Leerplandoelen zoeken — Leerplandoelen

AA.084 Begrijpen K2 K3 KO 4.2.1

Herkennen kenmerken van de aarde.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Kenmerken:
de rots: grote, harde stukken steen. Ze liggen op de grond of in bergen. Sommige
rotsen zijn glad, andere zijn ruw.
de grot: Een grote opening in een berg of onder de grond.
het zand: Kleine, zachte korreltjes die je vindt op het strand of in de zandbak.

Te hanteren begrippen

de aarde, de rots, de grot, het zand

AA.085 Gebruiken K2 K3 KO 4.2.1

Classificeren volgens kenmerken van de aarde.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Kenmerken:
steen
zand
aarde

AA.086 Begrijpen L1 L2 L4 4.2.1

Herkennen de verschillende lagen van de aarde.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

De aarde:
is bolvormig. De buitenkant van de aarde noemen we de aardkorst. Daaronder zit
een laag heet gesteente met sommige vloeibare delen.

Te hanteren begrippen

de aarde, bolvormig, vloeibaar, de aardkorst

AA.087 Begrijpen L3 L4 L4 4.2.1

Benoemen de verschillende lagen van de aarde met hun relatieve temperatuur.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

De lagen van de aarde met hun temperaturen:
aardkorst: de rotsachtige buitenlaag (0°C tot 1000°C)
    De buitenste laag waar wij op leven.
    Onder de oceanen is hij dunner, onder continenten dikker.
mantel: de halfvaste middenlaag (1000°C tot 3700°C)
    Dikste laag van de aarde, gemaakt van langzaam bewegend heet gesteente en
    ook gesmolten gesteente of magma.
    Zorgt voor vulkanen en aardbevingen.
buitenkern (3700°C tot 4500°C)
    Vloeibaar en gemaakt van gesmolten ijzer en nikkel.
    Beweging in deze laag zorgt voor het magnetisch veld van de aarde.
binnenkern (4500°C tot 6000°C)
    Gemaakt van vast ijzer en nikkel, ondanks de enorme hitte.
    Blijft vast door de gigantische druk van de bovenliggende lagen.

Te hanteren begrippen

de aardkorst, de mantel, de buitenkern, de binnenkern, de verschillende lagen van
de aarde, de relatieve temperatuur

AA.088 Gebruiken L3 L4 L4 4.2.1

Tekenen de lagen van de aarde.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

AA.089 Begrijpen L3 L4 4.2.3

Beschrijven vulkanen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Beschrijven:
invloed op het landschap: ontstaan van nieuwe bergen en eilanden,
warmwaterbronnen en geisers
menselijke activiteiten: ontstaan van landbouw (door mineralen in de lava en as:
voedingsstoffen voor planten), toerisme (vulkanische eilanden, spectaculaire
fenomenen) en ontginning van delfstoffen

Te hanteren begrippen

de warmwaterbron, de geiser, de aswolk

AA.090 Begrijpen L4 L4 4.2.3

Beschrijven vulkanen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Vulkanen:
kenmerken: magma, lava, vulkaanpijp, krater

Beschrijven:
• oorzaken: Onder de aardkorst, in ‘de mantel’ zit o.a. heel heet gesmolten
    gesteente (magma). Dat magma wil omhoog omdat er veel druk op staat. Als
    er een opening in de aarde is, komt het naar buiten via de vulkaanpijp van de
    vulkaan. Dan noemen we dat een uitbarsting. Dan stroomt er lava van de
    krater naar beneden.

Te hanteren begrippen

de vulkaan, het magma, de lava, de vulkaanpijp, de krater, de vulkaanuitbarsting

AA.091 Begrijpen L5 L6 4.2.5

Illustreren patronen van vulkanen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Patronen:
Vulkanen vormen vaak ketens of bogen langs de randen van tektonische platen,
waar ze ontstaan door bewegingen in de aardkorst.
Twee van die patronen van vulkanen zijn: de vulkanen in de Middellandse zee
(waaronder de Etna) en de vulkanen rond de rand van de Grote Oceaan: ‘de Ring
van Vuur’

Te hanteren begrippen

de Ring van Vuur, de Etna

AA.092 Gebruiken L4 L5 L6 4.2.5

Lokaliseren vulkanen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Lokaliseren:
• in het Middellandse Zeegebied waaronder de Etna
• de Ring van Vuur

AA.093 Begrijpen L5 L6 4.2.4

Beschrijven aardbevingen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Aardbevingen:
epicentrum: Het punt aan het aardoppervlak recht boven de plaats waar de
aardbeving begint.
seismische golven: Trillingen die zich door de aardkorst verplaatsen en de
schokken veroorzaken.
De magnitude of de kracht van de aardbeving wordt afgeleid uit een seismogram.
naschokken: Kleinere schokken die volgen na de hoofdbeving en nog schade
kunnen veroorzaken.

