37 doelen
vak: AA ✕ Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer ✕
-
Herkennen lucht als essentieel voor het leven op aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de atmosfeer
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de lucht
-
Herkennen de atmosfeer als essentieel voor het leven op aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de atmosfeer
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De atmosfeer: is een laag van lucht die de aarde omringt
-
Verwoorden de functies van de atmosfeer.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de atmosfeer
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De functies: Zorgt voor zuurstof die de meeste organismen nodig hebben. Beschermt ons tegen gevaarlijke straling van de zon. Houdt de aarde voldoende warm zodat planten, dieren en mensen kunnen leven. Het weer ontstaat in de atmosfeer
Te hanteren begrippen
de atmosfeer
-
Beschrijven de rol en samenstelling van de atmosfeer.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de atmosfeer
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De samenstelling van de atmosfeer: De atmosfeer bestaat uit: koolstofdioxide: Dit gas helpt planten groeien, omdat ze koolstofdioxide opnemen en zuurstof teruggeven. Het speelt ook een rol in de opwarming van de aarde. zuurstofgas: Dit is het gas dat we nodig hebben om te ademen. Zonder zuurstof kunnen mensen, dieren en planten niet leven. stikstofgas: Dit is het meest voorkomende gas. Planten gebruiken stikstof om te groeien (de meeste planten nemen het op uit de bodem via hun wortels), maar wij mensen ademen het gewoon in en weer uit. andere gassen: Naast stikstofgas, zuurstofgas en koolstofdioxide bevat de atmosfeer nog kleine hoeveelheden andere gassen. De rol van de atmosfeer (voor het leven op aarde): • Maakt door de samenstelling van de gassen leven op aarde mogelijk. • Beschermt tegen gevaarlijke straling van de zon, vooral dankzij de ‘ozonlaag’. • ‘Broeikaseffect’: het vasthouden van warmte in de atmosfeer zodat de aarde warm genoeg blijft om op te leven. Door extra CO₂ in de atmosfeer wordt het broeikaseffect sterker. • De atmosfeer bepaalt ons weer en ons klimaat omdat daarin lucht, wolken, wind en regen ontstaan en warmte wordt vastgehouden of afgevoerd.Te hanteren begrippen
het zuurstofgas, de koolstofdioxide
-
Geven mogelijke maatregelen voor het in stand houden van de verhouding van het gasmengsel in de atmosfeer.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de atmosfeer
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Duurzame maatregelen: • bomen planten: Bossen absorberen koolstofdioxide en produceren zuurstof. • beperk luchtvervuiling: Strengere regels voor industrieën verminderen de uitstoot van schadelijke stoffen. -
Tonen hun kennis over de atmosfeer in verschillende contexten.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de atmosfeer
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Elisabeth loopt door het park en zegt dat bomen helpen om de lucht schoon te houden. Ze weet dat planten koolstofdioxide uit de lucht nemen en er zuurstof voor in de plaats geven, zodat het evenwicht tussen gassen wordt behouden. • Basie kijkt naar een natuurdocumentaire en hoort dat dieren en mensen moeten ademen. Hij vertelt dat we zuurstof uit de lucht halen om te leven. -
Benoemen water en land op de globe.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
het water, het land
-
Lokaliseren water en land op de globe.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
-
Illustreren de ‘blauwe planeet’.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Blauwe planeet: Het aardoppervlak bestaat uit land en water in ongelijke verdeling (meer water dan land) en wordt omgeven door lucht.
Te hanteren begrippen
de planeet, de blauwe planeet
-
Beschrijven de consequentie van de verhouding zout en zoet water op aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Verhouding: meer zout (97,5%) dan zoet (2,5%) water Zoet water: Enkel gezuiverd zoet water is voor mensen drinkbaar. Consequentie: Aangezien mensen en dieren vooral zoet water nodig hebben om te drinken en er veel minder zoet water is dan zout water, is het zoet water kostbaar en moet dus zuinig gebruikt worden.
