Plantijn, Lodewijk XIV
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de vroegmoderne tijd leefden en dachten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De vroegmoderne tijd – Europa: • ontwikkelingen: religieuze conflicten (tussen christenen en reformisten), staatsvorming, imperialisme (een imperium, je invloed en macht uitbreiden) • plaatsen: Duitse Rijk • personen en groepen: Karel V (keizer van Duitse Rijk) • gebeurtenissen: de Vrede van Westfalen (landen mochten kiezen welke godsdienst ze wilden, er kwamen grenzen tussen landen, elk land had eigen regels)Te hanteren begrippen
het conflict, de staatsvorming, het rijk/het imperium, keizer Karel V, de landsgrens
-
Benoemen relevante bronnen voor de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: boeken; beeldende bronnen: schilderijen • materiële bronnen: gebruiksvoorwerpen, drukpersen
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de vroegmoderne tijd leefden en dachten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De vroegmoderne tijd – Afrika: • ontwikkelingen: mondelinge tradities, religie, machtsverhoudingen, slavenhandel, staatsvorming • plaatsen: de Kongostroom (belangrijke Afrikaanse rivier voor handel) • personen en groepen: Lukeni Lua Nimi (eerste koning en stichter van het Koninkrijk Kongo), Portugese handelaren, Afonso I (een koning van het Koninkrijk Kongo, de slavenhandel), Garcia II van Kongo (koning van Kongo die aan slavenhandel deed) • gebeurtenissen: de oprichting van het Kongo-koninkrijk, introductie van het Christendom De vroegmoderne tijd - contacten tussen samenlevingen: • ontwikkelingen: uitwisseling van ideeën in kunst, wetenschap en kosmologie, wereldimperialisme, Atlantische driehoekshandel (handelssysteem tussen drie werelddelen, m.n. Europa, Afrika en Amerika) • plaatsen: zijderoutes, handelspost, kolonie • personen en groepen: slaafgemaakten, zeevaarders, Vermeer, Columbus, de West- Indische Compagnie, La Malinche (Mexicaanse tolk die meereisde met Spaanse ontdekkingsreiziger Cortès, de symbolische moeder van het Mexicaanse volk, symbool voor koloniale botsing en culturele vermenging) • gebeurtenissen: het ronden van Kaap de Goede HoopTe hanteren begrippen
de traditie, de Kongostroom, de handelaar, Lukeni Lua Nimi, de stichter, de slavenhandel, het koninkrijk Kongo, de driehoekshandel, de zijderoute, Columbus, Vermeer, La Malinche, de ontdekkingsreis, de zeevaarder, de zeevaart, Kaap de Goede Hoop
-
Benoemen relevante bronnen voor de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: pamfletten, boeken over wetenschap en religie, literatuur, wetteksten • beeldende bronnen: schilderijen, standbeelden, (geografische) kaarten • materiële bronnen: kerken, paleizen, meubels, kleding, gebruiksvoorwerpen -
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de vroegmoderne tijd ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