Te hanteren begrippen

de aardbeving, het epicentrum, de seismische golven, de beving, de magnitude,
het seismogram, de kracht van de beving

AA.094 Begrijpen L6 L6 4.2.4

Beschrijven de platentektoniek.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Platentektoniek:
De aardkorst is verdeeld in grote stukken, tektonische platen. Bij de randen van
deze platen, de plaatgrenzen, gebeurt heel wat:
    Platen bewegen zeer langzaam uit elkaar.
    Platen botsen en de ene schuift zeer langzaam onder de andere, wat bergen
    of vulkanen kan vormen.
    Platen schuiven langs elkaar, wat aardbevingen veroorzaakt.

Te hanteren begrippen

de plaatgrens, verschuiven

Voorbeelden

Uit elkaar bewegen:
bij de Midden-Atlantische Rug: door het langzaam uit elkaar bewegen van 2
platen midden in de Atlantische oceaan stroomt magma uit de aardkorst en
ontstaat nieuwe oceaanbodem en een lange onderzeese bergketen
Botsen:
de Himalaya, de Ring van Vuur.
Langs elkaar:
de San Andreasbreuk in Californië.

AA.095 Begrijpen L5 L6 4.2.4

Beschrijven de mogelijke effecten van aardbevingen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Mogelijke effecten:
naschok, verwoesting, aardverschuiving, tsunami
(Een tsunami is een reusachtige golf die ontstaat door een aardbeving,
vulkaanuitbarsting of onderwaterlandschuiving.)

Te hanteren begrippen

de naschok, de verwoesting, de tsunami, de aardverschuiving

AA.096 Begrijpen L5 L6 4.2.4

Illustreren de kracht/de magnitude van aardbevingen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Kracht/de magnitude van aardbevingen:
lichte aardbeving: Je voelt het meestal niet. Alles blijft veilig.
zwakke tot matige aardbeving: Dingen kunnen licht schudden, maar er is weinig
schade.
sterke aardbeving: Gebouwen kunnen beschadigd worden en mensen voelen het
duidelijk.
zeer krachtige aardbeving: Veel schade, bruggen en huizen kunnen instorten.
extreme aardbeving: Heel zeldzaam, maar kan hele gebieden verwoesten.

Te hanteren begrippen

de verwoesting

AA.097 Gebruiken L6 L6 4.2.5

Analyseren de ruimtelijke spreiding van aardbevingen, vulkanen en bergketens.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Situeren aardbevingen:
plaats
gevolgen voor natuur en mens

Analyseren:
relatie met de ligging van plaatgrenzen.

Voorbeelden

Housan vergelijkt op een wereldkaart de ligging van de Ring van Vuur met de
Himalaya. Hij merkt op dat in de Ring van Vuur veel aardbevingen én vulkanen
voorkomen, terwijl de Himalaya vooral uit een lange bergketen bestaat. Hij vraagt
zich af wat de oorzaak hiervan is.

AA.098 Begrijpen L6 L6 4.2.4

Illustreren de anticipatie op aardbevingen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

MIA

Anticipatie:
technieken bij constructie van gebouwen om schokken op te vangen
opvolgen (monitoren) en preventief evacueren

Te hanteren begrippen

de schade, voorkomen, de evacuatie, de opvolging

AA.099 Gebruiken L6 L6 4.2.4

Geven voorbeelden van anticipatie op aardbevingen.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

Technieken bij constructie:
De “gestemde massademper” in het hoogste kantoorgebouw van Taipei (Taiwan).
Monitoren en preventief evacueren:
Na de zeer zware aardbeving bij het Russische Kamtsjatka-schiereiland in juli 2025
werden in verschillende landen rond de Stille Oceaan miljoenen mensen
gewaarschuwd en geëvacueerd uit kustgebieden uit voorzorg voor een mogelijke
tsunami.

AA.100 Engageren L3 L4 L5 L6 L4 4.2.1; L6 4.2.4

Tonen hun kennis van de aardkorst in verschillende contexten.

Aardrijkskunde › Aardrijkskundige (toegepaste) kennis › Kenmerken van de aarde en haar atmosfeer › De blauwe planeet › Kenmerken van de aardkorst, vulkanen, aardbevingen en platentektoniek

Toon MIA, begrippen en voorbeelden

Voorbeelden

• Naar aanleiding van de berichtgeving over een aardbeving zoekt Kas op de
    wereldkaart waar de aardbeving plaats vond en of er een link is met de Ring
    van Vuur.
• Ouissem leest een stripverhaal over een vulkaanuitbarsting. Hij zoekt op hoe
    magma naar boven komt en herkent dat dit gebeurt in breuken of zwakke
    zones van de aardkorst.