Leerplandoelen zoeken — Leerplandoelen

BU.001 Begrijpen K1 KO 9.3.4; L4 5.3.1

Herkennen afspraken en regels.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
• in de klas
• op de speelplaats

Voorbeelden

• Emma ruimt op in de klas.
• Liam duwt niet in de rij.

BU.002 Begrijpen K2 K3 KO 9.3.4; L4 5.3.1

Illustreren afspraken en regels.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• in de klas
• op school

Te hanteren begrippen

de afspraak, de regel, samen, delen

BU.003 Begrijpen L1 L2 L4 5.3.1

Illustreren het belang van afspraken en regels voor het samenleven.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken en regels voor het samenleven:
• klasafspraken en –regels
• schoolafspraken en –regels
• spelafspraken en –regels

Voorbeelden

Belang van afspraken en regels:
om elkaar niet te storen tijdens het werken, omwille van veiligheidsredenen, om samen te
leven, om ruzies te voorkomen, zodat iedereen weet wat er van hem verwacht wordt,
omdat deze aansluiten op onze waarden en normen

BU.004 Begrijpen L3 L4 L4 5.3.1

Illustreren het belang van afspraken en regels voor het samenleven.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Afspraken en regels

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Afspraken en regels voor het samenleven:
• in het eigen gezin
• in groepen waar kinderen tijdens hun vrije tijd aan participeren
• in de samenleving

BU.005 Begrijpen L2 L4 9.1.17

Verwoorden wat rechten en plichten zijn.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• Een recht is iets wat je mag doen of krijgt.
• Een plicht is iets wat je moet doen voor anderen of voor jezelf.

BU.006 Begrijpen L2 L4 9.1.17

Herkennen enkele rechten en plichten in hun eigen leefwereld.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Rechten en plichten:
verkeersregels, schoolregels

BU.007 Begrijpen L3 L4 5.3.1

Beschrijven enkele rechten en plichten in hun eigen leefwereld.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Te hanteren begrippen

de rechten, de plichten

BU.008 Begrijpen L4 L4 5.3.1

Illustreren dat rechten en plichten elkaar aanvullen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• Rechten geven vrijheid om dingen te doen, plichten zorgen ervoor dat iedereen goed
    met elkaar omgaat.
• We hebben rechten maar we moeten ook plichten vervullen om samen te kunnen
    werken.
• rechten: vrijheid van meningsuiting, recht op veiligheid, recht op privacy, recht op
    gelijkwaardige behandeling
• plichten: respecteren van regels, verantwoordelijk omgaan met materialen en de
    omgeving

Te hanteren begrippen

de vrijheid, de veiligheid, de privacy

BU.009 Begrijpen L5 L4 5.3.1

Illustreren dat rechten en plichten in de klas en de samenleving complementair zijn.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• Rechten en plichten horen samen. Je hebt het recht om gehoord te worden maar je
    hebt ook de plicht om anderen te respecteren.
• In een klas of maatschappij kunnen we pas echt samen werken als iedereen zijn
    rechten en plichten begrijpt en naleeft.

Te hanteren begrippen

het respect, de verantwoordelijkheid

Voorbeelden

Didier heeft het recht om boeken te lenen in de bibliotheek maar heeft de plicht om ze op
tijd terug te brengen.

BU.010 Begrijpen L6 L6 5.3.1

Beschrijven enkele rechten en plichten in een democratische samenleving.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Rechten en plichten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten en plichten:
• rechten: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie, recht op gelijke behandeling,
    stemrecht, persvrijheid, recht op privacy, eerlijke rechtsgang
• plichten: respecteren van de wetten, participatie aan verkiezingen, betalen van
    belastingen
• Rechten en plichten zijn opgenomen in de (grond)wet.

Te hanteren begrippen

de vrije meningsuiting, de (grond)wet, de democratie, de samenleving, de participatie

BU.011 Begrijpen K1 K2 KO 5.3.1

Herkennen inspraak en overleg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Inspraak en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in de klas- en schoolcontext

Inspraak/ overleg:
• mogen inbrengen wat ze willen of vinden
• samen kiezen helpt om de betrokkenheid te verhogen

Voorbeelden

• Farah kiest samen met de klas een liedje om te zingen in de kring.
• Imane beslist samen met de anderen welke spelhoek geopend wordt.

BU.012 Begrijpen K3 L1 L2 KO 5.3.1

Illustreren het belang van inspraak en overleg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Inspraak en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
in klas- en schoolcontext

Inspraak en overleg:
• Inspraak en overleg betekent dat iedereen zijn mening mag geven en mee mag
    denken.
• Samen praten over ideeën helpt om eerlijke en duidelijke afspraken te maken die
    voor iedereen goed werken.
• Op basis van stemmen kan een beslissing genomen worden.

Te hanteren begrippen

de mening, het idee, samen praten, de kring, stemmen, het overleg

Voorbeelden

• Frederique geeft zijn mening tijdens een klasgesprek. Zo weet iedereen wat hij denkt.
• In de kleuterklas van Hira wordt via klassikaal stemmen beslist hoe ze het thema vorm
    gaan geven.

