Leerplandoelen zoeken — Leerplandoelen

NL.554 Begrijpen K1 K2 K3 L1 L2 KO 1.4.6

Begrijpen verbale en non-verbale elementen van taal.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Non-verbale elementen:
• mimiek
• lichaamstaal
• intonatie

NL.555 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.1; 3

Beschrijven elementen van non-verbale communicatie.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Non-verbale communicatie:
• mimiek
• lichaamstaal
• intonatie

Te hanteren begrippen

de intonatie, de mimiek, de lichaamstaal

NL.556 Engageren K1 K2 K3 L1 L2 L3 L4 KO 1.4.6; L4 1.4.1; 3

Reflecteren over non-verbaal taalgebruik.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

NL.557 Begrijpen K2 K3 L1 KO 1.4.7

Herkennen dat er verschillende talen en taalvariëteiten zijn.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

NL.558 Gebruiken K2 K3 L1 KO 1.4.7

Interpreteren verschillen bij de uitspraak van gelijkende klanken in verschillende talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Klanken in andere taalvariëteiten en talen:
• Spaanse rollende [r], Franse huig-[r] en de Nederlandse tongpunt-[r]
• de zachte [g] in Vlaanderen en de harde [g] in Nederland

NL.559 Begrijpen L2 L3 L4 L4 1.4.1; 2; 3; 4

Herkennen talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Taalvariëteiten:
• dialect
• Standaardnederlands
• jongerentaal
• vaktaal
• formele en informele

Te hanteren begrippen

het dialect, het Standaardnederlands, de jongerentaal, de vaktaal, de formele taal, de
informele taal

NL.560 Begrijpen L5 L6 L6 1.4.1; 1

Herkennen talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Taalvariëteiten:
• tussentaal
• vreemde taal

Te hanteren begrippen

de tussentaal, de vreemde taal

NL.561 Gebruiken L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.4.1; 2; 4; L6 1.4.1; 1

Vergelijken het uitspreken van letters bij verschillende talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Uitspreken van letters bij verschillende talen en taalvariëteiten:
• Hoewel de [oe]-klank in meerdere talen wordt gebruikt, wordt die niet altijd met
    dezelfde lettertekens geschreven. Zo worden volgende letters of lettercombinaties in
    vreemde talen soms als [oe] uitgesproken: /oo/ in het Engels (bv. ‘room’ – kamer) en
    /u/ in het Italiaans (bv. ‘duro’ - moeilijk.)
• In sommige vreemde talen is er geen verschil in uitspraak tussen ‘p’ en ‘b’.

NL.562 Gebruiken L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.1.2; L4 1.4.1; 2; 3; 4; L6 1.4.1; 1

Gebruiken hun kennis van talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Gebruiken:
om vlotter te lezen in het Standaardnederlands

Voorbeelden

Letters en woorden in andere taalvariëteiten en talen:
• Sommige woorden klinken in verschillende taalvariëteiten en talen ongeveer
    hetzelfde als in het Nederlands, zoals /polis/(dialect) en /politie/, /schreiben/ (Duits)
    en /schrijven/, /sucre/ (Frans) en /suiker/, /welcome/ (Engels) en /welkom/…
• De Zweedse letter /å/ klinkt hetzelfde als de Nederlandse letter /o/.
• De Nederlandse letter /u/ wordt in het Spaans uitgesproken als [oe].

NL.563 Engageren K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 KO 1.4.7; L4 1.4.1; 2; 3; 4; L6 1.4.1; 1

Reflecteren over talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

NL.564 Begrijpen L4 L4 1.4.1; 6

Herkennen dat taal evolueert doorheen de tijd.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Taal evolueert:
• woordenschat verandert: nieuwe woorden, verandering van woordbetekenis
• spelling en uitspraak veranderen
• taalsysteem (grammatica) verandert

Voorbeelden

Woordenschat verandert:
Ketnet en Karrewiet organiseren in samenwerking met Van Dale een stemming om het
nieuwe kinder- en tienerwoord van het jaar te kiezen.
Spelling verandert:
Het woord ‘elektriciteit’ mocht je vroeger, voor 1995, ook met een ‘c’ schrijven:
‘electriciteit’.
Taalsysteem (grammatica) verandert:
800 jaar geleden waren er 4 werkwoordsvormen, nu zijn er nog drie:
    ic gheve ik geef
    du gheves jij geeft
    hi ghevet hij geeft
    wi gheven wij geven
    ghi ghevet jullie geven
    si gheven zij geven

NL.565 Begrijpen L5 L6 L6 1.4.1; 3

Herkennen dat taal evolueert doorheen de tijd.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Taal evolueert:
• in betekenis
• in vorm en grammatica
• in klank en uitspraak
• onder invloed van cultuur, technologie en maatschappij

Voorbeelden

In betekenis:
Oorspronkelijk betekende ‘een paar’ een tweetal; gaandeweg kreeg ‘een paar’ ook de
betekenis van enkele.
In vorm en grammatica:
De vorm ’s ochtends komt van het vroegere ‘des ochtends’; de apostrof in ’s duidt op de
gemiste ‘de’.
In klank en uitspraak:
Het vroegere ‘ghi’ is het huidige ‘jij’ en het vroeger ‘wi’ is het huidige ‘wij’.
Onder invloed van cultuur, technologie en maatschappij:
Technologie beïnvloedt onze taal: nieuwe taalvormen zoals emoji’s en afkortingen
ontstaan.