De vroegmoderne tijd: • Afrika: tradities en macht: In veel Afrikaanse samenlevingen blijft mondelinge overlevering cruciaal voor kennisoverdracht. Religie en machtsstructuren veranderen in Centraal-Afrika vanaf de 15e eeuw met de komst van het Christendom, geïntroduceerd door Portugese handelaren. Het Kongo-koninkrijk wordt gesticht onder Lukeni Lua Nimi. Onder heersers zoals Afonso I neemt de invloed van het christendom toe en ontstaan nauwe contacten met Portugal. Later probeert Garcia II de onafhankelijkheid van het rijk te behouden tegenover buitenlandse invloed. • slavenhandel en staatsvorming: De Atlantische slavenhandel heeft vanaf de 16e eeuw grote gevolgen voor de politieke, economische en sociale structuren in Centraal- en West-Afrika. Europese handelaars werken samen met sommige Afrikaanse leiders en tussenhandelaren bij de handel in tot slaaf gemaakte mensen. Langs de Congostroom ontstaan spanningen door oorlogen, machtsstrijd en buitenlandse inmenging. Lokale koninkrijken proberen zich aan te passen aan de groeiende Europese invloed en de veranderende machtsverhoudingen. • uitwisseling van kennis en cultuur: Via handelsroutes zoals de zijderoutes en Europese handelsposten worden goederen, ideeën, religies en wetenschappelijke kennis gedeeld tussen continenten. Zeevaarders en ontdekkingsreizigers, waaronder Columbus en de West-Indische Compagnie, spelen hierin een belangrijke rol. • Wereldimperialisme: Europese mogendheden zoals Spanje, Portugal, Engeland en de Republiek der Nederlanden vestigen vanaf de 15e en 16e eeuw kolonies en breiden hun invloed uit, waarbij Afrikaanse en inheemse samenlevingen worden beïnvloed door nieuwe economische en politieke systemen. Dit leidt tot grootschalige sociale veranderingen. • rituelen en ontdekkingen: Ceremonies blijven een belangrijk onderdeel van samenlevingen, waarbij traditionele en nieuwe culturele invloeden worden vermengd. Het ronden van Kaap de Goede Hoop markeert een keerpunt in wereldwijde handelsroutes en Europese expansie. -
Vergelijken de vroegmoderne tijd met het heden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
-
Vergelijken de bestudeerde samenlevingen van de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
-
Formuleren aspecten die kenmerkend zijn voor samenlevingen binnen de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Formuleren: • continuïteit versus verandering o aspecten die veranderen (verandering) o aspecten die continu zijn (continuïteit) -
Verklaren oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling in de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Oorzaken en gevolgen: • Kolonisatie. Oorzaak: grote koninkrijken willen hun rijkdom vergroten o.a. om hun legers te kunnen bekostigen. Gevolg: er worden in het zuiden grote gebieden bezet die kolonies worden van het ‘moederland’. • Reformatie: Oorzaak: een aantal christelijke gelovigen vond dat de kerk te rijk geworden was. Gevolg: er kwam een ‘afscheuring’ binnen de kerk: katholieken en protestanten. -
Vergelijken een perspectief van mensen in de vroegmoderne tijd met een hedendaags perspectief.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Jerome zegt: "Mensen in de 16e eeuw dachten dat zij nieuwe landen konden 'ontdekken', ook al woonden daar al mensen. Wij vinden het raar dat je een land 'ontdekt' terwijl het al bewoond is."
-
Beantwoorden typische historische vragen m.b.t. de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
-
Formuleren historische vragen bij de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
Voorbeelden
Oorzaak-gevolg: Waarom werden wetenschappers in de 17e eeuw soms tegengewerkt door de kerk? Wat was het gevolg? Continuïteit versus verandering: Hoe veranderde het leven van mensen toen de boekdrukkunst werd uitgevonden? Wat bleef er nog wel hetzelfde?