BU.013 Begrijpen L3 KO 5.3.1

Illustreren het principe van inspraak en overleg.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Inspraak en overleg

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
• belang van inspraak en overleg: Iedereen heeft het recht om zijn of haar mening te
    geven en mee te denken over beslissingen die invloed hebben op een groep.

Principe:
• Beslissingen worden genomen op basis van overleg en respect voor verschillende
    meningen.
• In een democratie werken we samen om beslissingen te nemen.

Te hanteren begrippen

de inspraak, de meerderheid, de minderheid

BU.014 Begrijpen L2 L4 5.3.1

Illustreren het principe van een stemming.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Illustreren:
binnen klas- en schoolcontext

Principe:
medezeggenschap

Voorbeelden

Madeleine legt uit dat in de klasstemming iedereen een stem mag uitbrengen om te
bepalen wie de groepsleider wordt voor het groepswerk.

BU.015 Begrijpen L3 L4 5.3.1

Beschrijven de functie van verkiezingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Functie:
Niet iedereen kan deelnemen aan overleg. Daarom worden via verkiezingen
vertegenwoordigers gekozen.

Te hanteren begrippen

de verkiezingen, de kandidaat, kiezen

Voorbeelden

Madeleine legt uit dat in de klasstemming iedereen een stem mag uitbrengen om te
bepalen wie de vertegenwoordiger wordt in de leerlingenraad.

BU.016 Begrijpen L3 L4 L4 5.3.1

Beschrijven de belangrijke principes bij democratische verkiezingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Democratische verkiezingen:
• op niveau van de school: kandidaten en verkiezingen van de leerlingenraad
• op niveau van de samenleving: Democratie maakt gebruik van regelmatige, vrije en
    eerlijke verkiezingen waarin burgers kunnen stemmen op kandidaten of partijen. Dit
    stelt hen in staat om hun voorkeuren te uiten en invloed uit te oefenen op het beleid.

Principes:
• Iedereen mag stemmen.
• De kiezers stemmen vrij en in het geheim.
• Elke stem telt even zwaar.
• Regelmatige en eerlijke verkiezingen zorgen ervoor dat vertegenwoordigers de
    wensen van de kiezer uitvoeren.
• De verkozen personen nemen beslissingen voor anderen (vertegenwoordiging).

Te hanteren begrippen

de democratie, de kiezer, de stem, de vertegenwoordiger, de vertegenwoordiging, de
eerlijkheid, het geheim, de gelijkheid, de politieke partij, het stemrecht, de stemplicht, de
opkomstplicht, de macht, de campagne, de meerderheid, de minderheid

Voorbeelden

• Niels legt uit dat bij de verkiezingen voor de leerlingenraad elke klas één
    vertegenwoordiger kiest door middel van stemming zodat iedereen een eerlijke kans
    krijgt om mee te beslissen.
• Tine beschrijft hoe na het stemmen alle stemmen worden geteld en de kandidaat met
    de meeste stemmen wordt gekozen, wat een belangrijk principe is in democratische
    verkiezingen.

BU.017 Begrijpen L4 L4 5.3.1

Duiden verkiezingen als een belangrijk element van een democratische rechtsstaat.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Verkiezingen

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Democratische rechtsstaat:
In een democratie heeft het volk de macht. Burgers kiezen via verkiezingen hun
vertegenwoordigers. Deze vertegenwoordigers nemen beslissingen in naam van het volk.

BU.018 Begrijpen L3 L4 L4 5.3.2

Herkennen principes van een democratische rechtsstaat in samenlevingen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Herkennen:
in bestudeerde samenlevingen uit het verleden

Te hanteren begrippen

de verkiezingen, de vertegenwoordiging, de macht, de rechten, de plichten, de regel, de
afspraak, de gelijkheid

Voorbeelden

In bestudeerde samenlevingen:
• Stemmen in het oude Athene
• Wetten in het Romeinse Rijk
• Stadsrechten voor burgers in middeleeuwse steden; de Keure van Kortenberg

BU.019 Begrijpen L4 GO!-doel

Herkennen andere bestuursvormen dan democratie.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Andere bestuursvormen:
• dictatuur: Eén persoon of een zeer kleine groep heeft de macht. De bevolking mag
    niet mee beslissen of kritiek geven.
• absolute monarchie: Een koning of koningin heeft alle macht.
• theocratie: Het land wordt bestuurd op basis van religieuze regels en door religieuze
    leiders.