NL.566 Engageren L4 L5 L6 L4 1.4.1; 6; L6 1.4.1; 3

Reflecteren over de evolutie van taal doorheen de tijd.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

NL.567 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.1; 5; 7

Herkennen hoe interpretatie van teksten beïnvloed wordt.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beïnvloeden:
• taalgebruik
• woordkeuze
• afbeeldingen

NL.568 Begrijpen L4 L4 1.4.1; 4; 5; 7

Beschrijven de invloed van de leeftijd en het beroep op de taal van de gebruiker.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Invloed:
• De papa van Shauny is loodgieter. Shauny legt in de klas uit dat het water in de
    gootsteen waarschijnlijk niet goed doorloopt omdat de ‘sifon’ vol met vuil zit.
• De kinderen van het vierde leerjaar zeggen tegen de meester dat het ‘cringe’ is als hij
    jongerentaal probeert te gebruiken.

NL.569 Begrijpen L5 L6 L6 1.4.1; 2

Beschrijven de invloed van plaats en cultuur op de boodschap.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Plaats en cultuur:
• plaats
• leefmilieu
• tijdsgeest
• normen en waarden
• stereotypen en vooroordelen

Voorbeelden

Invloed van plaats op de boodschap:
Als schrijver met een Oosterse achtergrond schrijft Nayan zijn verhaal dat zich afspeelt in
Azië op een andere manier dan iemand die deze ervaring niet heeft. (plaats)
Invloed van cultuur op de boodschap:
Idris en Freya schrijven elk een gedicht over hun oma. Freya beschrijft haar oma als
grappig, vergeetachtig en een beetje onhandig. Idris beschrijft zijn oma als een wijs
persoon die goede raad geeft. De benadering van beide kinderen reflecteert de normen
en waarden die in hun families gangbaar zijn ten aanzien van ouderen. Freya benadert
haar oma als een oud persoon die eerder hulpbehoevend is. Idris benadert zijn oma als
iemand met levenswijsheid, waar hij veel respect voor toont. (normen en waarden)

NL.570 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 1.4.1; 4; 5; 7; L6 1.4.1; 2

Reflecteren over beïnvloedende factoren bij de interpretatie van teksten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

NL.571 Begrijpen L3 L4 L6 1.4.1; 4

Herkennen dat het Nederlands tot een taalfamilie behoort.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Nederlandse taalfamilie:
• De leerkracht zegt ‘Ich weiss es nicht’, herhaalt dit een keer en vraagt de leerlingen
    of ze hebben verstaan wat hij net zei. Daarop vraagt hij hoe het zou komen dat ze de
    zin in het Duits toch min of meer begrepen hebben. De kinderen concluderen dat het
    Nederlands en het Duits op elkaar lijken. De leerkracht legt uit dat dat komt omdat
    beide talen tot dezelfde taalfamilie behoren omdat ze beiden afstammen van
    dezelfde taal, het Germaans.
• De leerlingen lezen een Zuid-Afrikaans versje: “Die son skyn so helder, die vogels
    sing.” De leerlingen merken op dat ze dit vers kunnen verstaan wanneer ze het
    luidop voorlezen. De leerkracht legt uit dat dat komt omdat het Zuid-Afrikaans een
    taal is die afstamt van het Nederlands en dat beide talen tot de Germaanse
    taalfamilie behoren.

NL.572 Gebruiken K2 K3 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L4 1.4.1; 4; L6 1.4.1; 5

Vergelijken het Standaardnederlands met verschillende talen en taalvariëteiten.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verschillen en overeenkomsten:
• woordenschat
• uitspraak
• schrifttekens

Voorbeelden

• Marie-Laure beluistert woorden in enkele vreemde talen. Ze merkt op dat sommige
    woorden ongeveer hetzelfde klinken: ‘sucre’ lijkt op ‘suiker’, ‘wasser’ lijkt op ‘water’
    en ‘tea’ lijkt op ‘thee’. (woordenschat)
• Alex komt uit Chili. Hij spreekt thuis Spaans. Hij vertelt dat de ‘bus’ in Chili ook de
    ‘bus’ is, alleen verschilt de uitspraak: in Chili zeggen ze [boes], in het Nederlands is
    dat [bus]. (uitspraak)
• Ben is gek op manga, Japanse strips. In de kring vertelt hij dat het in het begin wel
    aanpassen was om een boek van achter naar voor te lezen. De strips zijn in het
    Engels geschreven, maar er staan ook Japanse schrifttekens in. Hij vertelt dat het
    woord manga er zo uit ziet: 漫画 (schrifttekens)

NL.573 Begrijpen L1 L2 L4 1.4.1; 3

Benoemen factoren van het communicatiemodel.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren van het communicatiemodel:
• de zender
• de ontvanger

Te hanteren begrippen

de zender, de ontvanger

NL.574 Begrijpen L3 L4 L4 1.4.1; 3

Benoemen factoren van het communicatiemodel.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren van het communicatiemodel:
• de boodschap
• het kanaal

Te hanteren begrippen

de boodschap, het kanaal, de communicatie, het communicatiemodel

NL.575 Begrijpen L5 L6 L6 1.4.1; 0

Benoemen factoren van het communicatiemodel.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Factoren van het communicatiemodel:
• het doel
• het medium
• het effect

Te hanteren begrippen

het doel, het medium, het effect

NL.576 Begrijpen L6 L6 1.4.1; 3

Illustreren de verandering van informatiebronnen doorheen de tijd.

Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verandering van informatiebronnen:
de orale vertelcultuur, het schrift, de boekdrukkunst, de radio, de televisie, de digitale
media