-
Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de vroegmoderne tijd vanuit verschillende perspectieven.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Uitvinding van de boekdrukkunst. Drukker: “Boeken kunnen sneller en goedkoper geschreven teksten verspreiden.” Wetenschapper: “Nieuwe ideeën kunnen zich sneller verspreiden.” Kerkelijke leiders: “De drukkunst helpt om religieuze teksten te verspreiden, maar mensen kunnen nu ook sneller kritische ideeën delen” Historicus: “De boekdrukkunst veranderde onderwijs, wetenschap en geloof.” • Ontdekkingsreizen. Ontdekkingsreiziger: “Het avontuur lonkt en ik zal er waarschijnlijk veel geld mee verdienen” Koning of vorst: “Kostbaarheden uit de ontdekte/veroverde gebieden vullen onze schatkist.” Zeeman: “De reis is gevaarlijk en zwaar.” Inheemse bevolking: “Vreemdelingen veranderen ons land en onze manier van leven.” Historicus: “Ontdekkingsreizen zorgden voor meer contact tussen werelddelen.” -
Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de vroegmoderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
-
Tonen hun kennis van de historische periode van de vroegmoderne tijd in verschillende contexten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Vroegmoderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Bij het lezen van een boek vertelt Safouan hoe boeken nu tot stand komen en hoe dit ooit wel anders was. • Marwa herkent de revoluties die ook nu nog uitbreken in gebieden waar mensen worden onderdrukt en vergelijkt die met de revoluties uit de vroegmoderne tijd. -
Herkennen hoe mensen in de moderne tijd samenleefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
-
Illustreren hoe mensen tijdens de moderne tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De moderne tijd: • ontwikkelingen en uitvindingen in de moderne tijd: radio, televisie, telefoon, gloeilamp, elektriciteit, treinen en schepen, vliegtuigen, auto, fietsen • machines nemen het handwerk overTe hanteren begrippen
de radio, de televisie, de telefoon, de gloeilamp, de machines, het handwerk, de uitvinding, de ontdekking, de trein, het schip, het vliegtuig, de auto, de fiets
-
Benoemen bronnen uit de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: kranten, boeken • beeldende bronnen: schilderijen • materiële bronnen: machines, radio, televisie
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de moderne tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De moderne tijd: • ontwikkelingen en uitvindingen in de moderne tijd/ technologische innovaties: machines, vaccins, stoomtreinen en -schepen • De ontwikkeling van stoomtreinen en stoomschepen zorgden voor een beter transport van mensen en goederen. Levensmiddelen en goederen van over de hele wereld konden worden toegevoerd.Te hanteren begrippen
de stoommachine, de stoomtrein, het stoomschip, de elektriciteit, de spoorweg, de vernieuwing
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de moderne tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De moderne tijd - ontwikkelingen: • industriële en agrarische revolutie, effecten van verstedelijking op leef- en werkomstandigheden, leven op het ritme van de klok De moderne tijd - plaatsen, personen, groepen en gebeurtenissen: • Charleroi, arbeiders en opdrachtgevers, landschapsverandering (terrils (afvalhopen van puin uit mijnen), kleiputten (steenbakkerij), kanalen, spoorwegen) • WOI, WOII • begraafplaatsen, monumenten en gedenktekens van de Eerste Wereldoorlog, Verdrag van Versailles (verdrag dat werd gesloten na de Eerste Wereldoorlog – Duitsland kreeg schuld van de oorlog en moet geld betalen – Duitsland verloor gebieden aan andere landen)Te hanteren begrippen
de revolutie, de leef- en werkomstandigheden, het leven volgens het ritme van de klok, de opdrachtgever, de arbeider, de mijn, de mijnwerker, de steenbakkerij, de spoorweg, het kanaal, de wereldoorlog, Het Verdrag van Versailles, de winnaar, de verliezer
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de moderne tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De moderne tijd - ontwikkelingen: • migratie, imperialisme, veranderende grenzen, grondwetten, emancipatie De moderne tijd - plaatsen, personen, groepen en gebeurtenissen: • het Burgerlijk Wetboek van Napoleon, de Belgische Grondwet, de Bloednacht in Leuven (keerpunt in Belgische democratie: staking van arbeiders voor algemeen stemrecht, de burgerwacht moest de orde bewaren) • de Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger, • Lieven Bauwens (industriële spion), Emilie Claeys (Belgische feministe, socialiste en pionier voor vrouwenrechten), landverhuizers (na- oorlogse migratie(s)) • conferentie van Berlijn (een vergadering waar Europese landen afspraken maakten over de verdeling van Afrika), de Onafhankelijke Kongostaat, Union Minière du Haute Katanga (bedrijf voor de uitbating van de mijnen), Paul Panda Farnana (tegen kolonialisme, pleiter voor gelijke rechten voor Afrikanen)Te hanteren begrippen
de verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger, de emancipatie, de grondwet, Napoleon, de staking, de betoging, het algemeen stemrecht, de burgerwacht, de spion, Lieven Bauwens, Emilie Claeys, de vrouwenrechten, de kolonie, Union Minière, Paul Panda Fernana, het gelijke recht, de conferentie van Berlijn, de migratie
-
Benoemen relevante bronnen voor de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: o geschreven bronnen: kranten, boeken, pamfletten, wetteksten o beeldende bronnen: schilderijen, standbeelden o audiovisuele bronnen: film, documentaires o materiële bronnen: kledij, huizen, meubels o mondelinge tradities: verhalen, plaatsnamen, familienamen, spreekwoorden, gezegdes -
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de moderne tijd ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de Holocaust
Voorbeelden
De moderne tijd: • industriële en agrarische revolutie: De industriële revolutie zorgt vanaf de 18e en 19e eeuw voor sterke veranderingen in landbouw en industrie. Nieuwe machines verhogen de productie en veranderen de manier van werken. Ook in de landbouw zorgen vernieuwingen voor efficiëntere productie. Industriesteden zoals Charleroi groeien snel door steenkoolwinning en industrie. Tegelijk ontstaat een nieuwe sociale klasse van fabrieksarbeiders, die vaak in moeilijke omstandigheden leven en werken. • verstedelijking en levensritme: Door de industrialisering trekken veel mensen naar de stad om werk te vinden. Het dagelijks leven wordt steeds meer bepaald door vaste werktijden en de klok. Spoorwegen, kanalen en industrie veranderen het landschap ingrijpend. In industriële regio’s ontstaan terrils als zichtbare resten van de mijnbouw. Handel, transport en communicatie ontwikkelen zich sneller dan vroeger. • grondwetten en rechten: Nieuwe ideeën over vrijheid, gelijkheid en burgerrechten leiden tot belangrijke politieke veranderingen. De Verklaring van de Rechten van de Mens, het Burgerlijk Wetboek van Napoleon en de Belgische grondwet leggen nieuwe juridische en sociale structuren vast. • imperialisme en migratie: Tijdens het imperialisme breiden Europese landen in de 19e eeuw hun macht uit over grote delen van Afrika en Azië. De Conferentie van Berlijn verdeelt grote delen van Afrika onder Europese mogendheden. De Onafhankelijke Kongostaat toont hoe kolonisatie gepaard gaat met economische uitbuiting en geweld. Tegelijk verlaten veel Europeanen hun land op zoek naar werk en een beter leven in andere werelddelen. Personen zoals Paul Panda Farnana verzetten zich tegen koloniale ongelijkheid en vragen meer rechten voor Congolezen. • oorlog en herinnering: Na WOI zorgde het Verdrag van Versailles voor andere grenzen en machtsverhoudingen. De twee wereldoorlogen en de Holocaust leidden tot enorme verwoestingen, miljoenen doden. Na deze gebeurtenissen beseften landen dat er iets moest veranderen. Daarom werd de Verenigde Naties opgericht om internationale samenwerking en vrede te bevorderen en kwamen er mensenrechten om iedereen beter te beschermen. -
Vergelijken de moderne tijd met het heden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
-
Vergelijken de bestudeerde samenlevingen uit de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
-
Formuleren aspecten die kenmerkend zijn voor samenlevingen in de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Formuleren: • continuïteit versus verandering o aspecten die veranderen (verandering) o aspecten die continu zijn (continuïteit) -
Verklaren oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling in de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Oorzaken en gevolgen: • Groei van spoorwegen. Oorzaak: behoefte aan sneller transport van goederen en mensen + uitvindingen. Gevolg: steden groeiden en handel werd sneller en goedkoper. • Arbeidersbeweging. Oorzaak: slechte en gevaarlijke werkomstandigheden in fabrieken. Gevolg: arbeiders verenigden zich, protesteerden en kregen uiteindelijk geleidelijk aan betere lonen, minder werkuren en meer rechten. -
Vergelijken een perspectief van mensen in de moderne tijd met een hedendaags perspectief.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Günifer zegt: “In de 18e eeuw mochten vrouwen niet stemmen en kregen ze minder kansen op school of werk. Nu vinden wij, in Europa, dat mannen en vrouwen gelijke rechten moeten hebben."
