NL.564
Begrijpen
L4
Herkennen dat taal evolueert doorheen de tijd.
Nederlands › Taalsysteem en taalgebruik › Taalgebruik en taalwetenschap
- Leeftijd
- 9-10 jaar
- Handelingswerkwoord
- Herkennen
- Verwerkingsaspect
- Begrijpen — declaratieve kennis — weten wat
- Minimumdoelen
- L4 1.4.1; 6
- In de PDF
- pagina 27
Leerlijn
Herkennen dat taal evolueert doorheen de tijd.
MIA
Taal evolueert:
• woordenschat verandert: nieuwe woorden, verandering van woordbetekenis
• spelling en uitspraak veranderen
• taalsysteem (grammatica) verandert
Voorbeelden
Woordenschat verandert:
Ketnet en Karrewiet organiseren in samenwerking met Van Dale een stemming om het
nieuwe kinder- en tienerwoord van het jaar te kiezen.
Spelling verandert:
Het woord ‘elektriciteit’ mocht je vroeger, voor 1995, ook met een ‘c’ schrijven:
‘electriciteit’.
Taalsysteem (grammatica) verandert:
800 jaar geleden waren er 4 werkwoordsvormen, nu zijn er nog drie:
ic gheve ik geef
du gheves jij geeft
hi ghevet hij geeft
wi gheven wij geven
ghi ghevet jullie geven
si gheven zij geven
Gekoppelde minimumdoelen bij het onderwerp “Taalsysteem en taalgebruik”
KO
TE BEREIKEN OP POPULATIENIEVEAU
De kleuters kunnen
1.4.1 basiswoordenschat en eenvoudige betekenisrelaties
inzetten met betrekking tot de leefomgeving en
de school.
1.4.2 aangeboden inhoudelijke en functionele school- en
instructietaal inzetten binnen de context van de
activiteiten en hun vakspecifieke kennis, voorkennis en
ervaring.
1.4.3 onder begeleiding hun woordenschat uitbreiden.
L4
De leerlingen kennen
1.4.1 woordvorming: samenstellingen, afleidingen.
1.4.2 basisprincipes van betekenisrelaties: synoniemen,
antoniemen en trappen van vergelijking.
1.4.3 figuurlijk taalgebruik.
1.4.9 woorden:
• woordvorming: enkelvoud, meervoud en verbuiging,
vervoeging, samenstelling, afleiding;
• woordsoorten: zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk
naamwoord, lidwoord, telwoord, voorzetsel,
voegwoord, werkwoord;
• werkwoordstijden: tegenwoordige tijd, verleden tijd
1.4.14 de termen jongerentaal en vaktaal.
De leerlingen kunnen
1.4.4 woorden genuanceerd en gepast inzetten.
1.4.5 aangeboden school-, instructie- en vaktaal hanteren
in de vakdisciplines.
1.4.6 nieuwe woordbetekenissen en -relaties achterhalen
uit gesproken en geschreven contexten door gebruik te
maken van woordleerstrategieën:
• om verduidelijking vragen;
• belang van het woord in de tekst nagaan;
• vergelijken met een bekend woord;
• de context inzetten;
• de woordopbouw analyseren.
1.4.17 basisverschillen tussen formele en informele taal
verwoorden.
L6
De leerling kent
1.4.1 basisprincipes van betekenisrelaties: hyponiemen.
1.4.7 woorden: grondwoord, voorvoegsel, achtervoegsel,
verkleinwoord, stam, uitgang, infinitief.
De leerling kan
1.4.2 formeel en informeel taalgebruik conform de
context inzetten.
1.4.3 woorden genuanceerd en gepast inzetten met
steeds hogere abstractiegraad en figuurlijk taalgebruik.
1.4.4 actief op zoek gaan naar nieuwe woordbetekenissen
en -relaties door gebruik te maken van
woordleerstrategieën:
• vreemdetalenkennis inzetten;
• hulpbron inzetten.
KO
De kleuters kennen
1.4.4 woord, woorddeel, klankgroep, rijm, klank, letter.
De kleuters kunnen
1.4.5 basiselementen van het taalsysteem toepassen in
taal(spel): klanken, klankgroepen, rijm, letter- en
cijfersymbolen, klanktekenkoppeling, woorden.
L4
De leerlingen kennen
1.4.7 klanken: korte, lange, tweetekenklinkers,
medeklinkers en uitspraak.
1.4.8 spelling:
• klanktekenkoppeling, letters, alfabetisch principe;
• interpunctietekens: punt, vraagteken, uitroepteken,
komma, dubbele punt, spatie.
1.4.9 woorden:
• woordvorming: enkelvoud, meervoud en verbuiging,
vervoeging, samenstelling, afleiding;
• woordsoorten: zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk
naamwoord, lidwoord, telwoord, voorzetsel,
voegwoord, werkwoord;
• werkwoordstijden: tegenwoordige tijd, verleden tijd.
1.4.10 zinnen en zinsdelen:
• zin, onderwerp, persoonsvorm, zinsdeel, gezegde;
• soorten zinnen: mededelende zin, vragende zin,
uitroepende zin.
De leerlingen kunnen
1.4.11 inzichten in het taalsysteem toepassen en erover
reflecteren.
L6
De leerling kent
1.4.5 spelling:
• interpunctietekens: dubbele aanhalingstekens,
haakjes;
• woordtekens: trema, koppelteken, apostrof, accent,
soorten afkortingen.
1.4.6 woorden:
• woordsoorten: voornaamwoord;
• werkwoordtijden: toekomende tijd, voltooid
deelwoord.
1.4.7 woorden: grondwoord, voorvoegsel, achtervoegsel,
verkleinwoord, stam, uitgang, infinitief.
1.4.8 zinnen en zinsdelen:
• meewerkend en lijdend voorwerp;
• naamwoordelijk en werkwoordelijk gezegde;
• soorten zinnen: enkelvoudige en samengestelde
zinnen, ontkennende zin;
• gebiedende wijs.
De leerling kan
1.4.9 inzichten in het taalsysteem toepassen en erover
reflecteren.
KO
De kleuters weten
1.4.6 dat taal non-verbale en verbale elementen
inhoudt.
1.4.7 dat er verschillende taalvariëteiten en
verschillende talen zijn.
L4
De leerlingen kennen
1.4.12 enkele taalvariëteiten: dialect,
Standaardnederlands.
1.4.13
• het communicatiemodel: zender, ontvanger,
boodschap, kanaal;
• basisregisters: formeel, informeel;
• non-verbale communicatie: intonatie, mimiek,
lichaamstaal.
1.4.14 de termen jongerentaal en vaktaal.
L6
De leerling kent
1.4.10 het uitgebreid communicatiemodel: doel,
medium, effect.
1.4.11 taalvariëteiten: tussentaal, vreemde taal.
De leerling weet
1.4.12 dat taal wordt beïnvloed door verschillende
factoren: plaats en cultuur.
1.4.13 dat informatiebronnen veranderen doorheen de
tijd: orale vertelcultuur, schrift, boekdrukkunst, radio,
televisie, digitale media.
De leerlingen weten 1.4.15 dat taal wordt beïnvloed door verschillende factoren: leeftijd en beroep van de gebruiker. 1.4.16 dat taal evolueert doorheen de tijd. De leerlingen kunnen 1.4.17 basisverschillen tussen formele en informele taal verwoorden. 1.1.2 accuraat en geautomatiseerd lezen (vlot lezen). 1.4.14 dat het Nederlands tot een taalfamilie behoort. 1.4.15 dat er vreemde talen zijn waarin dezelfde of andere schrifttekens worden gebruikt dan in het Nederlands.