NL.571
Begrijpen
L3
L4
Herkennen dat het Nederlands tot een taalfamilie behoort.
Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap
- Leeftijd
- 8-9,9-10 jaar
- Handelingswerkwoord
- Herkennen
- Verwerkingsaspect
- Begrijpen — declaratieve kennis — weten wat
- Minimumdoelen
- L6 1.4.1; 4
- In de PDF
- pagina 29,30
Leerlijn
Herkennen dat het Nederlands tot een taalfamilie behoort.
Voorbeelden
Nederlandse taalfamilie:
• De leerkracht zegt ‘Ich weiss es nicht’, herhaalt dit een keer en vraagt de leerlingen
of ze hebben verstaan wat hij net zei. Daarop vraagt hij hoe het zou komen dat ze de
zin in het Duits toch min of meer begrepen hebben. De kinderen concluderen dat het
Nederlands en het Duits op elkaar lijken. De leerkracht legt uit dat dat komt omdat
beide talen tot dezelfde taalfamilie behoren omdat ze beiden afstammen van
dezelfde taal, het Germaans.
• De leerlingen lezen een Zuid-Afrikaans versje: “Die son skyn so helder, die vogels
sing.” De leerlingen merken op dat ze dit vers kunnen verstaan wanneer ze het
luidop voorlezen. De leerkracht legt uit dat dat komt omdat het Zuid-Afrikaans een
taal is die afstamt van het Nederlands en dat beide talen tot de Germaanse
taalfamilie behoren.
Gekoppelde minimumdoelen bij het onderwerp “Taalsysteem en taalgebruik”
KO
TE BEREIKEN OP POPULATIENIEVEAU
De kleuters kunnen
1.4.1 basiswoordenschat en eenvoudige betekenisrelaties
inzetten met betrekking tot de leefomgeving en
de school.
1.4.2 aangeboden inhoudelijke en functionele school- en
instructietaal inzetten binnen de context van de
activiteiten en hun vakspecifieke kennis, voorkennis en
ervaring.
1.4.3 onder begeleiding hun woordenschat uitbreiden.
L4
De leerlingen kennen
1.4.1 woordvorming: samenstellingen, afleidingen.
1.4.2 basisprincipes van betekenisrelaties: synoniemen,
antoniemen en trappen van vergelijking.
1.4.3 figuurlijk taalgebruik.
1.4.9 woorden:
• woordvorming: enkelvoud, meervoud en verbuiging,
vervoeging, samenstelling, afleiding;
• woordsoorten: zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk
naamwoord, lidwoord, telwoord, voorzetsel,
voegwoord, werkwoord;
• werkwoordstijden: tegenwoordige tijd, verleden tijd
1.4.14 de termen jongerentaal en vaktaal.
De leerlingen kunnen
1.4.4 woorden genuanceerd en gepast inzetten.
1.4.5 aangeboden school-, instructie- en vaktaal hanteren
in de vakdisciplines.
1.4.6 nieuwe woordbetekenissen en -relaties achterhalen
uit gesproken en geschreven contexten door gebruik te
maken van woordleerstrategieën:
• om verduidelijking vragen;
• belang van het woord in de tekst nagaan;
• vergelijken met een bekend woord;
• de context inzetten;
• de woordopbouw analyseren.
1.4.17 basisverschillen tussen formele en informele taal
verwoorden.
L6
De leerling kent
1.4.1 basisprincipes van betekenisrelaties: hyponiemen.
1.4.7 woorden: grondwoord, voorvoegsel, achtervoegsel,
verkleinwoord, stam, uitgang, infinitief.
De leerling kan
1.4.2 formeel en informeel taalgebruik conform de
context inzetten.
1.4.3 woorden genuanceerd en gepast inzetten met
steeds hogere abstractiegraad en figuurlijk taalgebruik.