Te hanteren begrippen
het zoet water, het zout water
-
Lokaliseren gebieden met zoet water.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Gebieden: • rivieren • meren • ondergrondse voorraden • de zoetwatergebieden van de Amazone • de polen (70% van zoet water is opgeslagen in de ijslagen van de polen)
-
Illustreren de aanwezigheid van ondergrondse voorraden van zoet water.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Ondergrondse voorraden: • het Maasbekken en het Henegouws bekken • Onder de Noordzee en voor de kust van Noorwegen liggen zoetwatervoorraden die honderden jaren mee kunnen gaan. -
Reflecteren over eigen watergebruik en de gevolgen hiervan.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Land, water en lucht
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Eigen watergebruik: zoet water regenwater Gevolgen: waterschaarste
-
Herkennen dat water van hoog naar laag stroomt.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
-
Herkennen watervlaktes en waterlopen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
de beek, de rivier, het meer, de zee
-
Verwoorden het onderscheid tussen rivier en kanaal.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Te hanteren begrippen
het kanaal
-
Geven de loop van een rivier in een eenvoudige voorstelling weer.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Voorstelling: de richting van het stromende water (de stroom: hoog naar laag) het begin (de bron) en einde van een waterloop (de monding)
Te hanteren begrippen
de bron, de monding, de stroom, stroomopwaarts, stroomafwaarts
-
Beschrijven de waterkringloop.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De waterkringloop: De kringloop van het water begint waar water door de “zonnewarmte” verdampt. Deze verdamping vormt waterdamp, die opstijgt en afkoelt. Hierdoor ontstaat condensatie, waarbij waterdruppels samenkomen en wolken vormen. Wanneer de druppels in de wolken te zwaar worden, valt het water als neerslag naar beneden. Een deel van deze neerslag stroomt via rivieren terug naar de zee, terwijl een ander deel in de bodem zakt en onderdeel wordt van het grondwater. Dit grondwater kan weer naar boven komen en als oppervlaktewater verder stromen, waarna het proces opnieuw begint. Zo blijft water voortdurend in beweging in een natuurlijke kringloop.
Te hanteren begrippen
de waterkringloop, verdampen, de verdamping, de condensatie, de neerslag, de wolk, de zee, de rivier, de bodem, het grondwater, het oppervlaktewater
-
Tekenen de waterkringloop.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
-
Reflecteren over het belang van wateropname in de bodem.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › De waterkringloop
-
Herkennen kenmerken van de aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Kenmerken: de rots: grote, harde stukken steen. Ze liggen op de grond of in bergen. Sommige rotsen zijn glad, andere zijn ruw. de grot: Een grote opening in een berg of onder de grond. het zand: Kleine, zachte korreltjes die je vindt op het strand of in de zandbak.
Te hanteren begrippen
de aarde, de rots, de grot, het zand
-
Classificeren volgens kenmerken van de aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Kenmerken: steen zand aarde
-
Herkennen de verschillende lagen van de aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De aarde: is bolvormig. De buitenkant van de aarde noemen we de aardkorst. Daaronder zit een laag heet gesteente met sommige vloeibare delen.
Te hanteren begrippen
de aarde, bolvormig, vloeibaar, de aardkorst
-
Benoemen de verschillende lagen van de aarde met hun relatieve temperatuur.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
De lagen van de aarde met hun temperaturen: aardkorst: de rotsachtige buitenlaag (0°C tot 1000°C) De buitenste laag waar wij op leven. Onder de oceanen is hij dunner, onder continenten dikker. mantel: de halfvaste middenlaag (1000°C tot 3700°C) Dikste laag van de aarde, gemaakt van langzaam bewegend heet gesteente en ook gesmolten gesteente of magma. Zorgt voor vulkanen en aardbevingen. buitenkern (3700°C tot 4500°C) Vloeibaar en gemaakt van gesmolten ijzer en nikkel. Beweging in deze laag zorgt voor het magnetisch veld van de aarde. binnenkern (4500°C tot 6000°C) Gemaakt van vast ijzer en nikkel, ondanks de enorme hitte. Blijft vast door de gigantische druk van de bovenliggende lagen.Te hanteren begrippen
de aardkorst, de mantel, de buitenkern, de binnenkern, de verschillende lagen van de aarde, de relatieve temperatuur
-
Tekenen de lagen van de aarde.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
-
Beschrijven vulkanen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Beschrijven: invloed op het landschap: ontstaan van nieuwe bergen en eilanden, warmwaterbronnen en geisers menselijke activiteiten: ontstaan van landbouw (door mineralen in de lava en as: voedingsstoffen voor planten), toerisme (vulkanische eilanden, spectaculaire fenomenen) en ontginning van delfstoffen
Te hanteren begrippen
de warmwaterbron, de geiser, de aswolk
-
Beschrijven vulkanen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Vulkanen: kenmerken: magma, lava, vulkaanpijp, krater Beschrijven: • oorzaken: Onder de aardkorst, in ‘de mantel’ zit o.a. heel heet gesmolten gesteente (magma). Dat magma wil omhoog omdat er veel druk op staat. Als er een opening in de aarde is, komt het naar buiten via de vulkaanpijp van de vulkaan. Dan noemen we dat een uitbarsting. Dan stroomt er lava van de krater naar beneden.Te hanteren begrippen
de vulkaan, het magma, de lava, de vulkaanpijp, de krater, de vulkaanuitbarsting
-
Illustreren patronen van vulkanen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Patronen: Vulkanen vormen vaak ketens of bogen langs de randen van tektonische platen, waar ze ontstaan door bewegingen in de aardkorst. Twee van die patronen van vulkanen zijn: de vulkanen in de Middellandse zee (waaronder de Etna) en de vulkanen rond de rand van de Grote Oceaan: ‘de Ring van Vuur’
Te hanteren begrippen
de Ring van Vuur, de Etna
-
Lokaliseren vulkanen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Lokaliseren: • in het Middellandse Zeegebied waaronder de Etna • de Ring van Vuur
-
Beschrijven aardbevingen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Aardbevingen: epicentrum: Het punt aan het aardoppervlak recht boven de plaats waar de aardbeving begint. seismische golven: Trillingen die zich door de aardkorst verplaatsen en de schokken veroorzaken. De magnitude of de kracht van de aardbeving wordt afgeleid uit een seismogram. naschokken: Kleinere schokken die volgen na de hoofdbeving en nog schade kunnen veroorzaken.