-
Beantwoorden typische historische vragen m.b.t. de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
-
Formuleren historische vragen bij de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
Voorbeelden
Oorzaak-gevolg: Waarom werd kinderarbeid in België verboden, en wat veranderde er toen voor kinderen? Continuïteit versus verandering: Wat veranderde er in het leven van arbeiders door de komst van fabrieken? Wat bleef er hetzelfde?
-
Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de moderne tijd vanuit verschillende perspectieven.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• De industriële revolutie. Fabriekseigenaar: “Met machines kan ik sneller en goedkoper produceren en dus meer winst maken.” Arbeider: “Ik verdien geld, maar het werk is zwaar en gevaarlijk.”Kindarbeider: “Ik moet werken in de fabriek in plaats van naar school te gaan. Het werk is zwaar en vermoeiend” Sommige boeren op het platteland: “Ik verhuis naar de stad want ik zal in de fabriek meer geld verdienen.” Historicus: “De industriële revolutie veranderde wonen, werken en vervoer.” • Strijd voor stemrecht: Rijke mannen: “Niet iedereen is voldoende opgeleid om te stemmen. Het is beter dat alleen mensen met bezit of opleiding mogen beslissen.” Arbeiders: “Ik werk hard en betaal belastingen, maar ik heb geen inspraak in de politiek. Ik vind dat ook gewone mensen mogen stemmen.” Vrouwen: “Ik mag niet stemmen omdat ik een vrouw ben, maar ik wil net zoals mannen meebeslissen over het land waarin ik leef.” Historicus: “De uitbreiding van het stemrecht maakte de democratie sterker.” -
Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de moderne tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
-
Tonen hun kennis van de historische periode van de moderne tijd in verschillende contexten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Moderne tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Yasin vertelt bij een treinreis hoe de eerste stoomtreinen werkten en vergelijkt het spoornet van vroeger met dat van vandaag. • Sara bezoekt een museum en vertelt hoe mensen tijdens de industriële revolutie in fabrieken werkten met stoommachines, en vergelijkt dat met moderne fabrieken waar veel machines automatisch werken. -
Herkennen hoe mensen in de hedendaagse tijd samenleefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De hedendaagse tijd: • ontwikkelingen: het interieur van een woning • plaatsen, personen en groepen: eigen woning
-
Illustreren hoe mensen tijdens de hedendaagse tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De hedendaagse tijd: • ontwikkelingen: technologie • plaatsen, personen en groepen: familieherinneringen uit de kindertijd
Te hanteren begrippen
de radio, de tv, de computer, het speelgoed, het meubel, de school, het apparaat
-
Illustreren hoe mensen tijdens de hedendaagse tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De hedendaagse tijd: • ontwikkelingen: veranderingen in het straatbeeld • plaatsen, personen en groepen: eigen woning, eigen stad, dorp of straat
Te hanteren begrippen
het vervoer, het verkeer, de straat
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de hedendaagse tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De hedendaagse tijd: • ontwikkelingen: informatie-, communicatie- en technologierevolutie (ICT), ruimte- exploratie • plaatsen, personen, groepen en gebeurtenissen: Neil Armstrong, het internetTe hanteren begrippen
de ruimtevaart, het ruimteonderzoek, de expeditie, de ruimtevaarder, Neil Armstrong, het internet, ICT
-
Benoemen bronnen uit de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen: boeken, kranten, tijdschriften, internet • beeldende bronnen: kunstwerken • audiovisuele bronnen: film, documentaire • materiële bronnen: openbare gebouwen, designobject, huishoudelijke voorwerp • mondelinge tradities: lied, spreekwoord