1.4.4 actief op zoek gaan naar nieuwe woordbetekenissen
en -relaties door gebruik te maken van
woordleerstrategieën:
• vreemdetalenkennis inzetten;
• hulpbron inzetten.
KO
De kleuters kennen
1.4.4 woord, woorddeel, klankgroep, rijm, klank, letter.
De kleuters kunnen
1.4.5 basiselementen van het taalsysteem toepassen in
taal(spel): klanken, klankgroepen, rijm, letter- en
cijfersymbolen, klanktekenkoppeling, woorden.
L4
De leerlingen kennen
1.4.7 klanken: korte, lange, tweetekenklinkers,
medeklinkers en uitspraak.
1.4.8 spelling:
• klanktekenkoppeling, letters, alfabetisch principe;
• interpunctietekens: punt, vraagteken, uitroepteken,
komma, dubbele punt, spatie.
1.4.9 woorden:
• woordvorming: enkelvoud, meervoud en verbuiging,
vervoeging, samenstelling, afleiding;
• woordsoorten: zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk
naamwoord, lidwoord, telwoord, voorzetsel,
voegwoord, werkwoord;
• werkwoordstijden: tegenwoordige tijd, verleden tijd.
1.4.10 zinnen en zinsdelen:
• zin, onderwerp, persoonsvorm, zinsdeel, gezegde;
• soorten zinnen: mededelende zin, vragende zin,
uitroepende zin.
De leerlingen kunnen
1.4.11 inzichten in het taalsysteem toepassen en erover
reflecteren.
L6
De leerling kent
1.4.5 spelling:
• interpunctietekens: dubbele aanhalingstekens,
haakjes;
• woordtekens: trema, koppelteken, apostrof, accent,
soorten afkortingen.
1.4.6 woorden:
• woordsoorten: voornaamwoord;
• werkwoordtijden: toekomende tijd, voltooid
deelwoord.
1.4.7 woorden: grondwoord, voorvoegsel, achtervoegsel,
verkleinwoord, stam, uitgang, infinitief.
1.4.8 zinnen en zinsdelen:
• meewerkend en lijdend voorwerp;
• naamwoordelijk en werkwoordelijk gezegde;
• soorten zinnen: enkelvoudige en samengestelde
zinnen, ontkennende zin;
• gebiedende wijs.
De leerling kan
1.4.9 inzichten in het taalsysteem toepassen en erover
reflecteren.
KO
De kleuters weten
1.4.6 dat taal non-verbale en verbale elementen
inhoudt.
1.4.7 dat er verschillende taalvariëteiten en
verschillende talen zijn.
L4
De leerlingen kennen
1.4.12 enkele taalvariëteiten: dialect,
Standaardnederlands.
1.4.13
• het communicatiemodel: zender, ontvanger,
boodschap, kanaal;
• basisregisters: formeel, informeel;
• non-verbale communicatie: intonatie, mimiek,
lichaamstaal.
1.4.14 de termen jongerentaal en vaktaal.
L6
De leerling kent
1.4.10 het uitgebreid communicatiemodel: doel,
medium, effect.
1.4.11 taalvariëteiten: tussentaal, vreemde taal.
De leerling weet
1.4.12 dat taal wordt beïnvloed door verschillende
factoren: plaats en cultuur.
1.4.13 dat informatiebronnen veranderen doorheen de
tijd: orale vertelcultuur, schrift, boekdrukkunst, radio,
televisie, digitale media.
De leerlingen weten 1.4.15 dat taal wordt beïnvloed door verschillende factoren: leeftijd en beroep van de gebruiker. 1.4.16 dat taal evolueert doorheen de tijd. De leerlingen kunnen 1.4.17 basisverschillen tussen formele en informele taal verwoorden. 1.1.2 accuraat en geautomatiseerd lezen (vlot lezen). 1.4.14 dat het Nederlands tot een taalfamilie behoort. 1.4.15 dat er vreemde talen zijn waarin dezelfde of andere schrifttekens worden gebruikt dan in het Nederlands.