Te hanteren begrippen
de aardbeving, het epicentrum, de seismische golven, de beving, de magnitude, het seismogram, de kracht van de beving
-
Beschrijven de platentektoniek.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Platentektoniek: De aardkorst is verdeeld in grote stukken, tektonische platen. Bij de randen van deze platen, de plaatgrenzen, gebeurt heel wat: Platen bewegen zeer langzaam uit elkaar. Platen botsen en de ene schuift zeer langzaam onder de andere, wat bergen of vulkanen kan vormen. Platen schuiven langs elkaar, wat aardbevingen veroorzaakt.Te hanteren begrippen
de plaatgrens, verschuiven
Voorbeelden
Uit elkaar bewegen: bij de Midden-Atlantische Rug: door het langzaam uit elkaar bewegen van 2 platen midden in de Atlantische oceaan stroomt magma uit de aardkorst en ontstaat nieuwe oceaanbodem en een lange onderzeese bergketen Botsen: de Himalaya, de Ring van Vuur. Langs elkaar: de San Andreasbreuk in Californië.
-
Beschrijven de mogelijke effecten van aardbevingen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Mogelijke effecten: naschok, verwoesting, aardverschuiving, tsunami (Een tsunami is een reusachtige golf die ontstaat door een aardbeving, vulkaanuitbarsting of onderwaterlandschuiving.)
Te hanteren begrippen
de naschok, de verwoesting, de tsunami, de aardverschuiving
-
Illustreren de kracht/de magnitude van aardbevingen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Kracht/de magnitude van aardbevingen: lichte aardbeving: Je voelt het meestal niet. Alles blijft veilig. zwakke tot matige aardbeving: Dingen kunnen licht schudden, maar er is weinig schade. sterke aardbeving: Gebouwen kunnen beschadigd worden en mensen voelen het duidelijk. zeer krachtige aardbeving: Veel schade, bruggen en huizen kunnen instorten. extreme aardbeving: Heel zeldzaam, maar kan hele gebieden verwoesten.
Te hanteren begrippen
de verwoesting
-
Analyseren de ruimtelijke spreiding van aardbevingen, vulkanen en bergketens.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Situeren aardbevingen: plaats gevolgen voor natuur en mens Analyseren: relatie met de ligging van plaatgrenzen.
Voorbeelden
Housan vergelijkt op een wereldkaart de ligging van de Ring van Vuur met de Himalaya. Hij merkt op dat in de Ring van Vuur veel aardbevingen én vulkanen voorkomen, terwijl de Himalaya vooral uit een lange bergketen bestaat. Hij vraagt zich af wat de oorzaak hiervan is.
-
Illustreren de anticipatie op aardbevingen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
MIA
Anticipatie: technieken bij constructie van gebouwen om schokken op te vangen opvolgen (monitoren) en preventief evacueren
Te hanteren begrippen
de schade, voorkomen, de evacuatie, de opvolging
-
Geven voorbeelden van anticipatie op aardbevingen.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
Technieken bij constructie: De “gestemde massademper” in het hoogste kantoorgebouw van Taipei (Taiwan). Monitoren en preventief evacueren: Na de zeer zware aardbeving bij het Russische Kamtsjatka-schiereiland in juli 2025 werden in verschillende landen rond de Stille Oceaan miljoenen mensen gewaarschuwd en geëvacueerd uit kustgebieden uit voorzorg voor een mogelijke tsunami.
-
Tonen hun kennis van de aardkorst in verschillende contexten.
Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek
Toon MIA, begrippen en voorbeelden
Voorbeelden
• Naar aanleiding van de berichtgeving over een aardbeving zoekt Kas op de wereldkaart waar de aardbeving plaats vond en of er een link is met de Ring van Vuur. • Ouissem leest een stripverhaal over een vulkaanuitbarsting. Hij zoekt op hoe magma naar boven komt en herkent dat dit gebeurt in breuken of zwakke zones van de aardkorst.