BU.020 Gebruiken L5 L6 GO!-doel

Analyseren andere bestuursvormen.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
• macht
• inspraak
• vrijheden
• rechten
• gelijkwaardigheid

BU.021 Begrijpen L5 L6 L6 5.3.1

Beschrijven de scheiding van machten in een democratische rechtsstaat.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Scheiding van machten:
• In een democratie zijn er drie machten: de wetgevende, de uitvoerende en de
    rechterlijke macht.
• De wetgevende macht maakt wetten en controleert de uitvoerende macht. De
    uitvoerende macht zorgt dat wetten worden toegepast en nageleefd. De rechterlijke
    macht doet uitspraken over geschillen en controleert de wettelijkheid van de daden
    van de uitvoerende macht. Iedere macht controleert de andere, niemand kan alles
    zelf beslissen.
• In een rechtbank worden niet enkel strafzaken behandeld maar ook burgerlijke zaken,
    familiezaken, handelszaken

Te hanteren begrippen

de politie, de rechter, de rechtbank, het vonnis, de scheiding der machten, de regering, de
wetten, de democratie, het parlement

Voorbeelden

Wetgevende macht:
Het federale parlement keurt een nieuwe milieuwet goed.
Uitvoerende macht:
De federale regering voert de milieuwet uit via het ministerie van Milieu.
Rechterlijke macht:
Als een bedrijf de milieuwet overtreedt, kan een rechtbank een boete opleggen.

BU.022 Begrijpen L5 L6 L6 5.3.1

Beschrijven hoe de democratische rechtsstaat bescherming biedt.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Democratische rechtsstaat

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Bescherming:
• Rechten en plichten van burgers worden beschermd door de grondwet.
• De overheid moet zich aan die regels houden.
• Iedereen is gelijk voor de wet.

Te hanteren begrippen

de bescherming, de grondwet, de vrijheid

BU.023 Begrijpen L3 L4 9.1.17

Benoemen enkele Rechten van het Kind.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Rechten van het Kind:
• recht op onderwijs
• recht op privacy
• recht op vrije tijd
• recht op eigen identiteit
• recht op veiligheid en bescherming

Te hanteren begrippen

het recht op onderwijs, het recht op privacy, het recht op vrije tijd, het recht op eigen
identiteit, het recht op veiligheid en bescherming

BU.024 Begrijpen L3 L4 9.1.17; L4 9.1.18

Beschrijven het belang van de Rechten van het Kind.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Belang van de Rechten van het Kind:
• Kinderrechten zijn afspraken die zorgen dat alle kinderen veilig, gezond en eerlijk
    kunnen opgroeien, waar ze ook wonen.
• Volwassenen moeten met de belangen van kinderen rekening houden.
• Het Verdrag van de Rechten van het Kind is een internationale overeenkomst waarin
    deze rechten zijn vastgelegd.

Te hanteren begrippen

het kinderrecht, de Rechten van het Kind

BU.025 Gebruiken L3 L4 L4 9.1.19

Analyseren kinderrechten in hun eigen leefwereld.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Analyseren:
het waarborgen of schenden van kinderrechten

BU.026 Begrijpen L5 L6 9.1.14; L6 9.1.15

Benoemen organisaties die zich inzetten voor kinder- en mensenrechten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Organisaties:
• in Vlaanderen: het Kinderrechtencommissariaat
• wereldwijd: Unicef, De Verenigde Naties (VN), Amnesty International, Raad van
    Europa – Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Te hanteren begrippen

het kinderrechtencommissariaat, UNICEF, de Verenigde Naties (VN), Amnesty
International, de Raad van Europa, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens

BU.027 Begrijpen L5 L6 9.1.14; L6 9.1.15

Beschrijven de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
• In de verklaring worden de rechten en vrijheden van de mens vastgelegd.
• De mensenrechten gelden voor iedereen, waar je ook bent.
• Alle leden van de Verenigde Naties hebben zich gebonden aan de Universele
    Verklaring van de Rechten van de Mens.

BU.028 Begrijpen L5 L6 9.1.14; L6 9.1.15

Benoemen enkele elementen uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
• Alle mensen worden vrij en met gelijke rechten geboren.
• Je het recht op leven, vrijheid en veiligheid.
• Slavernij is verboden.
• Je bent onschuldig tot het tegendeel bewezen is.
• Je hebt het recht om naar een ander land te gaan en dat land te vragen om jou te
    beschermen.
• Je mag je eigen godsdienst en overtuiging kiezen.

BU.029 Begrijpen L5 L6 9.1.16; L6 9.1.15

Begrijpen hoe mensenrechten en kinderrechten zicht tot elkaar verhouden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Verhouding van mensenrechten en kinderrechten tot elkaar:
• Kinderrechten zijn een vorm van mensenrechten.
• Kinderrechten zijn specifieker geformuleerd voor kinderen.

BU.030 Begrijpen L6 L6 9.1.17; L6 9.1.15

Illustreren hoe kinder- en mensenrechten geschonden worden.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Geschonden worden:
• in de eigen samenleving
• in de wereld

BU.031 Begrijpen L6 L6 9.1.17; L6 9.1.15

Illustreren hoe mensen opkomen voor kinder- en mensenrechten.

Burgerschap › Democratische samenleving › Maatschappelijke basiswaarden › Kinder- en mensenrechten