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de hedendaagse tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De hedendaagse tijd: • ontwikkelingen: vrouwenemancipatie, burgerrechten • plaatsen, personen, groepen en gebeurtenissen: Rosa Parks (een Amerikaanse burgerrechtenactiviste die wereldberoemd werd door haar moedige verzetsdaad tegen rassenscheiding in de Verenigde Staten), gastarbeiders, stemrecht voor vrouwen, homohuwelijkTe hanteren begrippen
het homohuwelijk, het stemrecht voor vrouwen, de gastarbeider, Rosa Parks, de activist(e)
-
Beschrijven hoe mensen tijdens de hedendaagse tijd leefden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De hedendaagse tijd – ontwikkelingen: • internationale rivaliteit (de spanningen en strijd tussen landen) en samenwerking De hedendaagse tijd - plaatsen, personen, groepen en gebeurtenissen: • het Fort van Breendonk (Duitsers gebruikte dit gebouw als gevangenis tijdens de oorlog) en de Kazerne Dossin (een doorgangskamp van waaruit Joodse mensen, Roma en Sintri met treinen naar concentratiekampen werden vervoerd), verzetsstrijder (iemand die in het geheim vecht tegen de vijand tijdens een oorlog) en collaborateur (iemand die tijdens een oorlog samenwerkt met de vijand) • Verenigde Naties, Europese Unie, de Muur van Berlijn (een grote muur die mensen in de stad Berlijn van elkaar scheidde, omdat Oost-Duitsland niet wilde dat mensen naar het vrije Westen vluchtten) • de uitvinding van de pil (anticonceptie)Te hanteren begrippen
de spanning, de verzetsstrijder, de collaborateur, de technologische strijd, de strijd om grondstoffen, de wedloop in ruimteonderzoek, de Berlijnse Muur, Oost- Duitsland, West- Duitsland, het kamp, het concentratiekamp, de kazerne Dossin, het Fort van Breendonk, de discriminatie, iemand onrecht aandoen, het respect, de gelijkheid, samenwerken, vrede, de Verenigde Naties, de Europese Unie
-
Benoemen relevante bronnen voor de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Bronnen: • geschreven bronnen • beeldende bronnen • materiële bronnen • mondelinge tradities
-
Beschrijven hoe mensen zich doorheen de hedendaagse tijd ontwikkelden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
De hedendaagse tijd: • Communicatie en dagelijks leven: Waar vroeger radio en televisie de belangrijkste massamedia waren, gebruiken mensen vandaag vooral computers, smartphones en het internet om te communiceren, informatie op te zoeken en te werken. Digitale technologie heeft ook het spelgedrag veranderd: traditioneel speelgoed zoals houten blokken blijft bestaan, maar digitale en interactieve spelletjes zijn sterk toegenomen. School blijft een centrale plek waar kinderen leren, samenwerken en sociale vaardigheden ontwikkelen, al worden digitale leermiddelen steeds vaker gebruikt. • Na de Tweede Wereldoorlog groeit het belang van internationale samenwerking om vrede te bewaren. De Verenigde Naties en later de Europese Unie spelen hierin een belangrijke rol. De gevolgen van de Tweede Wereldoorlog, waaronder de Holocaust, hebben diepe sporen nagelaten in Europa. Plaatsen zoals Fort Breendonk en Kazerne Dossin herinneren aan verzet, vervolging en oorlogsmisdaden. In de tweede helft van de 20e eeuw worden burgerrechten geleidelijk uitgebreid, zoals het stemrecht voor vrouwen (in België volledig in 1948/1949) en later ook de erkenning van het homohuwelijk (in België sinds 2003). • Tweede Wereldoorlog en invloed Tijdens de oorlog werden veel mensen gedwongen om te vechten of te vluchten. Verzetsstrijders probeerden de bezetters tegen te werken, terwijl anderen collaboreerden. Na de oorlog hielp de wederopbouw bij het herstellen van steden en economieën, wat ook het dagelijks leven beïnvloedde. • Technologische en evoluties in de ruimtevaart. De informatierevolutie veranderde hoe mensen werkten en leerden, met de komst van het internet. Neil Armstrong zette in 1969 als eerste mens voet op de maan, een mijlpaal in de ruimte-exploratie die de kennis over het universum vergrootte en tot nieuwe wetenschappelijke inzichten en toepassingen leidde (wegwerpluiers, microgolf, poedermaaltijden…). -
Vergelijken de hedendaagse tijd met het heden.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
-
Vergelijken de bestudeerde samenlevingen uit de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
-
Formuleren aspecten die kenmerkend zijn voor samenlevingen in de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Formuleren: • continuïteit versus verandering o aspecten die veranderen (verandering) o aspecten die continu zijn (continuïteit) -
Verklaren oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling in de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Oorzaken en gevolgen: • Goedkopere en snellere reizen. Oorzaak: ontwikkeling van vliegtuigen en internationale luchtvaart. Gevolg: mensen reizen vaker en toerisme groeit sterk. • Migratie. Oorzaak: oorlog, armoede of betere kansen elders. Gevolg: samenlevingen worden diverser, maar leiden soms ook tot spanningen. -
Vergelijken perspectieven van mensen in de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Nesrim zegt: “In de jaren 50 van de vorige eeuw vonden mensen het normaal dat moeders thuisbleven en voor de kinderen zorgden. Nu werken veel moeders én vaders, en delen ze de zorg."
-
Beantwoorden typische historische vragen m.b.t. de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
-
Formuleren historische vragen bij de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Historische vragen: • oorzaak-gevolg • continuïteit versus verandering
Voorbeelden
Oorzaak-gevolg: Waarom is het gebruik van mobiele telefoons zo snel gegroeid? Wat is het gevolg daarvan voor hoe mensen met elkaar omgaan? Continuïteit versus verandering: Hoe is het nieuws volgen veranderd sinds vroeger?
-
Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de hedendaagse tijd vanuit verschillende perspectieven.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• De opkomst van internet en sociale media. Jongere: “Ik kan snel met vrienden praten, informatie zoeken, leuke filmpjes maken en kijken.” Ouders: “Het is handig dat we snel kunnen communiceren, maar ik maak me zorgen over schermtijd, privacy en wat mijn kinderen online te zien krijgen” Bedrijven: “Sociale media zijn een krachtig middel om klanten te bereiken en reclame te maken. Daardoor kunnen we gericht reclame maken en onze verkoop verhogen.” Mensen zonder internet: “Niet iedereen heeft dezelfde toegang tot informatie.” Historicus: “Internet veranderde communicatie over de hele wereld.” • Klimaatverandering. Wetenschapper: “De aarde warmt op door broeikasgassen.” Jongeren: “Het is onze toekomst die op het spel staat. We willen dat er nu actie wordt ondernomen om de opwarming te beperken.” Bedrijven: “Er komen strengere regels om uitstoot te beperken. Dat kost geld maar het dwingt ons ook om te investeren in nieuwe technologie.” Ontkenners: “De klimaathysterie is er enkel om nog meer geld uit ons zakken te halen.” • Coronapandemie. Arts: “Mondmaskers en vaccins helpen om mensen te beschermen.” Bejaarde: “Ik ben bang om ziek te worden en bleef dus altijd thuis.” Leerling: “Ik vind het moeilijk dat scholen soms sluiten en ik dus mijn vrienden minder zie.” Winkelier: “Door de maatregelen verlies ik inkomsten.” Tegenstander van maatregelen: “De paniek over de pandemie is overdreven, de regels zijn te streng en nemen onze vrijheid af.” -
Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de hedendaagse tijd.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
-
Tonen hun kennis van de historische periode van de hedendaagse tijd in verschillende contexten.
Geschiedenis › Historisch referentiekader › Historische periodes › Hedendaagse tijd
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Zayd legt uit dat de opkomst van smartphones en sociale media deel uitmaakt van de gedigitaliseerde wereld, een kenmerk van de hedendaagse tijd. • Bij actuele berichtgeving vertelt Marleen dat de omstandigheden en fenomenen van de hedendaagse tijd wel erg verschillen afhankelijk van de plaats op de wereld.